REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Eksploracja tekstów i danych, w tym ekstrakcja danych na cele biznesowe i komercyjne a prawo autorskie - nowe przepisy

Subskrybuj nas na Youtube
Dołącz do ekspertów Dołącz do grona ekspertów
Eksploracja tekstów i danych, w tym ekstrakcja danych na cele biznesowe i komercyjne a prawo autorskie - nowe przepisy
Eksploracja tekstów i danych, w tym ekstrakcja danych na cele biznesowe i komercyjne a prawo autorskie - nowe przepisy
Shutterstock

REKLAMA

REKLAMA

W aktualnym stanie prawnym z perspektywy prawnoautorskich zagadnień polskie przepisy nie przewidują regulacji dotyczących dozwolonego użytku w postaci eksploracji tekstów i danych w celach komercyjnych. Polski ustawodawca pracuje obecnie nad implementacją artykułu 4 Dyrektywy 2019/790 w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym. Poniży artykuł prezentuje definicję legalną i problemy rozumienia na poziomie ustawowym terminów prawnych ‘eksploracja tekstów i danych’ i związane z tym procesem techniki eksploracji danych.

Wykorzystanie danych a prawo autorskie - geneza

Zagadnienia prawne związane z szeroko pojętymi danymi i ich wykorzystaniem powodują bardzo wiele niepewności w przestrzeni definicji legalnych. Wynika to stąd, iż rozwój urządzeń informatycznych, jak i całej technologii eksploracji danych wyprzedza w swojej praktyce cyfrowego obrotu prawnego działania legislacyjne i ramy prawne bezpiecznego i legalnego procesu przetwarzania danych w ramach postępu technologicznego. Niewątpliwie powyższe mechanizmy znacząco ułatwiają nowe technologie, np. ekstrakcja danych, którą można zdefiniować jako przetworzenie i połączenie istniejących już danych w użyteczne informacje[1][2].

Proces rozpoczął się już w latach 90 i dzisiaj jest wykorzystywany w dziedzinach takich jak usługi finansowe, e-commerce, fintech czy bankowość[3].

Do najczęściej wykorzystywanych technik ekstrakcji danych należy np. śledzenie wzorców[4], czyli wzrost popytu na dany produkt i powiązanie wzrostu jego podaży. Niewątpliwie w dużym stopniu jest to zbieżne z procesami inflacyjnymi, tak ważnymi i aktualnymi w czasach obecnego kryzysu i globalnej recesji.

REKLAMA

Otoczenie prawne w UE

REKLAMA

Zgodnie z powyższym, wykorzystanie danych ma niebagatelną rolę w prawnym życiu codziennym, a powszechność tego procesu wzrasta, co powoduje konieczność prawnego zabezpieczenia pewnych obszarów ochrony danych, które mogą być źródłem ekstrakcji danych, np. praw autorskich.

Jednym z ważniejszych aktów unijnych dotyczących praw autorskich jest Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady) 2019/790 z dnia 17 kwietnia 2019 roku w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym oraz zmiany dyrektyw 96/9/WE i 2001/29/WE (tak zwana Digital Single Market Directive)[5]. Cały akt odnosi się do szeroko ujętych praw autorskich, jednak również stawia nacisk na ekstrakcję danych. Zgodnie z powyższym, unijny ustawodawca zwraca uwagę na możliwość komercyjnego wykorzystania eksploracji tekstów i danych oraz obliguje państwa członkowskie do wprowadzenia wyjątków lub ograniczeń dotyczących pewnych kategorii sytuacji. Daje również możliwość przechowywania zwielokrotnionych i pobranych danych tak długo, jak jest to potrzebne do eksploracji.

