Zasada walutowości w prawie polskim

Zniesienie zasady walutowości

Od dnia 24 stycznia 2009 roku w polskim systemie prawa zniesiono obowiązującą poprzednio tzw. zasadę walutowości, zgodnie z którą zobowiązania mogły być wyrażone jedynie w pieniądzu polskim. W obecnym stanie prawnym, co do zasady można dokonywać transakcji w walutach obcych (szczególne przypadki wyłączeń określa ustawa prawo dewizowe, ale są one określone bardzo wąsko), także w przypadku czynności dokonywanych przez rezydentów, a więc osoby, które mają siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium Polski.

Wykonanie zobowiązania

Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na fakt, że zgodnie z Kodeksem cywilnym (art. 358), o ile co innego nie wynika z treści czynności prawnej (np. umowy), ustawy lub orzeczenia sądu, wyrażone w walucie obcej świadczenie można spełnić również w walucie polskiej, przeliczając kwotę według kursu średniego Narodowego Banku Polskiego z dnia wymagalności roszczenia. Jeżeli więc, zgodnie z umową, w dniu 20 października 2010 roku należy zapłacić 10 000 Euro, to dłużnik może zapłacić albo kwotę 10 000 Euro, albo jej równowartość w złotych, która, zgodnie z kursem średnim NBP z dnia 20 października 2010 roku, wyniesie 39 700 zł. W razie zaś zwłoki dłużnika, wierzyciel może domagać się spełnienia świadczenia według kursu średniego NBP z dnia zapłaty albo z dnia wymagalności (wedle wyboru wierzyciela).

Klauzula efektywnej zapłaty w walucie zagranicznej

Powyższej niepewności przy transakcjach walutowych można jednak uniknąć dokonując rozliczeń w walucie obcej bez możliwości zapłaty w złotówkach. Aby to uczynić, należy zastrzec tzw. klauzulę efektywnej zapłaty, a więc odpowiednie postanowienie umowy, zgodnie z którym zapłata może być dokonana tylko w walucie obcej, co wyłącza możliwość zapłaty w pieniądzu polskim i tym samym pozbawia dłużnika możliwości spełnienia świadczenia w złotych. W braku tego zastrzeżenia, zastosowanie znajdują powyższe ogólne regulacje kodeksu, a zobowiązanie takie jest zobowiązaniem przemiennym, dzięki czemu to dłużnik, wedle swojego wyboru, może spełnić jedno ze świadczeń – albo w walucie obcej, albo w walucie polskiej.

Klauzula efektywnej zapłaty gwarantuje więc otrzymanie określonej ilości waluty obcej bez względu na jej kurs w stosunku do waluty polskiej.

„§ 1. Jeżeli przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, dłużnik może spełnić świadczenie w walucie polskiej, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe będące źródłem zobowiązania lub czynność prawna zastrzega spełnienie świadczenia w walucie obcej.
§ 2. Wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba że ustawa, orzeczenie
sądowe lub czynność prawna stanowi inaczej. W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia w walucie polskiej według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia, w którym zapłata jest dokonana.” Art. 358 Kodeksu cywilnego.

Zobacz: Kodeks cywilny

Wystawienie faktury VAT w walucie zagranicznej

W obecnym stanie prawnym nie ma przeszkód, aby wystawić fakturę VAT opiewającą na kwotę wyrażoną w walucie zagranicznej.

Na marginesie jednak trzeba zauważyć, że nawet jeżeli kwota na fakturze wyrażona jest w walucie obcej, to zgodnie z przedstawionymi zasadami, można spełnić świadczenie w walucie polskiej w braku klauzuli
efektywnej zapłaty. Ponadto trzeba pamiętać, że zgodnie z art. 31a ustawy o podatku od towarów i usług: „w przypadku, gdy kwoty stosowane do określenia podstawy podatkowania są określone w walucie obcej, przeliczenia na złote dokonuje się według kursu średniego danej waluty obcej ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień powstania obowiązku podatkowego”.

Pomimo wyrażenia wysokości sprzedaży w walucie obcej, stosownie do postanowień § 5 ust. 6 zdanie pierwsze Rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług z dnia 28 listopada 2008 roku, „kwoty podatku wykazuje się w złotych bez względu na to, w jakiej walucie określona jest kwota należności w fakturze”.

Podsumowując, należy pamiętać, że:

• zastrzeżenie zapłaty w walucie zagranicznej (które nie jest klauzulą efektywnej zapłaty) nie oznacza braku możliwości zapłaty w złotych,
• klauzula efektywnej zapłaty w walucie zagranicznej powoduje brak możliwości uiszczenia płatności w złotych,
• faktura VAT może zostać wystawiona w walucie zagranicznej, jednakże kwota podatku zawsze musi być określona w przeliczeniu na złote.

Autorzy:

Radosław Wojciechowski email: r.wojciechowski@fwsk.pl

Mateusz Stankiewicz email: m.stankiewicz@fwsk.pl z kancelarii:

Zobacz Law Guidance-Przewodnik po prawie nr.2: