Przemoc domowa. Jakie zmiany przynosi najnowsza nowelizacja

• Nowa definicja przemocy domowej
• Kto będzie chroniony
• Kto stosuje przemoc domową
• Zmiany w procedurze niebieskiej karty
• Programy psychologiczno-terapeutyczne dla sprawców przemocy
• Kwalifikacje dla osób kierujących ośrodkami dla ofiar przemocy
• Kiedy nowelizacja wejdzie w życie

Nowelizacja ustawy antyprzemocowej zmienia ustawową terminologię. Dotychczasowe pojęcie „przemoc w rodzinie” zostanie zastąpione przez „przemoc domową”. Zmieni się krąg osób objętych ochroną; będą przy tym określano jako „osoby doznające przemocy domowe”, zamiast – „osoby dotknięte przemocą w rodzinie” lub „ofiary przemocy w rodzinie”. Ustawowej definicji doczekało się także pojęcie „osoby stosującej przemoc domową”. Ponadto nowelizacja zmienia m.in. procedury „Niebieskiej karty” i wprowadza programy psychologiczno-terapeutyczne dla sprawców przemocy.

Nowa definicja przemocy domowej

Przemoc w rodzinie jest dotychczas definiowana jako jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osób będących członkami rodziny, w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą.

Nowelizacja wprowadza do powyższej definicji nowe elementy: żeby dane działanie lub zaniechanie było uznane za przemoc domową musi wykorzystywać przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną (także połączenie takich przewag) osoby stosującej przemoc nad osobą doznającą przemocy. W szczególności przemocą domową będą działania lub zaniechania: 

• narażające osobę doznającą przemocy na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia, 
• naruszające jej godność, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną, 
• powodujące szkody na jej zdrowiu fizycznym lub psychicznym, wywołujące u tej osoby cierpienie lub krzywdę, 
• ograniczające lub pozbawiające tę osobę dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej, 
• istotnie naruszające prywatność tej osoby lub wzbudzające u niej poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej.

Kto będzie chroniony

Ustawa antyprzemocowa posługuje się obecnie pojęciem członka rodziny, które obejmuje: 

• małżonka, 
• wstępnego, 
• zstępnego, 
• rodzeństwo, 
• powinowatego w tej samej linii lub stopniu co osoby wymienione powyżej, 
• osobę pozostającą w stosunku przysposobienia oraz jej małżonka, 
• osobę pozostająca we wspólnym pożyciu (tj. konkubenta, konkubinę), 
• inną osobę wspólnie zamieszkującą lub gospodarującą (tj. każdego współlokatora, nawet jeśli nie jest spokrewniony lub spowinowacony).

Nowelizacja rozszerza ten katalog (i nie nazywa osób dotkniętych przemocą „członkami rodziny” – co jest spójne z kierunkiem zmian terminologii). Obejmować on teraz będzie:

• małżonka, także w przypadku gdy małżeństwo ustało lub zostało unieważnione, oraz jego wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków, 
• wstępnych i zstępnych oraz ich małżonków, 
• rodzeństwo oraz ich wstępnych, zstępnych i ich małżonków, 
• osobę pozostającą w stosunku przysposobienia i jej małżonka oraz ich wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków, 
• osobę pozostającą obecnie lub w przeszłości we wspólnym pożyciu oraz jej wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków, 
• osobę wspólnie zamieszkującą i gospodarującą oraz jej wstępnych, zstępnych, rodzeństwo i ich małżonków, 
• osobę pozostającą obecnie lub w przeszłości w trwałej relacji uczuciowej lub fizycznej niezależnie od wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania, 
• małoletniego, wobec którego jest stosowana przemoc domowa lub który jest świadkiem przemocy domowej wobec innych osób.

Kto stosuje przemoc domową

Nowelizacja definiuje osobę stosującej przemoc domową – należy przez to rozumieć pełnoletniego, który dopuszcza się przemocy domowej wobec osób podlegających ochronie.

Zmiany w procedurze niebieskiej karty

Ustawa przewiduje także zmiany w procedurze niebieskiej karty. Wprowadzono np. przepis obligujący grupę diagnostyczno-pomocową do monitorowania sytuacji osób lub rodzin dotkniętych przemocą domową, a także zagrożonych jej wystąpieniem, w tym również po zakończeniu procedury niebieskie karty. Dodano również przepis umożliwiający pracę grupy diagnostyczno-pomocowej za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej.

Programy psychologiczno-terapeutyczne dla sprawców przemocy

Nowelizacja ma też na celu rozwój oddziaływań skierowanych do osób stosujących przemoc. Projekt zakłada wprowadzenie przepisów dotyczących nowej formy wsparcia, czyli programów psychologiczno-terapeutycznych dla osób stosujących przemoc domową. Przewiduje też wprowadzenie przepisów umożliwiających złożenie zawiadomienia o popełnieniu wykroczenia przez osobę stosującą przemoc domową, w przypadku uporczywego uchylania się osoby stosującej przemoc domową od udziału w programach korekcyjno-edukacyjnych lub psychologiczno-terapeutycznych.

Kwalifikacje dla osób kierujących ośrodkami dla ofiar przemocy

Regulacja doprecyzowuje również przepisy w zakresie kwalifikacji osób kierujących specjalistycznymi ośrodkami wsparcia dla osób doznających przemocy domowej. Umożliwiono uznanie dotychczasowego doświadczenia zawodowego – wskazano, że osoby te muszą mieć co najmniej trzy lata stażu pracy w pomocy społecznej lub w placówkach realizujących zadania na rzecz przeciwdziałania przemocy oraz specjalizację z zakresu organizacji pomocy społecznej. Ustanowiony zostanie również standard podstawowych usług świadczonych przez specjalistyczne ośrodki wsparcia dla osób doznających przemocy domowej.

Kiedy nowelizacja wejdzie w życie

Nowelizacja ustawy antyprzemocowej została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 21 marca. W życie wejdzie po upływie 3 miesięcy od tego dnia.