Praca zdalna (home office) a telepraca – przepisy prawne

Telepraca a praca zdalna?

Telepraca uregulowana jest przepisami prawa pracy w sposób szczególny. Brakuje jednak kodeksowych przepisów dotyczących pracy zdalnej inaczej nazywanej home office. Telepraca i praca zdalna nie są to bowiem pojęcia tożsame. Z tego względu, że pracodawcy coraz chętniej korzystają z możliwości zaoferowania pracownikowi pracy zdalnej, powinna zostać uregulowana w Kodeksie pracy. Dla pracodawców to zmniejszenie kosztów pracy, a dla pracownika dodatkowy benefit świadczący o atrakcyjności pracy.

Aktualnie home office polega na ustnej umowie między pracownikiem a pracodawcą, że np. w danym dniu pracownik nie przychodzi do zakładu pracy i wykonuje swoje obowiązki z domu. Tymczasem telepraca ma charakter stały. Na telepracy zasadą jest wykonywanie pracy poza zakładem pracy.

Przepisy bhp

Przy pracy zdalnej problem pojawia się chociażby z przepisami bhp. Pracodawca nie ma wpływu na warunki pracy w domu pracownika. Nie wiadomo więc jak rozpatrywać przypadki wypadków przy pracy w trakcie pracy zdalnej. Pytanie w tych kwestiach do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej skierowała poseł Anna Elżbieta Sobecka (interpelacja nr 31198 z dnia 24 kwietnia 2019 r.).

Polecamy: Kodeks pracy 2019. Praktyczny komentarz z przykładami + PDF.

Postawione dwa pytania brzmią następująco:

1. Czy ministerstwu znany jest ten problem?
2. Kiedy można spodziewać się regulacji w zakresie home office?

Odpowiedź na interpelację została przygotowana 24 maja 2019 r. przez sekretarza stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej - Krzysztofa Michałkiewicza.

Telepraca

Zdaniem sekretarz stanu to, że telepraca ma charakter stały, nie oznacza, iż musi być wykonywana wyłącznie poza zakładem pracy. Strony umowy mogą bowiem zawrzeć takie postanowienia, które nakazują 3 dni pracy z biura i 2 dni pracy poza biurem. Wówczas również jest to telepraca. Ma bowiem ustalone stałe dni pracy poza biurem. Powtarzają się one w stałych odstępach czasu. Zasadne jest więc szczególne uregulowanie sytuacji takich pracowników, co ma miejsce w art. 67⁵ – 67¹⁷ Kodeksu pracy (Zatrudnianie pracowników w formie telepracy).

Praca zdalna

Tymczasem praca zdalna ma charakter incydentalny. Co do zasady pracownik wykonuje pracę w zakładzie pracy, a jedynie od czasu do czasu pracodawca zezwala mu na home office. W takim przypadku do pracownika wykonującego pracę w domu stosuje się ogólne przepisy dotyczące stosunku pracy.

Wykorzystywanie środków komunikacji elektronicznej

Przy telepracy istotne znaczenie ma praca poza zakładem pracy oraz wykorzystywanie środków komunikacji elektronicznej np. w celu przesłania pracodawcy efektów swojej pracy. Jeśli pracownik nie korzysta z takich środków, nie można mówić o telepracy.

Wypadki przy pracy

W odpowiedzi na interpelację dotyczącą wypadków przy pracy w trakcie pracy zdalnej podano pogląd stosowania powszechnie obowiązujących przepisów dotyczących wypadków przy pracy czyli ustalania okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy. W świetle art. 234 § 1 Kodeksu pracy: "W razie wypadku przy pracy pracodawca jest obowiązany podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym i ustalenie w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyn wypadku oraz zastosować odpowiednie środki zapobiegające podobnym wypadkom."

Postępowanie w razie wypadku przy pracy

W razie wypadku przy pracy pracodawca zobowiązany jest m.in. do powołania zespołu powypadkowego. Zespół ten ustala w określonym trybie okoliczności i przyczyny wypadku. Szczegóły określa Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy.

W przypadku wypadku przy pracy zgodnie z § 7 pkt 1 rozporządzenia zespół powypadkowy jest zobowiązany niezwłocznie po otrzymaniu wiadomości o wypadku przystąpić do ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku, w szczególności:

1) dokonać oględzin miejsca wypadku, stanu technicznego maszyn i innych urządzeń technicznych, stanu urządzeń ochronnych oraz zbadać warunki wykonywania pracy i inne okoliczności, które mogły mieć wpływ na powstanie wypadku;

2) jeżeli jest to konieczne, sporządzić szkic lub wykonać fotografię miejsca wypadku;

3) wysłuchać wyjaśnień poszkodowanego, jeżeli stan jego zdrowia na to pozwala;

4) zebrać informacje dotyczące wypadku od świadków wypadku;

5) zasięgnąć opinii lekarza, a w razie potrzeby opinii innych specjalistów, w zakresie niezbędnym do oceny rodzaju i skutków wypadku;

6) zebrać inne dowody dotyczące wypadku;

7) dokonać prawnej kwalifikacji wypadku zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przypracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673, z późn. zm.²⁾), zwanej dalej „ustawą”;

8) określić środki profilaktyczne oraz wnioski, w szczególności wynikające z oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy, na którym wystąpił wypadek.

Zgoda pracownika na oględziny oraz zapewnienie prywatności

W sytuacji wystąpienia wypadku przy pracy podczas okazjonalnego wykonywania jej w domu pracownika należy pamiętać, że oględziny miejsca wypadku oraz badanie warunków wykonywania pracy powinny odbywać się w porozumieniu oraz za zgodą danego pracownika. Kolejnym czynnikiem, który należy wziąć pod uwagę jest zapewnienie prywatności pracownikowi i jego rodzinie. Na uwagę zasługuje fakt braku przepisów prawnych umożliwiających inspekcji pracy przeprowadzenie kontroli miejsca pracy w domu pracownika. Natomiast nieuprawnione wejście na prywatną posesją może zostać zakwalifikowane jako czyn karalny tzw. naruszenie miru domowego z art. 193 Kodeksu karnego:

„Kto wdziera się do cudzego domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia albo ogrodzonego terenu albo wbrew żądaniu osoby uprawnionej miejsca takiego nie opuszcza, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.”

Szczególne przepisy dotyczące home office?

W odpowiedzi na pytanie o prace legislacyjne nad uregulowaniem praw i obowiązków stron w zakresie okazjonalnego wykonywania pracy w domu pracownika sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Krzysztof Michałkiewicz poinformował, iż obecnie nie trwają żadne prace nad szczególnym uregulowaniem pracy w ramach home office.

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dziennik Ustaw rok 2019 poz. 1040)

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy(Dziennik Ustaw rok 2009 nr 105 poz. 870)

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dziennik Ustaw rok 2018 poz. 1600)