Co daje niepełnosprawność sprzężona?

• Co to jest niepełnosprawność sprzężona?
• Jakie to są niepełnosprawności sprzężone?
• Przykłady rodziców opiekujących się dziećmi z niepełnosprawnością sprzężoną
• Jakie są przyczyny niepełnosprawności?
• Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego a niepełnosprawność sprzężona
• Niepełnosprawność sprzężona - transport dla uczniów
• Niepełnosprawność sprzężona - co trzeba zmienić?

Co to jest niepełnosprawność sprzężona?

Niepełnosprawność sprzężona oznacza równoczesne występowanie u jednej osoby dwóch lub więcej rodzajów niepełnosprawności. Niepełnosprawność sprzężona może łączyć w sobie zarówno deficyty ruchowe, jak i sensoryczne czy poznawcze. Przykładowo:

• Dziecko z porażeniem mózgowym i upośledzeniem słuchu potrzebuje równoległej rehabilitacji ruchowej oraz nauki komunikacji alternatywnej.
• U osoby z zespołem Downa i zaburzeniem ze spektrum autyzmu pojawiają się zarówno trudności intelektualne, w tym ze wzrokiem czy słuchem jak i specyficzne wyzwania społeczne.
• Niepełnosprawność ruchowa (np. mózgowe porażenie dziecięce) połączona z niepełnosprawnością intelektualną. 
• Oczywiście takie przykłady można mnożyć, w zależności od rodzaju danej niepełnosprawności.

Jakie to są niepełnosprawności sprzężone?

Istnieje legalna i prawna definicja ustawowa w zakresie nieruchomości sprzężonej, która jest wykorzystywana m.in. na potrzeby związane z edukacją. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 619, 620, 622, dalej jako ustawa) określa co kryje się pod pojęciem niepełnosprawności sprzężonej.

Przykłady rodziców opiekujących się dziećmi z niepełnosprawnością sprzężoną

Rodzice dzieci z niepełnosprawnością sprzężoną często mierzą się z wieloma wizytami u specjalistów: neurolog pediatryczny, audiolog, psycholog, fizjoterapeuta, okulista, laryngolog. Muszą też liczyć się ze skomplikowanymi procedurami wnioskowania o świadczenia i turnusy rehabilitacyjne; brakiem jasnych ścieżek wsparcia w szkołach integracyjnych czy przedszkolach; trudnościami logistycznymi: transportem sprzętu ortopedycznego czy komunikacją niewerbalną. Wszystko to dzieje się równocześnie, potęgując poczucie frustracji i tzw. niemocy. Głosy matek są takie:

Jakie są przyczyny niepełnosprawności?

Symbol przyczyny niepełnosprawności oznacza się następująco:

• 01-U – upośledzenie umysłowe;
• 02-P – choroby psychiczne;
• 03-L – zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu;
• 04-O – choroby narządu wzroku;
• 05-R – upośledzenie narządu ruchu;
• 06-E – epilepsja;
• 07-S – choroby układu oddechowego i krążenia;
• 08-T – choroby układu pokarmowego;
• 09-M – choroby układu moczowo-płciowego;
• 10-N – choroby neurologiczne;
• 11-I – inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego;
• 12-C – całościowe zaburzenia rozwojowe.

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego a niepełnosprawność sprzężona

Zgodnie z ustawą, prawo oświatowe, przepis art. 44zw odnosi się do niezwykle istotnej kwestii a mianowicie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Uczeń posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym lub niepełnosprawności sprzężone, gdy jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym, nie przystępuje do egzaminu ósmoklasisty. Uczeń posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawności sprzężone inne niż wymienione wyżej może być zwolniony przez dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej z obowiązku przystąpienia do egzaminu ósmoklasisty, na wniosek rodziców pozytywnie zaopiniowany przez dyrektora szkoły.

Wydawaniem orzeczeń zajmują się zespoły działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym publiczne poradnie specjalistyczne. Wnioskodawca może wnieść odwołanie do kuratora oświaty, za pośrednictwem zespołu, który wydał orzeczenie, w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia. Kurator oświaty nie przeprowadza diagnozy dziecka, tylko w zależności od potrzeby, zasięga opinii psychologa, pedagoga, lekarza lub innego specjalisty. Diagnozę przeprowadza się w zespole orzekającym działającym w poradni pedagogiczno-psychologicznej i kurator oświaty nie przeprowadza takiej analizy (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 2 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 884/19).

Inny sąd podkreśla, że orzeczenie wydaje się dla dzieci i uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym, wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. W przypadku niepełnosprawności sprzężonej należy wskazać współistniejące niepełnosprawności (zob. wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie z 21 marca 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 949/16).

Niepełnosprawność sprzężona - transport dla uczniów

Jak stanowi prawo oświatowe, obowiązkiem gminy jest:

1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia;

2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą: a) 24. rok życia – w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna; b) 25. rok życia – w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno -wychowawczych.

Niepełnosprawność sprzężona - co trzeba zmienić?

Polski system wsparcia osób z niepełnosprawnością sprzężoną stopniowo się rozwija, ale wciąż brakuje:

• jednolitej ścieżki kompleksowej rehabilitacji osób z niepełnosprawnością sprzężoną;
• odformalizowanych świadczeń wspierających codzienne życie (np. asystenta rodziny);
• cyfrowych narzędzi usprawniających komunikację między opiekunami, terapeutami i szkołą;
• elastycznych programów edukacyjnych dostosowanych do wielowymiarowych potrzeb uczniów.