Nowe prawo tytoniowe. Co zmieni się dla palaczy i rynku tytoniowego w 2025 r.?

• Co to są podgrzewane wyroby tytoniowe?
• Rynek tytoniowy: kontekst międzynarodowy, europejski, polski
• Zdrowa Przyszłość. Ramy strategiczne dla systemu ochrony zdrowia na lata 2021–2027 z perspektywą do 2030 r.
• Jakie zmiany dla rynku tytoniowego 2026?
• Jest nowe prawo tytoniowe 2025- przyniesie on więcej korzyści czy strat? To zależy z jakiej perspektywy się na to patrzy

Prezydent RP podpisał nową ustawę, która weszła w życie 17 kwietnia 2025 roku. Chodzi ustawę z dnia 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz.U. 2025 poz. 427), która weszła już w życie. Ministerstwo Zdrowia nie kryje zadowolenia, podkreślając, że mniej dymu to więcej zdrowia. Oczywiście osoby zdeterminowane i tak będą paliły, nie istotne jakie będą przepisy, nakazy czy zakazy. Podobnie producenci - zawsze znajdą pewne nieścisłości w prawie, aby nie ukrywajmy - zarobić jak najwięcej na tym lukratywnym rynku. Pobudki palaczy są różne: pali się dla przyjemności, pali się dla towarzystwa, pali się bo się tego chce, pali się bo jest się uzależnionym, pali się bo inni palą, pali się bo to modne. Można tak wymieniać i wymieniać.

Ważnym punktem ustawy jest również tzw. okres przejściowy – wynoszący 9 miesięcy. Po jego upływie nie będzie możliwa sprzedaż produktów o charakterystycznych aromatach, takich jak owoce czy mentol, ani wkładów umożliwiających ich stosowanie. Nowelizacja ma więc na celu ograniczenie dostępności aromatyzowanych wyrobów tytoniowych, co ma chronić szczególnie młodych ludzi przed wpadnięciem w uzależnienie.

Co to są podgrzewane wyroby tytoniowe?

Uchwalona w dniu 21 lutego 2025 r. nowelizacja ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1162) wprowadza do ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych definicję „podgrzewanego wyrobu tytoniowego” (art. 2 pkt20a ww. ustawy). W myśl tej definicji, podgrzewany wyrób tytoniowy to nowatorski wyrób tytoniowy, w którym w wyniku podgrzania dochodzi do uwalniania nikotyny i innych substancji, które są następnie wdychane przez konsumenta, i który, w zależności od cech, jest wyrobem tytoniowym bezdymnym lub wyrobem tytoniowym do palenia.

Rynek tytoniowy: kontekst międzynarodowy, europejski, polski

Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia z 16 stycznia 2024 roku, choć w wielu krajach obserwuje się spadek liczby palących, zmniejszenie liczby zgonów związanych z paleniem nastąpi dopiero z czasem. Palenie tytoniu pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań dla zdrowia publicznego na świecie – rocznie skutki związane z paleniem papierosów powodują około 8 milionów zgonów.

Na poziomie europejskim Komisja Europejska podejmuje wysiłki w ramach Europejskiego Planu Walki z Rakiem, dążąc do osiągnięcia celu, by do 2040 r. istniało pokolenie wolne od tytoniu. W raporcie Komisji Specjalnej Parlamentu Europejskiego ds. Zwalczania Raka (BECA) zasugerowano, że papierosy elektroniczne mogą pomóc niektórym palaczom stopniowo przejść na rzucenie tradycyjnego palenia, ale jest to tylko doraźne działanie. Według Instytutu Człowieka Świadomego, palenie tytoniu w Polsce to nie tylko powszechny nałóg, ale i poważne zagrożenie dla zdrowia całego społeczeństwa. W badaniu Ogólnopolskiego Panelu Badawczego z 2022 roku około 30,8% mężczyzn oraz 27,1% kobiet przyznało się do codziennego palenia. Co więcej, Polacy zaczynają palić bardzo młodo – wielu z nich sięga po papierosy już we wczesnej dorosłości, a ich nałóg utrzymuje się średnio przez 20 lat. Przeciętnie mężczyźni sięgają po około 20 papierosów dziennie, a kobiety po około 15. Taka dzienna ilość papierosów niesie ze sobą ogromne konsekwencje zdrowotne i ekonomiczne. Szczególnie alarmujące są statystyki dotyczące nowotworów płuc – poziom śmiertelności w Polsce jest jednym z najwyższych na świecie, zwłaszcza wśród mężczyzn w średnim wieku. Każdego roku choroby te zabierają życie około 70 tysięcy osób.