W szczególności, motyw 18 dyrektywy 2019/790 wskazuje, że „oprócz znaczenia dla badań naukowych, techniki eksploracji tekstów i danych są szeroko wykorzystywane także przez podmioty prywatne i publiczne do analizowania dużych ilości danych w różnych sferach życia codziennego i do różnych celów, w tym przez służby państwowe, do podejmowania złożonych decyzji biznesowych oraz do rozwijania nowych aplikacji i technologii. Podmioty uprawnione powinny nadal mieć możliwość udzielania licencji na sposoby korzystania ze swoich utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną wykraczające poza zakres stosowania obowiązkowego wyjątku dotyczącego eksploracji tekstów i danych na potrzeby badań naukowych przewidzianego w niniejszej dyrektywie oraz istniejących wyjątków i ograniczeń przewidzianych w dyrektywie 2001/29/WE.”.

REKLAMA

W tym miejscu więc pojawia się widoczny cel dyrektywy, w postaci inicjatywy eliminacji na poziomie prawa krajowego niepewności prawa wśród użytkowników eksploracji tekstów lub danych co do tego, czy można dokonywać zwielokrotnień i pobrań na potrzeby eksploracji tekstów lub danych w odniesieniu do utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną, z zastrzeżeniem - jak wynika ze wskazanego motywu 18 przedmiotowej dyrektywy - że dostęp uzyskano w sposób zgodny z prawem, w szczególności gdy zwielokrotnienia i pobrania dokonywane do celów procesu technicznego nie spełniają wszystkich warunków istniejącego wyjątku dotyczącego tymczasowych czynności zwielokrotniania przewidzianego w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29/WE.

Aby zapewnić większą pewność prawa w takich przypadkach i zachęcić do innowacji również w sektorze prywatnym, dyrektywa ma na celu stworzenie wizji – pod pewnymi warunkami – wyjątku lub ograniczenia dotyczących zwielokrotniania i pobierania utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną na potrzeby eksploracji tekstów i danych, a także umożliwienia przechowywania wykonanych kopii tak długo, jak jest to konieczne do celów eksploracji tekstów i danych.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Taki wyjątek lub ograniczenie powinny – zgodnie z brzmieniem przedmiotowego motywu 18 dyrektywy 2019/790 – mieć zastosowania tylko wtedy, gdy beneficjent ma zgodny z prawem dostęp do utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną, w tym również gdy utwór lub inny przedmiot objęty ochroną został podany do publicznej wiadomości w Internecie, oraz o ile podmioty uprawnione nie zastrzegły w odpowiedni sposób praw do zwielokrotniania i pobierania do celów eksploracji tekstów i danych. W przypadku treści, które zostały podane do publicznej wiadomości w Internecie, za stosowne powinno się wyłącznie uznać zastrzeżenie tych praw za pomocą środków nadających się do odczytu maszynowego, łącznie z metadanymi i warunkami korzystania ze strony internetowej lub usługi. Zastrzeżenie praw do celów eksploracji tekstów i danych nie powinno dotyczyć innych sposobów korzystania. W innych przypadkach odpowiednie może być zastrzeżenie praw w drodze innych środków, takich jak umowy czy jednostronne oświadczenia. Podmioty uprawnione powinny mieć możliwość stosowania środków, które zapewniają poszanowanie poczynionych przez nie w tym względzie zastrzeżeń. Przepis unijny w końcu podsumowuje, że „taki wyjątek lub ograniczenie nie powinny naruszać obowiązkowego wyjątku dotyczącego eksploracji tekstów i danych do celów badań naukowych przewidzianego w niniejszej dyrektywie ani obowiązującego wyjątku dotyczącego tymczasowych czynności zwielokrotniania przewidzianego w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29/WE.”.

