Aż 25 razy NIE dla asystencji osobistej w prezydenckim projekcie. To co zostanie? Pytają niepełnosprawni

• Czym jest asystencja osobista?
• Prezydencki projekt ustawy o asystencji osobistej
• Rządowy projekt ustawy o asystencji osobistej
• Aż 25 razy NIE dla asystencji osobistej w prezydenckim projekcie. To co zostanie? Pytają niepełnosprawni

Czym jest asystencja osobista?

Asystencja osobista to usługa skierowana do osób wymagających intensywnego wsparcia, obejmująca pomoc w czynnościach, których nie mogą wykonać samodzielnie. Asystenci pomagają w takich zadaniach jak ubieranie się, pielęgnacja, poruszanie się po mieście, zakupy, podawanie leków, a nawet wspierają w pracy zawodowej i utrzymywaniu kontaktów społecznych. Ważne jest, że asystent osobisty nie jest opiekunem, członkiem rodziny ani wolontariuszem – to specjalistyczna forma wsparcia.

Prezydencki projekt ustawy o asystencji osobistej

Kancelaria Prezydenta RP pracowała nad projektem ustawy od 2022 roku, jednak przygotowano go bez wystarczającego udziału osób z niepełnosprawnościami i praktyków w zakresie asystencji osobistej. Po znacznym opóźnieniu projekt trafił do Sejmu, ale okazało się, że nie jest całkowicie zgodny z Konwencją ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami ani ze Standardem Asystencji Osobistej. Większość uwag zgłoszonych w ramach konsultacji społecznych, szczególnie tych wskazujących na konieczność istotnych zmian, została odrzucona. Sprawa więc utknęła w miejscu.

Rządowy projekt ustawy o asystencji osobistej

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS), wraz z partnerami, stworzyło projekt ustawy o asystencji osobistej zgodny z Konwencją ONZ. Konsultowano go przez długi z wieloma grupami osób z niepełnosprawnościami. Doświadczenia, uwagi, postulaty, opinie zostały wykorzystane przy tworzeniu rządowego projektu ustawy, który ujrzał światło dzienne. Aktualnie projekt ustawy o asystencji osobistej został skierowany pod obrady Stałego Komitetu Rady Ministrów (SKRM). To kluczowy etap procesu legislacyjnego, który znacząco przybliża do stworzenia trwałego i powszechnie dostępnego systemu wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami.

Aż 25 razy NIE dla asystencji osobistej w prezydenckim projekcie. To co zostanie? Pytają niepełnosprawni

1. Asystencja osobista dla dzieci i młodzieży: NIE.
2. Możliwość przenoszenia godzin na kolejne miesiące: NIE.
3. Możliwość swobodnego wyboru realizatora asystencji osobistej: spośród samorządu lub różnych NGO: NIE.
4. Możliwość samodzielnego zatrudniania asystenta osobistego przez użytkownika: NIE.
5. Wykorzystanie specjalistycznego doświadczenia organizacji pozarządowych jako możliwych realizatorów: NIE.
6. Zagwarantowanie realnej możliwości wyboru kandydatów na asystenta osobistego (maksymalnie jednoznaczny, konkretny przepis, ograniczający ryzyka fikcyjności wyboru): NIE.
7. Możliwość wykonywania czynności pielęgnacyjno-medycznych przez asystenta osobistego po przeszkoleniu, przy obopólnej zgodzie asystenta i użytkownika: NIE.
8. Pełna indywidualizacja wsparcia w oparciu o ekspercką analizę potrzeb: NIE.
9. Zróżnicowanie wysokości stawek dla asystenta osobistego z racji na szczególne potrzeby osoby z niepełnosprawnością, np. komunikacja wspomagająca i alternatywna (AAC), zachowania trudne lub wykluczenie komunikacyjne: NIE.
10. Analiza potrzeb wsparcia przez Zespół z udziałem osoby z niepełnosprawnością (lub osoby stale wspierającej osobę z niepełnosprawnością) z rodzajem niepełnosprawności maksymalnie zbliżonym do osoby zgłaszającej się po asystencję: NIE.
11. Zapewnienie specjalistycznych szkoleń uzupełniających dla asystentów osobistych: NIE.
12. Obowiązek realizacji Ustawy (świadczenia asystencji osobistej) w każdym powiecie: NIE.
13. Wsparcie przy składaniu wniosku o asystencję: NIE.
14. Możliwość udziału osoby wspierającej w procesie (przy składaniu wniosku, ocenie potrzeb, ewaluacji): NIE.
15. Dostępność formularzy i informacji (ETR i PJM): NIE.
16. Dedykowane środki finansowe dla powiatów na przygotowanie i realizację ustawy: NIE.
17. Maksymalny termin (30 dni) na przedstawienie kandydatów na asystenta: NIE.
18. Określone okresy wypowiedzenia kontraktu (ochrona ciągłości i stabilności usługi), analogiczne jak w przypadku umowy o pracę: NIE.
19. Objęcie asystentów osobistych ubezpieczeniem chorobowym, analogicznie jak w przypadku umów o pracę: NIE.
20. Zagwarantowanie asystentom osobistym płatnego urlopu wypoczynkowego, analogicznego jak w przypadku umów o pracę: NIE.
21. Doradztwo wzajemne dla użytkowników (min. 4 godz. na pół roku): NIE.
22. Obowiązkowa regularna ewaluacja jakości usług asystencji osobistej: NIE.
23. Wzmocniony nadzór Pełnomocnika Rządu i wojewodów nad realizacją ustawy: NIE.
24. Zagwarantowanie asystentom osobistym płatnego urlopu wypoczynkowego, analogicznego jak dla umów o pracę: NIE.
25. System kar administracyjnych dla realizatorów w razie braku realizacji lub niewłaściwej realizacji Ustawy: NIE.

Dodatkowo biuro wskazuje w swoim opracowaniu, że:

"Dodatkowe uwagi odnośnie różnic w zakresie konsekwencji finansowych ustawy prezydenckiej o asystencji osobistej a rządowym projektem Ustawy o asystencji osobistej: Należy zwrócić uwagę, że prezydencki projekt ustawy o asystencji osobistej niesie za sobą ogromną niepewność względem wydatków budżetowych. Przygotowana nieprecyzyjnie Ocena Skutków Regulacji nie wskazuje konkretnych liczb, jakie trzeba wydać na poszczególne elementy proponowanego w ramach projektu sytemu. Kancelaria Prezydenta RP projektując swoje rozwiązanie, wskazała liczbę beneficjentów w oparciu o pierwotne założenia do świadczenia wspierającego. Liczba 50 tys. użytkowników (o najwyższym poziomie potrzeby wsparcia), deklaratywnie liczona według liczby osób uzyskujących co najmniej 70 punktów w skali poziomu potrzeby wsparcia (próg wejścia dla korzystania z asystencji w projekcie prezydenckim), jest kilkukrotnie (!) niedoszacowana. Publicznie dostępne dane wskazują, że rozkład punktowy przy świadczeniu wspierającym układa się zupełnie inaczej. Co przy uwzględnieniu seniorów w prezydenckim projekcie ustawy (których nie obejmuje żadna ustawa o asystencji osobistej na świecie), może wygenerować niemożliwe do poniesienia koszty budżetowe. Rozwiązanie prezydenckie w takiej formie i z tak szeroką grupą beneficjentów (łącznie z seniorami) to wydatek przekraczający nawet 20 mld zł rocznie już w pierwszych latach wdrażania tego projektu, rażąco wyższy niż zakładany w ramach projektu i sprawiający, że projekt jest obiektywnie nierealny do wdrożenia.".