Płać długi za lokal, nawet jeśli w nim nie mieszkasz: kontrowersyjny wyrok sądu

• Płać długi za lokal, nawet jeśli w nim nie mieszkasz: kontrowersyjny wyrok sądu
• Pozew Gminy przeciwko matce i córce o zapłatę ponad 33 tys. zł za brak opłat za mieszkanie i nakaz zapłaty sądu (chociaż córka niemiała świadomości sprawy - bo mieszkała w domu dziecka)
• Zarzuty skargi nadzwyczajnej RPO
• Konstytucyjne prawo do własności, innych praw majątkowych, prawo dziedziczenia
• Naruszenie ustawy o ochronie praw lokatorów - córka ma płacić za lokal, w którym nie mieszkała

Płać długi za lokal, nawet jeśli w nim nie mieszkasz: kontrowersyjny wyrok sądu

W najnowszym komunikacje biuro Rzecznika Spraw Obywatelskich podzieliło się kolejną kontrowersyjną sprawą. Chodzi o to, że córka wraz z matką ma płacić dług za lokal komunalny, mimo że córka przebywała wtedy w domu dziecka i formalnie nie mieszkała w mieszkaniu. Rzecznik Praw Obywatelskich złożył skargę nadzwyczajną, bo decyzja sądu mogła dość istotnie naruszyć prawa obywatelskie. Jak podaje biuro RPO:

• Matka wraz z córką została obciążona nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym za niewnoszenie opłat za lokal komunalny - mimo że przebywała wtedy w domu dziecka.
• Rzecznik Praw Obywatelskich podkreśla, że nakaz zapłaty w sposób nieuzasadniony i niesprawiedliwy nakłada na nią obowiązek solidarnej zapłaty odszkodowania za zadłużony lokal, w którym nie mieszkała - co można było łatwo ustalić.
• W efekcie naruszono gwarantowaną w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP ochronę własności i praw majątkowych pozwanej.
• Marcin Wiącek wnosi w skardze nadzwyczajnej o uchylenie nakazu zapłaty wobec pozwanej i zwrot sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu.

Pozew Gminy przeciwko matce i córce o zapłatę ponad 33 tys. zł za brak opłat za mieszkanie i nakaz zapłaty sądu (chociaż córka niemiała świadomości sprawy - bo mieszkała w domu dziecka)

Jak streszcza sprawę RPO: pozwem z 2014 r. Gmina Miejska wystąpiła do Sądu Rejonowego o zasądzenie solidarnie od matki i córki ponad 33 tys. zł wraz z ustawowymi odsetkami, wraz z kosztami procesu, w tym zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pozwu wskazano, że pozwane zajmują bez tytułu prawnego komunalny lokal mieszkalny. W związku z tym, że pozwane zaprzestały wpłat za korzystanie z lokalu, od 2009 r. do 2013 r. powstały zaległości. W lipcu 2014 r. Sąd Rejonowy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. Nakaz został wysłany do pozwanej (odebrała go matka). W 2019 r. pozwana wniosła do sądu sprzeciw od nakazów zapłaty. Wskazała, że nie miała świadomości, że toczy się wobec niej postępowanie sądowe. Wyjaśniła, że w okresie, którego dotyczył nakaz, nie mieszkała wraz z matką, bo od 15. roku życia (od 2006 r.) do ukończenia lat 20 ( do 2011 r.) przebywała w domu dziecka, gdyż jej matka miała ograniczone prawa rodzicielskie. Po opuszczeniu domu dziecka mieszkała u partnera matki, a następnie przeniosła się do innego miasta. W 2020 r. Sąd Rejonowy odrzucił sprzeciw pozwanej. Wniosła ona zażalenie na to postanowienie, które Sąd Okręgowy odrzucił. W liście do RPO napisała, że Gmina Miejska powinna była znać jej sprawę, bo była czasowo zameldowana w Domu Dziecka. O całej sprawie dowiedziała się zaś dopiero w 2019 r. i starała się doprowadzić do jej wznowienia. Niestety na skutek choroby i zmiany miejsca zamieszkania nie uzupełniła na czas braków formalnych sprzeciwu od nakazu zapłaty. Także rozmowy z Gminą Miejską nie przyniosły skutku. Gmina przyjęła zasadę, że skoro ma prawomocny nakaz zapłaty, to może go egzekwować. W ocenie wnioskodawczyni nie zmienia to jednak faktu, że w obiegu prawnym funkcjonuje tytuł wykonawczy, który nie miał merytorycznych podstaw, jest niesprawiedliwy i krzywdzący.

Zarzuty skargi nadzwyczajnej RPO

Nakazowi zapłaty RPO zarzucił: naruszenie zasad oraz wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji, tj. chronionego w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP prawa do ochrony własności i praw majątkowych pozwanej - z uwagi na wydanie zaskarżonego nakazu zapłaty, który w sposób nieuzasadniony i niesprawiedliwy nakłada na nią obowiązek solidarnej zapłaty odszkodowania za zajmowanie lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego, mimo iż w okresie objętym żądaniem pozwu nie zamieszkiwała wraz z byłym lokatorem (matką) w lokalu, którego dotyczył pozew; tym samym nie mogła ponosić odpowiedzialności za te należności.

Konstytucyjne prawo do własności, innych praw majątkowych, prawo dziedziczenia

Zacznijmy więc od przepisów, które mają znaczenie dla przedmiotowej prawy, ważne jest bowiem poznanie istoty regulacji prawnych, które prawdopodobnie zostały naruszone w niniejszej spraw - chociaż z założenia zasady konstytucyjne są najwyższym gwarantem praw i wolności obywatelskich.

O czym mówi art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP? Generalnie dotyczy ochrony własności i praw majątkowych. Ustęp 1 przepisu art. 64 stanowi, że: każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia. 2. Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej. 3. Własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Jak czytamy w komentarzu do ww. przepisów:

"Artykuł 64 Konstytucji obejmuje ochroną konstytucyjną prawo do własności, prawo do innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia. Prawa te wpisują się w realizację zasad ustrojowych z art. 20 i 21 Konstytucji, w świetle których własność prywatna jest jednym z elementów społecznej gospodarki rynkowej oraz podlega ochronie ze strony państwa. W doktrynie zwraca się uwagę na dwoistą naturę prawa własności. Z jednej strony jest ono prawem podmiotowym jednostki, a z drugiej – podstawą ustroju gospodarczego RP. W tym pierwszym wymiarze prawo do własności jest przejawem wolności jednostki, a konkretnie jej wolności majątkowej. Dla organów państwa z art. 64 wynikają zarówno obowiązki pozytywne, jak i negatywne (zob. TK – SK 32/14). Ochrona własności nie rozciąga się na etap poprzedzający jej powstanie czy nabycie (zob. TK – K 5/03, K 51/05). 2.Zakres podmiotowy: prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia przysługują każdemu, a zatem osobom fizycznym niezależnie od posiadanego obywatelstwa oraz osobom prawnym prawa prywatnego, w tym spółkom prawa handlowego i spółdzielniom mieszkaniowym (zob. TK – SK 12/98, K 5/01, P 16/08). Poza zakresem art. 64 pozostaje własność Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego, gdyż organy państwowe i komunalne nie są podmiotami konstytucyjnych praw i wolności, a ich własność chroniona jest z mocy innych przepisów konstytucyjnych (własność państwowa – art. 218, własność komunalna – art. 165 ust. 1). Artykuł 64 nie jest zatem adekwatnym wzorcem kontroli dla zarzutu naruszenia prawa własności gminy (zob. TK – K 8/98). (zob. Florczak-Wątor Monika, komentarz, Tuleja Piotr (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, opublikowano: WKP 2023).

Naruszenie ustawy o ochronie praw lokatorów - córka ma płacić za lokal, w którym nie mieszkała

RPO w skardze nadzwyczajnej podkreślił też, że w sprawie istnieje rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania nakazu zapłaty, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że pozwana odpowiada solidarnie wraz z matką za zapłatę należności z tytułu odszkodowania za zajmowanie bez tytułu prawnego lokalu mieszkalnego, mimo iż w okresie objętym żądaniem pozwu nie zamieszkiwała w lokalu wraz z byłym najemcą; od 2006 r. do 2011 r. przebywała w Domu Dziecka, a po opuszczeniu placówki zamieszkała na stałe w innym mieście, nie mogła zatem ponosić odpowiedzialności za tego rodzaju należności.

Podsumowując, sytuacja prawna pozwanej ukształtowana nakazem zapłaty wydanym z rażącym naruszeniem prawa, nakładającym na córkę obowiązek zapłaty dochodzonej pozwem kwoty wraz z odsetkami i kosztami - mimo iż w okresie objętym żądaniem pozwu nie zamieszkiwała w tym lokalu wraz z matką - narusza zasady konstytucyjne.