Na studia bez zdanej matury (tj. bez posiadania świadectwa dojrzałości), bo stanowi ona „barierę w dostępie do możliwości pogłębiania wiedzy” – zapadła decyzja, teraz czas na „ruch” MEN

• Jakie są warunki przyjęcia na studia w obecnym stanie prawnym (tj. czy w każdym przypadku wymagane jest zdanie matury)?
• Koniec z obowiązkiem zdania matury, aby zostać przyjętym na studia, w przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi?
• Obowiązywanie egzaminu maturalnego jako niezbędnego warunku rekrutacji na studia wyższe, od lat przedmiotem dyskusji w środowisku edukacyjnym i akademickim
• Kim są uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w świetle aktualnie obowiązujących przepisów, a zatem – wobec kogo miałoby zostać zniesione obowiązywanie egzaminu maturalnego jako niezbędnego warunku rekrutacji na studia?
• Sejmowe Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji (BEOS) przeciwne zniesieniu obowiązku zdania matury, jako warunku przyjęcia na studia – zarekomendowało Komisji odrzucenie petycji
• Pomimo negatywnej opinii BEOS – sejmowa Komisja do Spraw Petycji podjęła decyzję o przekazaniu postulatu zniesienia obowiązku zdania matury, jako warunku przyjęcia na studia, do MEN

Jakie są warunki przyjęcia na studia w obecnym stanie prawnym (tj. czy w każdym przypadku wymagane jest zdanie matury)?

Warunki przyjęcia na studia w Polsce, regulowane są przez ustawę z dnia 20.07.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz wewnętrzne przepisy poszczególnych uczelni. Zgodnie z art. 69 ust. 2 ww. ustawy – na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie może zostać przyjęta osoba, która posiada:

• świadectwo dojrzałości (czyli wydawany przez Okręgową Komisję Egzaminacyjną dokument, który potwierdza zdanie egzaminu maturalnego) albo świadectwo dojrzałości i zaświadczenie o wynikach egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów, o których mowa w przepisach o systemie oświaty,
• świadectwo dojrzałości i dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie nauczanym na poziomie technika lub dyplom zawodowy w zawodzie nauczanym na poziomie technika,
• świadectwo dojrzałości i zaświadczenie o wynikach egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów oraz dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie nauczanym na poziomie technika,
• świadectwo dojrzałości i zaświadczenie o wynikach egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów oraz dyplom zawodowy w zawodzie nauczanym na poziomie technika,
• świadectwo lub inny dokument uprawniający do ubiegania się o przyjęcie na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie w Polsce, tj.:
• • świadectwo lub inny dokument wydany przez szkołę lub instytucję edukacyjną działającą w systemie edukacji państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, uprawniające do ubiegania się o przyjęcie na studia pierwszego stopnia i jednolite studia magisterskie w tych państwach,
  • dyplom IB (International Baccalaureate) wydany przez organizację International Baccalaureate Organization w Genewie,
  • dyplom EB (European Baccalaureate) wydany przez Szkoły Europejskie zgodnie z Konwencją o Statucie Szkół Europejskich,
  • świadectwo lub inny dokument wydany za granicą przez szkoły lub instytucje edukacyjne uznawane przez państwo, na którego terytorium lub w którego systemie edukacji działają, objęte postanowieniami umów międzynarodowych,
  • świadectwo lub inny dokument niebędący dokumentem, o którym mowa w podpunktach powyżej, jeżeli uprawnia do ubiegania się o przyjęcie na studia w państwie, w którego systemie edukacji działa instytucja, która je wydała i zostało/został potwierdzony przez dyrektora Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej bądź
• świadectwo lub inny dokument uznany za równorzędny polskiemu świadectwu dojrzałości na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 marca 2015 r.

Z powyższego zestawienia wynika, że w każdym przypadku – podstawą przyjęcia na studia wyższe – jest zaliczenie egzaminu maturalnego w ramach polskiego systemu edukacji lub innego egzaminu za granicą, który jest uznawany w Polsce za równorzędny z egzaminem maturalnym w polskim systemie edukacji.

Koniec z obowiązkiem zdania matury, aby zostać przyjętym na studia, w przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi?

W dniu 6 marca br., do Sejmu, została złożona petycja (nr BKSP-155-X-482/25), w której Fundacja Dobre Państwo domaga się zmiany przepisów ustawy z dnia 20.07.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w taki sposób, aby zdanie matury (czyli – posiadanie świadectwa dojrzałości) nie stanowiło warunku przyjęcia na studia wyższe, w przypadku uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

Autorzy petycji postulują dodanie do ww. ustawy (a konkretnie jej art. 69) ust. 2a w następującym brzmieniu:

„Art. 69. 2a. Osoba o specjalnych potrzebach edukacyjnych może być przyjęta na studia pierwszego stopnia lub jednolite studia magisterskie, jeśli posiada wykształcenie średnie w rozumieniu art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r., poz. 60 z późn. zm.).”