Kolejne ważne postanowienie dyrektywy odnosi się do zastrzegania przez uprawnionego dopuszczalności powyższych procesów, jednakże największy nacisk jest położony na wprowadzenie ustawowych ograniczeń lub wyjątków, do których zaliczamy:

  • W przypadku czasowego lub trwałego zwielokrotniania, w jakikolwiek sposób lub w jakiejkolwiek formie, w całości lub w części bazy danej chronionej prawem autorskim- Artykuł 5 litera a) dyrektywy 96/9/ WE[6];
  • W przypadku ustanowienia prawa dla producenta bazy danych, wymagającego jakościowej i/lub ilościowej, istotnej inwestycji dla uzyskania weryfikacji lub prezentacji jej zawartości, prawo do ochrony przed pobieraniem danych i/lub wtórnym ich wykorzystaniem w całości lub w istotnej części, co do jakości i/lub ilości- Artykuł 7 ustęp 1 dyrektywy 96/9/WE[7];
  • W przypadku przewidzenia przez Państwo Członkowskie wyłącznego prawa do zezwalania lub zabraniania bezpośredniego lub pośredniego, tymczasowego lub stałego zwielokrotniania utworu, przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo: dla autorów — w odniesieniu do ich utworów, dla artystów wykonawców — w odniesieniu do utrwaleń ich przedstawień, dla producentów fonogramów — w odniesieniu do ich fonogramów, dla producentów pierwszych utrwaleń filmów — w odniesieniu do oryginału i kopii ich filmów, dla organizacji radiowych i telewizyjnych — w odniesieniu do utrwaleń ich programów, niezależnie od tego, czy te programy transmitowane są przewodowo lub bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną- Artykuł 2 dyrektywy 2001/29/WE[8];
  • W przypadku trwałego lub czasowego powielania programu komputerowego jakimikolwiek środkami i w jakiejkolwiek formie, częściowo lub w całości. W zakresie, w jakim ładowanie, wyświetlanie, uruchamianie, transmitowanie lub przechowywanie programu komputerowego wymaga takiego powielenia, takie czynności wymagają uzyskania zezwolenia uprawnionego, translację, adaptację, porządkowanie i jakiekolwiek inne modyfikacje programu komputerowego i powielenie wyników tych działań bez uszczerbku dla praw osoby, która modyfikuje program- Artykuł 4 ustęp 1 litera a), b) dyrektywy 2009/24/WE[9];
  • Państwa członkowskie zapewniają wydawcom publikacji prasowych mającym siedzibę w danym państwie członkowskim prawa przewidziane w art. 2 i art. 3 ust. 2 dyrektywy 2001/29/WE w zakresie sposobów korzystania online z ich publikacji prasowych przez dostawców usług społeczeństwa informacyjnego. Prawa określone w akapicie pierwszym nie mają zastosowania do prywatnych i niekomercyjnych sposobów korzystania z publikacji prasowych przez użytkowników indywidualnych. Ochrona zagwarantowana w pierwszym akapicie nie ma zastosowania do czynności linkowania. Prawa określone w akapicie pierwszym nie mają zastosowania do pojedynczych słów lub bardzo krótkich fragmentów publikacji prasowej (Artykuł 15 ustęp 1 dyrektywy 2019/ 790[10]).

Polska legalizacja unijnej eksploracji tekstów i danych, w tym „ekstrakcji danych” na cele analizy dla złożonych decyzji biznesowych

Zgodnie ze wspomnianym problemem terminologii prawnej na poziomie ustawowym terminu „eksploracji tekstów i danych” dyrektywa 2019/790 wymaga implementacji na poziomie krajowym. Taka implementacja została zawarta w procedowanym aktualnie przez Rządowe Centrum Legislacji projekcie ustawy z czerwca i jesieni 2022 roku o zmianie ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity Dziennik Ustaw z 2022 roku pozycja 2509), poprzez próbę wprowadzenia do tej ustawy nowego artykuł 263 posługującego się terminem „EKSPLORACJA TEKSTÓW I DANYCH”, których aktualny tekst poddany pod proces legislacyjny brzmi następująco:

„Art. 263

1. Wolno zwielokrotniać rozpowszechnione utwory w celu eksploracji tekstów i danych, chyba że uprawniony zastrzegł inaczej.

2. Zastrzeżenie, o którym mowa w ust. 1, powinno być adekwatne do sposobu udostępniania utworów. W przypadku utworów publicznie udostępnionych w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym, zastrzeżenie następuje w formacie nadającym się do odczytu maszynowego w rozumieniu ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego (Dz. U. poz. 1641 oraz z 2022 r. poz. 1700), z uwzględnieniem metadanych i warunków korzystania ze strony internetowej lub usługi.

