| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJE MOBILNE | KARIERA | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Prawo > Sprawy urzędowe > Powiat > Zadania powiatu > Prawne uwarunkowania dokonania ekshumacji i przewiezienia zwłok i szczątków ludzkich na terytorium RP

Prawne uwarunkowania dokonania ekshumacji i przewiezienia zwłok i szczątków ludzkich na terytorium RP

Śmierć osoby bliskiej zawsze wiążę się z ogromnymi emocjami dla jej najbliższych. Po dokonaniu pochówku, niejednokrotnie dochodzi do sytuacji, w których członkowie rodziny podejmują trudną decyzję o wydobyciu i przeniesieniu zwłok albo szczątków w inne miejsce pochówku (ekshumacja).

Na mocy art. 10 prawo do pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa, pozostała rodzina osoby zmarłej (ten sam krąg osób uprawniony jest do wystąpienia z wnioskiem o ekshumację zwłok albo szczątków ludzkich), a mianowicie:

  1. Pozostały małżonek (ka);
  2. Krewni zstępni; czyli potomkowie w linii prostej, na przykład dzieci, wnuki, prawnuki itd.
  3. Krewni wstępni;  czyli przodkowie w linii prostej, na przykład rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd.
  4. Krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa; obliczanie pokrewieństwa w linii bocznej odbywa się zgodnie z komputacją rzymską (pomijany zostaje wspólny przodek, a liczone są urodzenia dzielące poszczególne osoby) dla których pokrewieństwo jest ustalane.
  5. Powinowaci w linii prostej do 1 stopnia, czyli połączenie stosunkiem prawno-cywilnym danej osoby z krewnymi jej małżonka, nie zachodzą tutaj „więzy krwi”.

Jeżeli żadna z wymienionych osób nie pochowa zwłok ani nie zostaną one przekazane na cele naukowe, obowiązek ten przechodzi na gminę właściwą ze względu na miejsce zgonu.