Zgodnie z przywołanym powyżej art. 20 ust. 4 prawa oświatowego – wykształcenie średnie posiada osoba, która:

• ukończyła szkołę ponadpodstawową, tj. czteroletnie liceum ogólnokształcące lub pięcioletnie technikum,
• uzyskała w szkole artystycznej (realizującej kształcenie ogólne w zakresie liceum ogólnokształcącego), w wyniku klasyfikacji rocznej w klasie, która odpowiada ostatniej klasie liceum ogólnokształcącego – pozytywne oceny klasyfikacyjne ze wszystkich obowiązkowych zajęć edukacyjnych ogólnokształcących,
• ukończyła szkołę ponadgimnazjalną, z wyjątkiem szkół zawodowych, zasadniczych szkół zawodowych oraz szkół specjalnych przysposabiających do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi albo
• ukończyła szkołę ponadpodstawową albo szkołę artystyczną realizującą kształcenie ogólne w zakresie szkoły ponadpodstawowej działające w systemie oświaty przed dniem 1 stycznia 1999 r., z wyjątkiem zasadniczych szkół zawodowych, szkół zasadniczych lub innych równorzędnych.

Posiadanie wykształcenia średniego nie jest więc uzależnione od przystąpienia ani – tym bardziej – zaliczenia egzaminu maturalnego, a wprowadzenie postulowanego przepisu do ustawy z dnia 20.07.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, skutkowałoby tym, że to od jego posiadania (a nie zdania egzaminu maturalnego) uzależniona byłaby możliwość kontynuowania nauki na uczelni wyższej, w przypadku osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Jak argumentują autorzy petycji – egzamin maturalny stanowi w Polsce kluczowy etap selekcyjny, determinujący dostęp do szkolnictwa wyższego. Dla licznych uczniów – jest on znacznym źródłem stresu i obaw (w badaniu maturzystów, na które powołują się petytorzy – 43% ankietowanych wskazało lęk przed niezdaniem matury jako jedno z największych zmartwień), w przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi i innymi barierami (takimi jak m.in. dysleksja, dyskalkulia, ADHD, dysgrafia, niepełnosprawność ruchowa czy zaburzenia ze spektrum autyzmu) – stanowi natomiast – „filtr selekcyjny – nie zapewnia równych szans wszystkim absolwentom szkół średnich (red.: w dostaniu się na studia), konsekwencją czego jest utrata części potencjału społecznego: utalentowani młodzi ludzie mogą nie dostać się na studia tylko z powodu niedostosowania formatu egzaminu do ich potrzeb lub chwilowego załamania w warunkach silnego stresu”. Stwierdzenie to, petytorzy popierają przytoczonymi wynikami badań, z których wynika, że ponad dwukrotnie więcej uczniów z niepełnosprawnościami przedwcześnie kończy edukację na poziomie średnim, niż ich pełnosprawni rówieśnicy. Przyczyny takiego stanu rzeczy, upatruje się właśnie w – „ograniczonej dostępności głównego nurtu edukacji, niedostosowaniu metod nauczania i egzaminowania, a także segregacji części uczniów w szkołach specjalnych, co zamyka im drogę do formalnych kwalifikacji wymaganych na rynku pracy. Matura – jako centralny egzamin – jest częścią tego obrazu: jeśli pozostaje nieosiągalna dla pewnej grupy (np. dyskalkulików czy uczniów ze spektrum autyzmu, którzy nie są w stanie zdać egzaminu ustnego), to system edukacyjny traci możliwość rozwinięcia ich talentów na poziomie akademickim. (…) Bariery dostępności egzaminów mają więc realny wpływ na zmniejszenie różnorodności kompetencji w środowisku akademickim i zawodowym. Jeżeli – hipotetycznie – spośród zdolnych przyszłych humanistów, 10% nie dostanie się na filologię z powodu niezdanej matematyki, to tracimy być może przyszłych tłumaczy, pisarzy czy dyplomatów. Jeśli młody innowator z objawami ADHD rezygnuje z marzeń o informatyce, bo nie potrafił dostatecznie skupić się na czytaniu ze zrozumieniem długiego tekstu maturalnego z polskiego, to być może tracimy start-upowca czy programistę, który mógłby stworzyć przełomowe rozwiązania.” – argumentują autorzy petycji.

Z tego względu – postulują oni usuwanie barier w dostępie do szkolnictwa wyższego dla osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, co należy podkreślić – nie oznacza jednak obniżania wymagań merytorycznych, a wyłącznie usuwanie czynników nie merytorycznych, które zaburzają wynik. Egzamin maturalny powinien być skonstruowany w taki sposób, aby każdy uczeń – niezależnie od trudności – miał jak największą szansę rozwinąć swój potencjał i płynnie przejść do dalszych etapów kształcenia. Dostęp do studiów wyższych nie powinien natomiast być ograniczany przez takie czynniki jak dysfunkcja poznawcza czy niepełnosprawność.

