Prawo do informacji w postępowaniu karnym

Podejrzani o popełnienie przestępstwa będą musieli być poinformowani o przysługujących im prawach w języku dla nich zrozumiałym. Dzięki temu każda osoba aresztowana lub podlegająca procedurze europejskiego nakazu aresztowania w państwie członkowskim UE będzie musiała otrzymać pouczenie o prawach zawierające informacje o podstawowych prawach przysługujących tej osobie w toku postępowania karnego. Komisja Europejska przekazała państwom członkowskim wzór takiego pouczenia, który zostanie przetłumaczony na 22 języki urzędowe UE. Środek ten będzie teraz poddany pod głosowanie w Parlamencie Europejskim. Prawo do informacji w postępowaniu karnym jest, obok prawa do tłumaczenia pisemnego i ustnego (por. IP/10/1305 i MEMO/10/351), jednym ze środków zapewniających rzetelność procesu, mającym na celu zwiększenie zaufania do jednolitego obszaru sprawiedliwości UE. 

Zobacz: Wyrok zaoczny

„Dzisiejsza zgoda ministrów sprawiedliwości państw członkowskich UE na powiadomienie o prawach jest kolejnym krokiem na drodze do zapewnienia podejrzanym prawa do rzetelnego procesu w postępowaniu karnym w całej Unii”, powiedziała Viviane Reding, wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej i komisarz UE ds. sprawiedliwości. „Bardzo mnie cieszy, że rządy państw członkowskich niezmiernie szybko podjęły działania w tej sprawie. Jestem przekonana, że Parlament Europejski równie szybko przeprowadzi głosowanie nad tym bardzo istotnym środkiem, umożliwiając tym samym czerpanie przez obywateli wymiernych korzyści z niego wynikających. Jest to kolejny dowód naszego dążenia do stworzenia jednolitego obszaru sprawiedliwości, wspierającego wzajemne zaufanie między obywatelami a władzami sądowniczymi we wszystkich 27 państwach członkowskich. Jest to sposób na zapewnienie minimalnych standardów procesowych w całej Unii Europejskiej.”

Zobacz: Świadek – prawa i obowiązki w procesie karnym

Dzięki wprowadzeniu tego instrumentu w życie policja i prokuratorzy będą mieli obowiązek poinformowania podejrzanych o przysługujących im prawach. W przypadku zatrzymania danej osoby władze przekażą jej wspomniane informacje na piśmie, w formie pouczenia o prawach, napisanego prostym, codziennym językiem.

Każdy podejrzany otrzyma to pouczenie zaraz po zatrzymaniu, bez względu na to, czy o nie poprosi. W razie potrzeby otrzyma także tłumaczenie pisemne wspomnianego pouczenia.

Pouczenie o prawach będzie zawierać praktyczne informacje o przysługujących oskarżonemu prawach:

• do adwokata;
• do informacji o zarzutach oraz, w odpowiednich przypadkach, prawie dostępu do akt sprawy;
• do tłumaczenia ustnego i pisemnego w przypadku, gdy dana osoba nie włada językiem postępowania;
• do niezwłocznego postawienia przed sądem w przypadku zatrzymania.

Zobacz:Europejski Nakaz Aresztowania

Pouczenie o prawach pozwoli uniknąć błędów wymiaru sprawiedliwości a tym samym zmniejszyć liczbę wnoszonych środków odwoławczych. Niedawno w pewnej sprawie sądy brytyjskie wykonały wydany przez Portugalię europejski nakaz aresztowania dotyczący obywatela Wielkiej Brytanii. Wykonanie nakazu w celu wykonania kary dwóch lat więzienia zajęło ponad 14 miesięcy i wymagało wydania przez sądy sześciu orzeczeń. Sprawiedliwości stałoby się zadość o wiele szybciej, a koszty postępowania byłyby niższe, gdyby informacje o zarzutach przekazano na samym początku postępowania karnego. Pozwoliłoby to także uniknąć zbędnych odwołań.

Każdego roku w Unii Europejskiej prowadzonych jest ponad 8 milionów postępowań karnych. Obecnie dostęp obywateli do odpowiednich informacji o przysługujących im prawach w przypadku aresztowania i postawienia zarzutów jest różny w zależności od danego państwa UE, mimo że wszystkie 27 państw członkowskich UE zobowiązało się do zagwarantowania prawa do rzetelnego procesu zapisanego w europejskiej konwencji praw człowieka. W niektórych państwach członkowskich podejrzani otrzymują tylko informacje ustne o przysługujących im prawach procesowych, a w innych informacje na piśmie mają charakter techniczny, są skomplikowane i przekazywane wyłącznie na żądanie. 

Informacje dodatkowe 

Traktat Lizboński, który wszedł w życie 1 grudnia 2009 r. umożliwia UE przyjmowanie środków zwiększających prawa obywateli UE zgodnie z Kartą praw podstawowych UE, w szczególności prawa jednostek w postępowaniu karnym.
Prawo do rzetelnego procesu oraz prawo do obrony są przewidziane w art. 47 i 48 Karty praw podstawowych UE, a także w art. 6 europejskiej konwencji praw człowieka.

Dyrektywa w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym jest drugim krokiem z całej serii środków mających na celu ustanowienie wspólnych standardów unijnych w sprawach karnych.
Pierwszy środek, dający podejrzanym prawo do tłumaczenia pisemnego i ustnego, został już przyjęty przez Radę (IP/10/1305). Drugi środek, pouczenie o prawach, został zaproponowany przez Komisję we wniosku z lipca 2010 r. (IP/10/989),  przyjęty przez Radę Unii Europejskiej. Kolejnymi środkami, zaplanowanymi przez Komisję na 2011 r., będą: dyrektywa w sprawie prawa do pomocy ze strony adwokata a następnie dyrektywa w sprawie prawa do kontaktu z bliskimi, pracodawcami i organami konsularnymi.