3. Utwory zwielokrotnione zgodnie z ust. 1 mogą być przechowywane wyłącznie w celu eksploracji tekstów i danych, tak długo, jak jest to konieczne do osiągnięcia tego celu.”.

Projektowany przepis wprowadza więc pojęcia ustawowe i zasady eksploracja tekstów i danych do celów innych niż badawcze, które to ramy prawne powinny korelować z artykułem 4 dyrektywy 2019/790.

Jak wynika z treści uzasadnienia do propozycji ustawowej, projektowany przepis ma stanowić odpowiedź na problem obrotu, że możliwość stosowania technologii cyfrowych w celu eksploracji tekstów i danych ma doniosłe znaczenie nie tylko dla organizacji badawczych, ale także dla podmiotów gospodarczych, które wykorzystują wyniki eksploracji w różnych sferach życia codziennego i do różnych celów, takich jak np. podejmowanie złożonych decyzji biznesowych, rozwijanie nowych modeli biznesowych, opracowywanie innowacyjnych aplikacji i technologii.

Dlatego projektodawca zwraca uwagę na art. 4 dyrektywy 2019/790, który wprowadza do prawa autorskiego dozwolony użytek w postaci eksploracji tekstów i danych w celach komercyjnych.

Uzasadnienie projektu odwołuje się właśnie do motywu 18 dyrektywy, gdzie zaakcentowano niepewność co do tego, czy w aktualnym stanie prawnym można dokonywać zwielokrotnień i pobrań na potrzeby eksploracji tekstów i danych. Celem dyrektywy jest zatem zwiększenie pewności prawa oraz stymulowanie rozwoju innowacji w sektorze prywatnym.

W aktualnym stanie prawnym polskie przepisy nie przewidują regulacji dotyczących dozwolonego użytku w postaci eksploracji tekstów i danych w celach komercyjnych. Dlatego konieczna jest implementacja artykułu 4 dyrektywy, która ma nastąpić przez wprowadzenie do ustawy o prawie autorskim nowego art. 263 tej ustawy. Jest to więc dozwolona „eksploracja tekstów i danych” w ramach klauzuli dozwolonego użytku na gruncie dyrektywy DSM (Dyrektywa 2019/790 – tak zwana Dyrektywa DSM - Digital Single Market). Zakres przedmiotowy dozwolonego użytku w postaci eksploracji tekstów i danych dla celów komercyjnych został wskazany w art. 4 ust. 1 dyrektywy 2019/790, który przewiduje wyjątek od praw przewidzianych w art. 5 lit a) i art. 7 ust. 1 dyrektywy 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych, w art. 2 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, w art. 4 ust. 1 lit. a) i b) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/24/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych oraz w art. 15 ust. 1 dyrektywy 2019/790.

Zakres utworów, które mogą być eksplorowane w oparciu o powyższy przepis pokrywa się zatem z zakresem przewidzianym w art. 3 tej dyrektywy 2019/790, a dodatkowo obejmuje także programy komputerowe.

Zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy zwielokrotnienia i pobrania dokonane w ramach omawianego dozwolonego użytku mogą być przechowywane tak długo, jak to konieczne do celów eksploracji tekstów i danych. Co szczególnie istotne, korzystanie z omawianej postaci dozwolonego użytku nie jest uzależnione od spełnienia jakichkolwiek warunków co do celu korzystania.