Zniesienie lub złagodzenie barier maturalnych dla osób z trudnościami – w ocenie petytorów – może przyczynić się do pełniejszego wykorzystania talentów drzemiących w młodym pokoleniu. Dane z ostatnich dziesięciu lat pokazują bowiem wyraźnie, że uczniowie z dysleksją, dyskalkulią, ADHD, dysgrafią, zaburzeniami ze spektrum autyzmu, ograniczeniami ruchowymi czy innymi specjalnymi potrzebami – mają niższą zdawalność matury niż ich rówieśnicy, pomimo coraz powszechniejszych dostosowań egzaminacyjnych. Jako alternatywę dla obecnej matury – poddają oni również pod rozwagę wprowadzenie w przyszłości matury bardziej spersonalizowanej – pozwalającej zdającym wybierać pomiędzy różnymi formami sprawdzenia wiedzy (tj. testem pisemnym, projektem, ustną obroną czy egzaminem praktycznym), w zależności od preferowanego stylu wykazywania się umiejętnościami. Na chwilę obecną jednak – realnym rozwiązaniem, które już dziś może zapewnić nieodbieranie szansy na kontynuowanie edukacji na uczelniach wyższych uczniom, którzy na to realnie zasługują – jest postulowana zmiana art. 69 ustawy z dnia 20.07.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W ten sposób – matura przestanie być selekcją negatywną, a stanie się tym, czym być powinna: świętem wiedzy i dojrzałości, równym startem w dorosłe życie dla całej różnorodnej i utalentowanej młodzieży. Polskę nie stać bowiem na utratę talentów na miarę Stephena Hawkinga – podsumowują autorzy petycji.

Z pełną treścią petycji, można zapoznać się poniżej:

Obowiązywanie egzaminu maturalnego jako niezbędnego warunku rekrutacji na studia wyższe, od lat przedmiotem dyskusji w środowisku edukacyjnym i akademickim

Obowiązywanie egzaminu maturalnego jako niezbędnego warunku rekrutacji na studia wyższe od lat stanowi przedmiot dyskusji w środowisku edukacyjnym i akademickim. Zwolennicy utrzymania obowiązkowej matury argumentują, że stanowi ona obiektywne i jednolite kryterium oceny wiedzy absolwentów szkól średnich, gwarantując pewien minimalny poziom kompetencji wśród kandydatów na studia. Podkreślają także rolę egzaminu dojrzałości w motywowaniu uczniów do nauki podstawowych przymiotów ogólnokształcących. Przeciwnicy obligatoryjnej matury, jako jedynego kryterium dostępu do studiów, podkreślają natomiast jej selekcyjny i ekskluzywny charakter, który nie uwzględnia indywidualnych uzdolnień ani różnorodności talentów młodzieży. Wskazują, że jeden egzamin – zwłaszcza obejmujący tak szeroki zakres materiału – nie powinien decydować o przyszłości młodego człowieka, a czynienie z niego bariery brzegowej – prowadzi do zmarnowania potencjału wielu osób.

Kim są uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w świetle aktualnie obowiązujących przepisów, a zatem – wobec kogo miałoby zostać zniesione obowiązywanie egzaminu maturalnego jako niezbędnego warunku rekrutacji na studia?

Na „specjalne potrzeby edukacyjne” nie powołuje się wprost żaden obecnie obowiązujący akt prawny. Zgodnie z praktyką, przyjmuje się jednak, że uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, są uczniowie wymienieni w par. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9.08.2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach, którzy – ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz indywidualne możliwości psychofizyczne – wymagają objęcia pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole. Zaliczani są do nich w szczególności uczniowie:

• z niepełnosprawnościami,
• niedostosowani społecznie,
• zagrożeni niedostosowaniem społecznym,
• z zaburzeniami zachowania lub emocji,
• ze szczególnymi uzdolnieniami,
• ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się,
• z deficytami kompetencji i zaburzeń sprawności językowych,
• z chorobami przewlekłymi,
• w sytuacji kryzysowej lub traumatycznej,
• z niepowodzeniami edukacyjnymi,
• zaniedbani środowiskowo (w związki z ich sytuacją bytową, sposobem spędzania czasu wolnego i kontaktami środowiskowymi), jak również
• z trudnościami adaptacyjnymi (wynikającymi z różnic kulturowych lub ze zmiany środowiska edukacyjnego, w tym związanymi z wcześniejszym kształceniem za granicą).