Zdrowa Przyszłość. Ramy strategiczne dla systemu ochrony zdrowia na lata 2021–2027 z perspektywą do 2030 r.

Na szczęście problem ten nie pozostaje bez reakcji. Ministerstwo Zdrowia, w dokumencie „Zdrowa Przyszłość. Ramy strategiczne dla systemu ochrony zdrowia na lata 2021–2027 z perspektywą do 2030 r.”, wskazuje palenie jako najważniejszy czynnik utraty zdrowych lat życia. Co więcej, Krajowy Plan Transformacji ujawnia, że palenie tytoniu odpowiada za utratę około 5,7 tysięcy DALY (wskaźnik obciążenia zdrowotnego) na 100 tysięcy mieszkańców, co plasuje je na czołowej pozycji wśród czynników ryzyka. Równocześnie, Polscy eksperci opublikowali w 2022 roku szczegółowe wytyczne leczenia uzależnienia od nikotyny, zawierające aż 15 konkretnych zaleceń – to wyraźny sygnał, że problem palenia tytoniu wymaga wieloaspektowego podejścia.

Jakie zmiany dla rynku tytoniowego 2026?

Ministerstwo Zdrowia nie spoczywa na laurach. W nadchodzącym 2026 roku planowane są kolejne rewolucyjne zmiany – ustawodawca przygotowuje trzy nowe ustawy. Nowelizacje te obejmą nie tylko podgrzewane wyroby tytoniowe (w wersji smakowej), ale również e-papierosy (zarówno z nikotyną, jak i bez niej), woreczki z syntetyczną nikotyną oraz inne produkty zawierające nikotynę. Od 2026 roku zakłada się, że takie produkty będzie można nabyć wyłącznie w aptekach. W praktyce Ministerstwo Zdrowia zamierza wprowadzić szereg rygorystycznych rozwiązań:

• Zakaz sprzedaży jednorazowych e-papierosów: Produkty te, zarówno te zawierające nikotynę, jak i beznikotynowe, mają zniknąć z rynku.
• Zakaz sprzedaży aromatyzowanych woreczków nikotynowych: Tylko produkty o smaku tytoniu będą mogły pozostać w obrocie.
• Nowe zasady sprzedaży innych wyrobów z nikotyną: Takie produkty, między innymi tabletki, będą traktowane jak leki – dostępne wyłącznie w aptekach, dopiero po zatwierdzeniu przez odpowiednie organy.
• Większa kontrola nad e-papierosami: Przewiduje się dokładne badania składu płynów, aby upewnić się, że nie zawierają niebezpiecznych substancji.

Te zmiany mają na celu nie tylko ograniczenie rozprzestrzeniania się nowych wyrobów tytoniowych, ale przede wszystkim ochronę zdrowia, szczególnie młodych ludzi, którzy często postrzegają te produkty jako mniej szkodliwe niż tradycyjne papierosy. Zarówno tradycyjne wyroby, jak i te nowe, są już obwarowywane licznymi przepisami krajowymi i unijnymi, a dalsze zaostrzenia tylko potwierdzają konieczność zmiany podejścia do kwestii uzależnień oraz ochrony zdrowia społeczeństwa.

Jest nowe prawo tytoniowe 2025- przyniesie on więcej korzyści czy strat? To zależy z jakiej perspektywy się na to patrzy

Oczywiście zmiana prawa w zakresie podgrzewanych wyrobów tytoniowych powoduje, że producenci muszą zmienić swój modus operandi, ale z pewnością znajdą sposób na to sposób. Może to jednak wpłynął na jeszcze droższe papierosy czy e-papierosy - co już będzie miało bezpośredni wpływ na sytuację konsumentów.