Istotne postanowienie zawarto w artykule 4 ustęp 3 dyrektywy 2019/790. Z przepisu wynika, że podmiot, któremu przysługują autorskie prawa majątkowe do utworów, które miałyby być eksplorowane, może wyłączyć taką możliwość przez odpowiednie zastrzeżenie, na przykład za pomocą środków nadających się do odczytu maszynowego w przypadku treści, które zostały udostępnione w Internecie. Zastrzeżenie ma polegać na zastosowaniu środków nadających się do odczytu maszynowego, łącznie z metadanymi i warunkami korzystania ze strony internetowej lub usługi, co wynika wprost z motywu 18 akapit drugi dyrektywy 2019/790. Jest to zatem szczególny przypadek dozwolonego użytku, kiedy to już sama możliwość korzystania z niego jest uzależniona od woli uprawnionego, oczywiście pod warunkiem wyrażenia tej woli w odpowiedni sposób. Zawarty w projektowanym art. 263 przepis ust. 3 ustawy prawo autorskie wskazuje, że zastrzeżenie to powinno być adekwatne do sposobu udostępniania utworów. W przypadku utworów publicznie udostępnionych w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym (czyli udostępnionych w Internecie), pojawia się wymóg zastrzeżenia w formacie nadającym się do odczytu maszynowego w rozumieniu ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego (Dziennik Ustaw pozycja 1641, z późniejszymi zmianami), z uwzględnieniem metadanych i warunków korzystania ze strony internetowej lub usługi.

Zgodnie z powyższym można zauważyć, iż przepis nie wprowadza żadnych wyjątków lub ograniczeń dotyczących wyżej wymienionych praw. Artykuł skupia się na podejmowaniu decyzji przez uprawnionego, a nie na ważniejszym zagadnieniu, jakim jest wspomniane obligatoryjne zachowanie ustawodawcy.

Reasumując, w uzasadnieniu projektu do ustawy zostaje podkreślony cel, który zakłada identycznie jak w dyrektywie, zwiększenie pewności prawa, jednakże w przypadku braku ustawowych ograniczeń, pewność prawa maleje.

Warto dodać, iż inne obowiązki nałożone na polskiego ustawodawcę, czyli na przykład przechowywanie zwielokrotnionej treści lub jej kopii tak długo jak jest to konieczne do celów ekstrakcji, zostały spełnione.

Konsekwencje

Zgodnie z Traktatem o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej dyrektywa, w przeciwieństwie do rozporządzenia, nie jest stosowana bezpośrednio i wymaga wdrożenia na podstawie np. ustawy do krajowego porządku prawnego. Konsekwencja tego przepisu zakłada swobodę ustawodawcy krajowego, jednocześnie nie wyłączając obowiązku zastosowania wszystkich przepisów dyrektywy.

Implementowany artykuł 4 dyrektywy 2019/790 wskazuje, że „Państwa członkowskie wprowadzają przepisy przewidujące wyjątek lub ograniczenie”. Przepis unijny zakłada więc, że państwa członkowskie, w tym Polska, co do zasady zobligowane są na mocy tejże dyrektywy 2019/790 do wprowadzenia określonych ograniczeń, stąd też polski ustawodawca, zarówno w przywołanym projektowanym przepisie, jak i w uzasadnieniu do niego skupił się na szeroko pojętych możliwościach, które może podjąć uprawniony, które to możliwości i uprawnienia należy interpretować razem z głównym celem dyrektywy 2019/790, czyli zapewnieniem pewności prawa co do takich zagadnień technologicznych jak „ekstrakcja danych” i „eksploracja tekstów i danych”.

K. Jakub Gładkowski, Polish Attorney, LL.M. (FU Berlin), Founding Partner Kiełtyka Gładkowski KG LEGAL

Przypisy:

[1] Wojciech Januszko Systemy informacji gospodarczej

[2] https://pl.theastrologypage.com/data-extraction

[3] https://www.sas.com/en_us/insights/analytics/data-mining.html

[4] https://www.trendmicro.com/pl_pl/what-is/machine-learning/data-mining.html

[5] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019L0790&from=PL

[6] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:31996L0009&from=PL

[7] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:31996L0009&from=PL

[8] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32001L0029&from=PL

[9] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32009L0024&from=PL

[10] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019L0790&from=PL

Zapisz się na newsletter
Najlepsze artykuły, najpoczytniejsze tematy, zmiany w prawie i porady. Skoncentrowana dawka wiadomości z różnych kategorii: prawo, księgowość, kadry, biznes, nieruchomości, pieniądze, edukacja. Zapisz się na nasz newsletter i bądź zawsze na czasie.
Zaznacz wymagane zgody
loading
Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich
Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj.
success

Potwierdź zapis

Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.

failure

Coś poszło nie tak

Źródło: INFOR

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:
Autopromocja

REKLAMA

QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

REKLAMA

Prawo
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Jak uniknąć niechcianego spadku – poradnik na 2025 r.

Niechciany spadek kojarzy się przede wszystkim z dziedziczeniem długów i innych kłopotliwych zobowiązań. W polskim prawie spadkobierca dziedziczy zarówno prawa, jak i obowiązki majątkowe. Obejmują one m.in. kredyty, zaległe alimenty i inne długi. Aby uniknąć przejęcia cudzych zobowiązań, trzeba w odpowiednim terminie podjąć świadomą decyzję. Poniżej przedstawiamy najważniejsze sposoby uniknięcia niechcianego spadku w świetle aktualnych przepisów obowiązujących w 2025 r.

Sądy kwestionują WIBOR w umowach kredytowych i pożyczkowych. Kluczowe orzeczenia o braku transparentności klauzul zmiennego oprocentowania

Pojawiły się nowe rozstrzygnięcia sądów powszechnych, w których to sędziowie, nie czekając na zbliżające się rozstrzygnięcie TSUE, zakwestionowali odesłanie do wskaźnika WIBOR w umowach kredytowych i pożyczkowych. Orzeczenia te, wydane w sprawach konsumenckich oraz między przedsiębiorcami, wskazują na istotne naruszenia obowiązków informacyjnych banków i pożyczkodawców, skutkujące uznaniem klauzul oprocentowania za nieważne lub abuzywne. Te omawiane niżej orzeczenia rzucają nowe światło na problem stosowania wskaźnika WIBOR w umowach finansowych, wskazując na konieczność zapewnienia pełnej transparentności przez instytucje finansowe w toku zawierania umowy kredytu bądź pożyczki.

Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn 2025 – rząd szykuje rewolucję: łatwiejsze zasady dziedziczenia, przywracanie terminów i koniec z pułapkami podatkowymi

Rząd planuje istotne zmiany w podatku od spadków i darowizn. Na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt nowelizacji, który ma wprowadzić większą przejrzystość, uproszczenie procedur oraz ochronę spadkobierców przed utratą zwolnień podatkowych. Najważniejsze rozwiązania to możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie spadku oraz doprecyzowanie momentu powstania obowiązku podatkowego, co ma zakończyć wieloletnie wątpliwości i pułapki prawne.

Przepisy nie przewidują jednoznacznych zasad umożliwiających bliskim dostęp do dokumentacji osobistej zmarłych

Przepisy nie przewidują jasnych i jednoznacznych zasad dostępu do dokumentów osobistych zmarłych przez ich bliskich. Powoduje to problemy osób, które chcą poznać przeszłość swoich najbliższych. Rzecznik Praw Obywatelskich występuje do MSWiA o podjęcie prac legislacyjnych ws. jednoznacznych przesłanek takiego dostępu do historycznych dokumentów ewidencji ludności osób zmarłych - czytamy w komunikacie biura RPO.

REKLAMA

W Sejmie: Przepadły pieniądze dla osób niepełnosprawnych. Rząd zapomniał zapisać art. 136 ustawy emerytalnej

Posłanka Iwona Hartwich próbowała załatwić sprawę dodatku dopełniającego, który przepadł w efekcie śmierci osoby niepełnosprawnej. Osoba ta nabyła prawo do dodatku w styczniu 2025 r. Ponieważ dodatek wypłacano (z wyrównaniem od stycznia) dopiero w maju 2025 r. pieniądze przepadły (np. za styczeń i luty, kiedy osoba niepełnosprawna zmarła w marcu).

Apelują: dziadkowie i babcie nie róbcie tego swoim wnukom. Jak uchronić przed niechcianym spadkiem?

Wydawało się, że dziedziczenie przynosi przede wszystkim zysk - no nie zawsze. Dla pewnego młodego mężczyzny okazało się jednak, że spuścizna może mieć zupełnie inny wymiar. Gdy jego dziadek zmarł, nastoletni wówczas wnuk zdawał się jedynym spadkobiercą – i jednocześnie dłużnikiem. Taka właśnie sprawa (zresztą już nie pierwsza tego typu) rozegrała się w polskim sądzie i de facto zmusiła Rzecznika Praw Obywatelskich do interwencji. W komunikacie RPO czytamy: "Jako dziecko odziedziczył dług dziadka - po latach sąd nakazał mu spłatę. Zasadna skarga nadzwyczajna RPO". Poniżej szczegóły tego interesującego przypadku.

Fiskus wszczyna coraz mniej kontroli podatkowych. Mimo to zyskuje na skuteczności [DANE MF]

W pierwszej połowie 2025 roku liczba wszczętych kontroli podatkowych spadła o ponad 16% w porównaniu z analogicznym okresem ub.r. Spośród tego typu działań, zakończonych od stycznia do czerwca tego roku, w przeszło 99% stwierdzono nieprawidłowości. Ostatnio uszczuplenia wyniosły prawie 769 mln zł, a wpłaty pokontrolne – niespełna 208 mln zł. Część ekspertów przekonuje, że dla organów podatkowych wygodniejsze są czynności sprawdzające. Nie brakuje też opinii, że po stronie podatników zmniejsza się zjawisko nieprawidłowości.

Jawność transakcji kryptowalutowych. Jakie dane trafią do fiskusa? Czy mniejsza anonimowość to mniejsza innowacyjność?

Świat kryptowalut zawsze balansował pomiędzy wolnością a kontrolą. Dopóki branża nie stała się dochodowa, waluty wirtualne można było uznać za ciekawostkę. To właśnie wtedy jeszcze kilka lat temu były anonimowe. Z jednej strony technologia blockchain została stworzona po to, aby dawać niezależność i przejrzystość bez konieczności angażowania instytucji centralnych. Z drugiej, coraz częściej pojawiają się przepisy, które wymagają raportowania transakcji do organów podatkowych. W Polsce już wiadomo, że kolejne zmiany w tym obszarze są nieuniknione. Warto w tym zakresie odpowiedzieć sobie na kilka pytań. Czy większa jawność oznacza krok naprzód w profesjonalizacji rynku? Czy może jednak ograniczenie anonimowości jest raczej zagrożeniem dla innowacyjności? Dowiedz się więcej na ten temat właśnie w tym artykule.

REKLAMA

Rząd informuje Polaków co mają robić, jak wybuchnie wojna – „Poradnik bezpieczeństwa” trafi do każdego domu w Polsce [udostępniamy wersję PDF]. „Ten poradnik ma czynić nas bezpieczniejszymi”

W dniu 28 sierpnia 2025 r. na stronie internetowej Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB) został opublikowany „Poradnik bezpieczeństwa” dla wszystkich Polaków, który został opracowany wspólnie przez MON, MSWiA oraz RCB. Ma on pełnić funkcję praktycznego poradnika, umożliwiającego każdemu obywatelowi skuteczne przygotowanie i działania w sytuacjach kryzysowych, takich jak wojna, klęski żywiołowe czy awarie infrastruktury. Już wkrótce, ma on trafić do wszystkich gospodarstw domowych w Polsce.

MOPS: utrata zasiłku przez rentę wdowią [Przykład]

W przypadku gdy uzyskanie dochodu z tytułu części emerytury spowoduje przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku rodzinnego i utratę prawa do świadczeń, to w omawianym w artykule przykładzie zasiłki rodzinne z dodatkami nie będą przysługiwać już od 1 września 2025 r. (źródło: MRPiPS).

REKLAMA