Sformułowanie „w szczególności” zawarte w par. 2 ust. 2 ww. rozporządzenia wskazuje, że katalog uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi jest katalogiem otwartym. A zatem – należy uznać, że zaliczają się do nich wszyscy uczniowie, którzy wymagają objęcia pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole, ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz indywidualne możliwości psychofizyczne.

Powstaje zatem pytanie – czy jeżeli doszłoby do wprowadzenia zmiany postulowanej w omówionej powyżej petycji, polegającej na zniesieniu obowiązkowego warunku rekrutacji na studia wyższe w postaci zdania egzaminu maturalnego w odniesieniu do osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi – uczniowie ci zostaliby enumarytywnie zdefiniowani przez ustawodawcę w ramach ww. nowelizacji czy brak konieczności zdania matury, celem dostania się na studia – dotyczyłby wszystkich uczniów wymienionych w par. 2 ust. 2 ww. rozporządzenia, a więc również np. uczniów szczególnie uzdolnionych?

Sejmowe Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji (BEOS) przeciwne zniesieniu obowiązku zdania matury, jako warunku przyjęcia na studia – zarekomendowało Komisji odrzucenie petycji

W opinii prawnej na temat petycji w sprawie zniesienia obowiązku zdania matury, jako warunku przyjęcia na studia, wobec osób o specjalnych potrzebach edukacyjnych, sporządzonej w dniu 15 lipca 2025 r., sejmowe Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji zarekomendowało Komisji do Spraw Petycji nieuwzględnienie żądania będącego przedmiotem petycji.

W opinii BEOS – umożliwienie przyjmowania na studia osób ze średnim wykształceniem, nieposiadających świadectwa dojrzałości, lecz kwalifikowanych jako osoby o specjalnych potrzebach edukacyjnych – „budzi szereg wątpliwości, gdyż stanowi odstępstwo od jednolitego modelu rekrutacji opartego na egzaminie maturalnym, może prowadzić do naruszenia zasady równości szans, ograniczenia autonomii uczelni oraz stworzenia mechanizmów podatnych na nadużycia. W tym kontekście za w pełni uzasadnione należy uznać stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wyrażone jako odpowiedź na tożsamą petycję [red.: która została przekazana do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego przez Kancelarię Prezydenta], w którym stwierdzono, że Ministerstwo nie znajduje podstaw do zmiany obowiązujących przepisów w kierunku odejścia od wymogu posiadania przez kandydatów świadectwa dojrzałości bądź dokumentu równorzędnego.”

Pomimo negatywnej opinii BEOS – sejmowa Komisja do Spraw Petycji podjęła decyzję o przekazaniu postulatu zniesienia obowiązku zdania matury, jako warunku przyjęcia na studia, do MEN

Petycja w sprawie zniesienia obowiązku zdania matury, jako warunku przyjęcia na studia, wobec osób o specjalnych potrzebach edukacyjnych, była przedmiotem obrad sejmowej Komisji do Spraw Petycji w dniu 23 lipca 2025 r. Przewodnicząca ww. Komisji, posłanka Urszula Augustyn podsumowała dyskusję nad przedmiotem petycji w następujący sposób:

– „Ja też tak uważam – że jednak do każdego ucznia trzeba starać się podchodzić w sposób indywidualny. Jeśli wykrywamy wielki talent, który jest talentem humanistycznym, a on z całą pewnością nigdy w życiu nie będzie się zajmował fizyką, matematyką, bo ma jakieś specjalne problemy w tej materii, to trzeba szukać takiej pomocy, takiej pracy z tym człowiekiem, z tym dzieckiem, żeby mu pomóc w jego rozwoju.

Też uważam, i chciałam to bardzo podkreślić, i to też wynika z uzasadnienia, które państwo napisaliście do tej petycji… W ostatnich latach naprawdę bardzo dużo zadziało się w polskiej szkole właśnie w podejściu do uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. I ten kierunek trzeba utrzymać i trzeba go rozwijać. Jeżeli mamy deklarację Ministerstwa Edukacji, że szukają jeszcze różnych elastycznych sposobów podejścia do takiego młodego człowieka, który znajduje się w różnych spektrach niepełnosprawności, to trzeba to tylko wzmacniać. Jeśli przygotowywane są rozwiązania na rok szkolny 2030/2031, to niech te argumenty, które państwo stawiacie, będą brane pod uwagę.

(...) naprawdę uważam, że problem, który państwo stawiacie, jest bardzo ważny. On jest rozwiązywany lepiej lub gorzej, ale będzie coraz lepiej, bo o tym się dyskutuje. W związku z tym uważam, że najlepsze, co możemy zrobić, to przekazać tę petycję do Ministerstwa Edukacji, gdzie te debaty się toczą.

PORADNIK OŚWIATOWY – wydanie cyfrowe

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 20.07.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1571 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 7.09.1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 881 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 14.12.2016 r. – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1043 z późn. zm.)
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9.08.2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1798)