Warto zwrócić uwagę na literalne brzmienie punktu pierwszego „pozostały małżonek”, jak postrzegać zatem sytuację, w której małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód albo strony nigdy nie były małżeństwem…? Dokonując interpretacji wspomnianego zapisu, uznać należy, że prawo do pochówku (czy ekshumacji) przysługuje jedynie małżonkowi, zatem związki nieformalne (konkubinaty) albo pary rozwiedzione pozbawione są przymiotu decydowania o miejscu pochówku zmarłego. Pod rozwagę poddać należy również, czy katalog zawiera krąg osób równouprawnionych do pochówku / ekshumacji, czy też, osoby te wymienione zostały według kolejności pierwszeństwa, to znaczy, że na przykład zstępni mogą decydować dopiero wówczas, gdy decyzji nie podjął małżonek…? Ciekawą sytuację poruszył wyrok Sądu Najwyższego z dnia 03 grudnia 2010r. I CSK 66/10 (LEX 738085) stwierdzający, że prawo do grobu ziemnego, w razie braku zastrzeżenia po upływie 20 letniego terminu wygasa dopiero wówczas, gdy zarząd cmentarza użył przedmiotowego miejsca do ponownego pochowania w nim zwłok, czyli oddał to miejsce innemu podmiotowi, nieposiadającemu wcześniej prawa do grobu w tym miejscu, celem pochowania w nim zwłok „obcego” zmarłego. Orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych zajmuje stanowisko, iż przytoczony wyżej krąg osób uprawnionych do pochowania czy ekshumacji zwłok (szczątków) wymienia poszczególne osoby w sposób równouprawniony, a więc do dokonania pochówku czy ekshumacji konieczna jest wspólna zgoda wszystkich uprawnionych osób (por. wyrok z 05.08.2010r. VII SA/Wa 1423/09, wyrok z 28.04.2010r. II SA/Ol 79/10), a w razie braku takiej zgody, niezbędnym jest przeprowadzenie postępowania przed powszechnym sądem cywilnym. Nieco odmienne stanowisko zaprezentowane zostało w orzeczeniu wsa w Olsztynie (wyrok z 30.03.2010r. II SA/Ol 70/10) uznające, iż równość zachodzi w ramach poszczególnych grup osób uprawnionych, na przykład w ramach kategorii „krewni zstępni” takie samo prawo do decydowania o miejscu pochówku przysługuje zarówno dzieciom, jak również wnukom, prawnukom etc. Natomiast zamierzeniem ustawodawcy, który stworzył pięć grup uprawnionych podmiotów, było wprowadzenie pomiędzy nimi pierwszeństwa, a zatem o kwestiach związanych z pochówkiem czy ekshumacją w pierwszej kolejności rozstrzygnąć ma pozostały małżonek, a dopiero później uprawnienie to przechodzi kolejno na krewnych wstępnych, zstępnych, bocznych do 4 stopnia pokrewieństwa i na końcu, na powinowatych w linii prostej do 1 stopnia. Na poparcie zajętego stanowiska, przywołany został wyrok SN z dnia 25 września 1972r. (II CR 353/72, LEX nr 1519). W omawianym wyroku wsa z dnia 30 marca 2010r., sąd wyraźnie zaznaczył, że ustawodawca nie „ustalił pierwszeństwa w ramach wymienionych grup”, wysunąć można zatem tezę, iż w ramach danej grupy zachodzi równość podmiotów, natomiast poszczególne grupy osób uprawnionych ułożone są według kolejności pierwszeństwa decydowania o pochówku czy ekshumacji zmarłego. Zwrócono także uwagę, iż powiatowy inspektor sanitarny przed podjęciem decyzji zezwalającej na przeniesienie zwłok (szczątków) rozważyć powinien także kto, i w jakim stopniu zajmował się bieżącą opieką nad grobem, regulował wszelkie opłaty związane z miejscem pochówku, a więc wykazywał faktyczne zainteresowanie losem osoby zmarłej. Jako argument przemawiający za ekshumacją, uznać należy chęć umieszczenia szczątków bliskich w jednym miejscu (na jednym cmentarzu, czy w jednej miejscowości). Niejednokrotnie koleje ludzkiego losu powodują zmianę miejsca zamieszkania osób najbliższych zmarłemu, co w połączeniu z coraz starszym wiekiem znacząco utrudnia, a z czasem wręcz uniemożliwia należyte okazywanie kultu osobie zmarłej poprzez dbałość o grób, odwiedzanie cmentarza odbierając niejako prawo do poszanowania miejsca pochówku czy podtrzymywania rodzinnych więzi. Kiedy więc, członkowie rodziny zmieniają miejsce stałego zamieszkania, powinni mieć, według kolejności wymienionej przez ustawodawcę, prawo do podjęcia decyzji o przeniesieniu szczątków bliskiego na wskazany przez nich cmentarz. Także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1982r. (IV CR 171/82, OSNC 1983/1/12) zauważa, że podjęcie decyzji związanych z pochówkiem należy do osób wymienionych w art. 10 ustawy, z zachowaniem kolejności tam zaprezentowanej. Interesującym jest również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 1975 roku (II CR 193/75, OSP 1977/1/5), w którym przedstawiony został pogląd głoszący, że w przypadku sporu między najbliższymi członkami rodziny co do miejsca pochowania oraz sposobu roztoczenia opieki nad grobem, sąd rozstrzygając ów spór powinien mieć na względzie nie tylko przepisy ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, lecz przede wszystkim przepisy prawa cywilnego; sąd może uznać, że chociaż art. 10 ustawy wymienia w pierwszej kolejności jako osobę uprawnioną do pochowania zmarłego pozostałego przy życiu małżonka, to gdy okoliczności sprawy czyli np. napięte lub wręcz wrogie wzajemne stosunki pomiędzy małżonkami oraz ostatnia wola zmarłego mogą przemawiać za przyznaniem ochrony na mocy art. 23 i 24 kc innym członkom rodziny osoby zmarłej.

reklama

Polecamy artykuły

Narzędzia

POLECANE

reklama

Ostatnio na forum

Eksperci portalu infor.pl

Admiral Tax Ltd

Eksperci w planowaniu podatkowym i optymalizacji kosztów fiskalnych.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »