Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Odwołanie darowizny możliwe z powodu rażącej niewdzięczności

Małgorzata Pundyk-Glet
dr nauk prawnych
Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu./Fot. Fotolia
Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu./Fot. Fotolia
Z powodu rażącej niewdzięczności możliwe jest odwołanie darowizny nawet już wykonanej. Rażąca niewdzięczność jest jednak pojęciem niezdefiniowanym. Jakie zatem zachowania mogą o niej świadczyć?

Czym jest darowizna?

Darowizna to typowy sposób na przekazanie majątku wewnątrz rodziny. W języku potocznym mówi się, że matka czy ojciec„spisał się na dzieci” albo „przepisał dom”. Chociaż określenia te kompletnie nie odnoszą się do treści przepisu, to dotyczą darowizny.

Umowa darowizny powinna zostać sporządzona w formie aktu notarialnego. Forma ta wymagana jest dla wszelkich umów zbycia nieruchomości. Przedmiotem darowizny mogą być nie tylko nieruchomości, ale także rzeczy ruchome (np. samochód) czy pieniądze.

W artykule tym pomijam kwestie podatkowe i kwestie dowodowe w przypadku darowizn z pominięciem aktu notarialnego.

Darowizna nieruchomości (w potocznym rozumieniu domu, mieszkania, działki) jest nieważna z mocy prawa , jeśli nie zachowano formy aktu notarialnego.

Polecamy: Darowizny, testamenty, spadki (PDF)

Odwołanie darowizny

W niniejszym artykule skupię się na instytucji odwołania darowizny. Innymi słowy, w pewnych sytuacjach można darowiznę odwołać.

Zgodnie z art. 898 Kodeksu cywilnego darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu.

Oznacza to, że w pewnych sytuacjach możliwe jest odzyskanie podarowanej rzeczy.

Rażąca niewdzięczność

Rażąca niewdzięczność jest pojęciem niezdefiniowanym, dlatego w gestii sądu znajduje się analiza każdego konkretnego przypadku.

Przyjmuje się, że nie można przypisać rażącej niewdzięczności małoletniemu w wieku do 13 lat, a powyżej tej granicy wymagana jest ocena, czy osoba taka działała z dostatecznym rozeznaniem. W umowie darowizny dokonanej między osobami najbliższymi pojęcie rażącej niewdzięczności obdarowanego winno być rozpatrywane na płaszczyźnie stosunków i obowiązków rodzinnych. Do esentialia negotii umowy darowizny nie należy obowiązek sprawowania opieki nad darczyńcą przez obdarowanego, jednak umowa darowizny rodzi po stronie obdarowanego moralny obowiązek wdzięczności, który nabiera szczególnej wymowy, gdy do zawarcia umowy dochodzi między osobami najbliższymi, których powinność świadczenia pomocy i opieki wynika już z łączących strony umowy stosunków rodzinnych (wyr. SN z 13.10.2005 r., I CK 112/05, Legalis).

Do rażącej niewdzięczności można zaliczyć na przykład popełnienie przestępstwa przeciwko darczyńcy, pozostawienie darczyńcy bez pomocy, przypisywanie darczyńcy wobec osób trzecich postępowania godzącego w jego dobre imię (tzw. obmawianie – wyr. SN z 12.5.1998 r., II CKN 729/97, Legalis).

W postanowieniu z dnia 29.10.2019 roku Sąd Najwyższe wskazał (IV CSK 256/19), że w razie, gdy rażąco niewdzięczne zachowanie ma charakter ciągły (dotyczy to zwłaszcza zaniechania), termin roczny należy liczyć od chwili, w której stan rażąco niewdzięcznego zachowania ustał (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2016 r.,I CSK 209/15, i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2017 r.,I CSK 505/17).

Z kolei Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 6 września 2019 r. (I ACa 188/19) odniósł się do nagannych zachowań jako podstawy odwołania darowizny. Zdaniem Sądu pewne zachowania obdarowanej (używanie określeń obraźliwych, w tym gróźb umieszczenia darczyńców w zakładzie karnym i ubezwłasnowolnienia) - jakkolwiek obiektywnie naganne - mogą nie wykraczać poza panujące w danej rodzinie standardy i tym samym nie mogą być kwalifikowane jako rażąco niewdzięczne uzasadniające odwołanie darowizny. Trzeba mieć bowiem na uwadze całokształt wzajemnych relacji stron, zwłaszcza ich dotychczasowy sposób odnoszenia się do siebie.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2019 r. (II CSK 673/18) stwierdził, że pod pojęciem rażącej niewdzięczności w rozumieniu art. 898 § 1 KC może podpadać jedynie taka czynność czy zaniechanie obdarowanego, które były skierowane przeciwko darczyńcy ze świadomością i w nieprzyjaznym zamiarze, nie zaś krzywdy niezamierzone, popełnione w uniesieniu czy rozdrażnieniu, wywołanym być może zachowaniem się czy działaniem samego darczyńcy. Nadto nie mogą to być czyny wymierzone przeciwko osobie trzeciej, choćby pośrednio były przykre dla darczyńcy, chyba że w okolicznościach sprawy uzasadniona będzie ocena, że to godziło bezpośrednio także w darczyńcę. Chodzi tu przede wszystkim o popełnione przestępstwo przeciwko darczyńcy (zarówno przeciwko życiu, zdrowiu i czci, jak i przeciwko mieniu) oraz o naruszenie przez obdarowanego obowiązków wynikających ze stosunków osobistych łączących go z darczyńcą, jak np. odmowa udzielenia pomocy w chorobie mimo oczywistej możliwości. Czyny dowodzące niewdzięczności muszą świadczyć o znacznym nasileniu złej woli obdarowanego. Nie uzasadnia więc odwołania darowizny dopuszczenie się przez obdarowanego takich czynów, które w danych okolicznościach i warunkach nie wykraczały poza zwykłe przypadki życiowych konfliktów.

Czyny dowodzące niewdzięczności muszą świadczyć o znacznym nasileniu złej woli obdarowanego, na co wskazuje użycie przez ustawodawcę słów "rażąca niewdzięczność". Nie uzasadnia więc odwołania darowizny dopuszczenie się przez obdarowanego takich czynów, które w danych okolicznościach i warunkach nie wykraczały poza zwykłe przypadki życiowych konfliktów (zob. wyrok z dnia 7 maja 1997 r., I CKN 117/97). Rażąca niewdzięczność występuje wówczas, gdy obdarowany przejawia agresję wobec darczyńcy, poniża jego godność osobistą, nie wywiązuje się z obowiązków wynikających z umowy darowizny. Nawet ustalenie, że u podstaw pogorszenia się stosunków między stronami leży naganne zachowanie się zarówno obdarowanego, jak w darczyńcy, nie pozwala przyjąć, że spełnione zostały przesłanki umożliwiające skuteczne odwołanie wykonanej darowizny. Ustawa wymaga bowiem, aby niewdzięczność obdarowanego była rażąca, a więc wymaga, aby przybrała postać kwalifikowaną, którą charakteryzuje nasilenie złej woli i naganności zachowania się obdarowanego. Takiej szczególnie negatywnej oceny nie sposób formułować, gdy istotną przyczynę konfliktów występujących pomiędzy stronami umowy darowizny stanowi zachowanie się darczyńcy (zob. wyrok z dnia 29 października 1999 r., I CKN 174/98).

Oświadczenie o odwołaniu darowizny

Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. Jest to warunek konieczny. Drugim etapem, jeśli darowizna nie zostanie zwrócona, jest wyegzekwowanie zwrotu na drodze postępowania sądowego.

Polecamy serwis: Darowizny

Komplet e-booków: Budowa domu bez pozwolenia + Gwarantowany kredyt mieszkaniowy
Opisz nam swój problem i wyślij zapytanie.

Wycena w ciągu godziny.
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Inflacja a zdrowie psychiczne Polaków [BADANIE]
    Polacy przez inflację podupadają na zdrowiu psychicznym. Eksperci twierdzą, że sezon grzewczy jeszcze pogłębi ten problem.
    Dwucyfrowa waloryzacja rent i emerytur w 2023 r.?
    Przyszłoroczna waloryzacja rent i emerytur może być dwucyfrowa - zapowiedział we wtorek wiceszef MRiPS Stanisław Szwed. Dodał, że zapowiada się rekordowo ze względu na wysoką inflację.
    Lody Häagen-Dazs zanieczyszczone 2-chloroetanolem. GIS ostrzega
    Główny Inspektor Sanitarny przekazał 8 sierpnia 2022 r. w ramach ostrzeżenia publicznego o wycofaniu kolejnych kilku partii lodów firmy Häagen-Dazs. Powodem jest zastosowanie ekstraktu waniliowego zanieczyszczonego 2-chloroetanolem (który jest pochodną szkodliwego tlenku etylenu).
    Ceny w sklepach wciąż rosną
    Obecnie artykuły tłuszczowe najbardziej drenują portfele Polaków. Wzrosty rok do roku wynoszą w tym przypadku ponad 50 procent.
    Prywatny elektryk wykorzystywany w celach służbowych a zwrot kosztów
    Nowe przepisy wprowadzą możliwość zwrotu pracownikom kosztów używania do celów służbowych samochodów prywatnych z napędem elektrycznym lub hybrydowym, a także napędzanych wodorem.
    Karta Dużej Rodziny
    Karta Dużej Rodziny pozwala na korzystanie z różnorodnych zniżek. Kto może ją otrzymać?
    Ponaglenie w sprawie urzędowej - kiedy nie ma zastosowania?
    Pracodawcy oraz osoby bezrobotne, przed złożeniem ponaglenia na opieszałość urzędu pracy lub urzędu wojewódzkiego, powinny wcześniej upewnić się, że w ich sprawie będzie ono skuteczne.
    Na czym polega przygotowana likwidacja w upadłości konsumenckiej?
    Upadłość konsumencka bez wątpienia stanowi jeden najlepszych sposobów na oddłużenie osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. W obecnych czasach zdecydowanie wzrasta zainteresowanie upadłością konsumencką. W tych ramach można skorzystać także z tzw. pre-pack’u – przygotowanej likwidacji. Na czym polega to rozwiązanie i kiedy jego zastosowanie jest opłacalne? Okazuje się, że przygotowana likwidacja jest procedurą, w ramach której konsument może uzyskać oddłużenie znacznie szybciej, niż w upadłości konsumenckiej.
    Podpis elektroniczny
    Podpis elektroniczny funkcjonuje w Polsce od ok. dwudziestu lat. W dobie informatyzacji powstanie takiej konstrukcji było nieuniknione. Najważniejszą zaletą jest oszczędność czasu.
    Opieka naprzemienna - MS planuje doprecyzowanie przepisów
    Czy opieka naprzemienna zostanie zdefiniowana? O planowanych zmianach przepisów poinformowało Ministerstwo Sprawiedliwości w odpowiedzi na wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich.
    Uprawianie seksu z małoletnim za jego zgodą
    W czasach, gdy granice dopuszczalnego zachowania znacznie się przesuwają, występuje dużo zwolenników postulujących za tym aby zmniejszyć próg wiekowy małoletnich, dopuszczający ich obcowanie płciowe. Czy jednak seks z małoletnim za jego zgodą może wyłączać bezkarność na gruncie polskiego prawa?
    Odszkodowanie za uszkodzenie pojazdu to nie tylko wydatki na jego naprawę - wyrok Sądu Najwyższego
    Odszkodowanie za uszkodzenie pojazdu to nie tylko kwota wydatków poniesionych na jego naprawę, ale też równowartość hipotetycznie określonych kosztów przywrócenia pojazdu do stanu poprzedniego - orzekł Sąd Najwyższy, uwzględniając skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego.
    Zakupy online w sklepie internetowym – jak bezpiecznie kupować i płacić
    Oszuści zadają sobie trud tworzenia stron pozorujących działalność sklepów internetowych, by wyłudzić od nas pieniądze lub dane osobowe. Podpowiadamy, co zrobić, by nie dać się na to nabrać i jak odróżnić przestępcę od rzetelnego sprzedawcy.
    Czy banki utrudniają nadpłatę kredytu po wakacjach kredytowych?
    Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów sprawdza czy banki utrudniają nadpłatę kredytu po wakacjach kredytowych. Jakie skargi wpływają od konsumentów?
    Spółdzielnia mieszkaniowa
    Spółdzielnia mieszkaniowa to organizacja posiadająca osobowość prawną. Jej celem jest prowadzenie działalności polegającej na zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych na rzecz zrzeszonych mieszkańców. Może posiadać nieograniczoną liczbę członków.
    Biedronka otwarta w niedzielę? Zapowiedź wzmożonych kontroli
    O przeprowadzenie przez Państwową Inspekcję Pracy wzmożonych kontroli przestrzegania ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele i w święta zwróciła się do głównej inspektor pracy Katarzyny Łażewskiej-Hrycko minister rodziny i polityki społecznej Marlena Maląg. To już kolejne pismo MRiPS w tej sprawie.
    Sejm: Głosowanie nad wetem Senatu do Kodeksu karnego przełożone
    Marszałek Sejmu Elżbieta Witek poinformowała w piątek podczas głosowań w Sejmie, że podjęła decyzję o zdjęciu z porządku obrad rozpatrzenia weta Senatu do nowelizacji Kodeksu karnego.
    Koniec z opłatą za czas oczekiwania na wpis hipoteki do KW
    Sejm uchwalił ustawę, przyjmując część poprawek Senatu, mocą której banki będą zobowiązane do zwrotu opłat naliczanych w czasie oczekiwania na wpis do księgi wieczystej hipoteki zabezpieczającej kredyt hipoteczny.
    Nowelizacja o bezpieczeństwie gazowym uchwalona przez Sejm
    Nowelizacja ustawy o bezpieczeństwie gazowym m.in przedłuża do końca 2027 r. obowiązek zatwierdzania przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki taryf na sprzedaż gazu do odbiorców domowych i strategicznych instytucji pożytku publicznego, takich jak np. szpitale, szkoły i przedszkola.
    Dodatek do ogrzewania drewnem, olejem opałowym, LPG nie został uwzględniony w ustawie o dodatku węglowym. Ale będą inne dopłaty na nie
    Sejm zdecydował, że 3 tys. zł ma przysługiwać gospodarstwom domowym ogrzewającym się węglem kamiennym. Dla domostw z innymi źródłami ciepła zostaną przygotowane odrębne świadczenia pieniężne.
    Czy banki utrudniają skorzystanie z wakacji kredytowych?
    W wyniku działań Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wiele banków zmieniło niekorzystne dla konsumentów praktyki, np. umożliwia złożenie wniosków o zawieszenie rat na dowolny, ustawowy okres.
    Jakie zmiany w karcie wędkarskiej?
    Karta wędkarska ma ulec likwidacji – to jedna ze zmian nad, którymi pracuje Departament Rybactwa Wód Polskich i Ministerstwo Infrastruktury.
    Rzeczkowska: skorzystanie z wakacji kredytowych nie wpłynie na zdolność kredytową
    - Bardzo nas cieszy, że kolejne banki oraz BIK potwierdzają, że skorzystanie z wakacji kredytowych nie wiąże się z automatycznymi kłopotami z uzyskaniem innego kredytu – powiedziała PAP minister finansów Magdalena Rzeczkowska.
    Trwają prace nad ustawą o działalności lombardów
    Celem prac nad ustawą tzw. lombardową jest wzmocnienie monitoringu nad rynkiem lombardów oraz zwiększenie ochrony dla klientów.
    To nie koniec koronawirusa w Polsce - kolejna fala na przłomie listopada i grudnia
    Kolejna fala koronawirusa grozi Polsce na przełomie listopada i grudnia - ocenił podczas czwartkowej konferencji minister zdrowia.