Więzienie za brak dostatecznej ochrony sygnalistów?

• Społecznym obowiązek zawiadomienia o przestępstwie
• Czy ustawa o sygnalistach już obowiązuje?
• Kiedy wchodzą sygnaliści?
• Surowe kary za brak ochrony sygnalistów?
• Więzienie za brak dostatecznej ochrony sygnalistów?

Społecznym obowiązek zawiadomienia o przestępstwie

Jak wynika z uzasadnienia do ustawy: podejście takie będzie także zasadniczo spójne z przepisami o tzw. społecznym obowiązku zawiadomienia o przestępstwie, o którym stanowi art. 304 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z tym przepisem każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Złożenie zawiadomienia o przestępstwie w ramach tego społecznego obowiązku „odnosi się do zawiadomienia o konkretnym zachowaniu, które jest zagrożone przez ustawę pod groźbą kary, przy czym zawiadamiający nie musi wiedzieć, czy jest ono traktowane przez prawo jako przestępstwo – i jakie – czy jedynie jako wykroczenie. Istotne jednak, aby miał on wiedzę wskazującą na możliwość zaistnienia takiego czynu, choćby wiedzę tę uzyskał od innych osób, a nie z własnych spostrzeżeń czy obserwacji. To organ ścigania ma bowiem rozważyć, czy i o jaki czyn zabroniony może tu in concreto chodzić”.

Czy ustawa o sygnalistach już obowiązuje?

Według stanu na dzień 7 czerwca 2024 r. ustawa o sygnalistach jeszcze nie obowiązuje. Wszystko wynika z tego, że Senat wprowadził poprawki do ustawy a ustawa trafiła do Komisji. Przepisy w nowej wersji trafią do Sejmu RP, w który będą się ważyły ostateczne losy ustawy. Czas przy uchwaleniu, podpisaniu i opublikowaniu tej ustawy jest ważny, jednak jeszcze ważniejsze są precyzyjne i spójne przepisy. Trzeba bowiem wiedzieć, że ustawa ma charakter interdyscyplinarny, dotyczy wielu dziedzin m.in.: prawa pracy, prawa finansów publicznych, prawa karnego, administracyjnego, wykroczeń.

Generalnie ustawa ma wejść w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, są jednak przepisy, które wchodzą w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia. Wydaje się, że najwcześniej ustawa będzie obowiązywała we wrześniu 2024 r., jeżeli Prezydent ja podpisze w czerwcu.

Kiedy wchodzą sygnaliści?

Ustawa z dnia 23 maja 2024 r. o ochronie sygnalistów (dalej jako: ustawa) dotyczy wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady, której celem jest poprawa egzekwowania prawa i polityk UE w określonych dziedzinach przez ustanowienie wspólnych minimalnych norm zapewniających odpowiedni poziom ochrony osób zgłaszających naruszenie prawa UE. Chodzi o: dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (Dz. Urz. UE L 305 z 26.11.2019, str. 17, Dz. Urz. UE L 347 z 20.10.2020, str. 1, Dz. Urz. UE L 265 z 12.10.2022, str. 1 oraz Dz. Urz. UE L 150 z 09.06.2023, str. 40). Państwa członkowskie miały obowiązek przyjąć regulacje niezbędne do jej zastosowania do 17 grudnia 2021 r. Według Komisji Europejskiej nasz kraj tego nie zrobił. W związku z tym zdecydowała 10 marca 2023 r. skierować sprawę do Trybunału. Niewdrożenie dyrektywy o ochronie sygnalistów będzie kosztowało Polskę 7 mln euro ryczałtu oraz okresową karę w wysokości 40 tys. euro dziennie od momentu ogłoszenia wyroku.

Surowe kary za brak ochrony sygnalistów?

Proponuje się zróżnicowane sankcje, w zależności od dolegliwości danego naruszenia dla osoby, która go doświadczyła. Co do zasady, wprowadza się, w zależności od przypadku, karę grzywny, karę ograniczenia wolności albo karę pozbawienia wolności. Natomiast łagodniejszy rodzaj kary (kara grzywny) jest przewidziany w przypadku wykroczenia. Za brak ochrony sygnalistów jak i generalnie nie przestrzegania przepisów w zakresie ustawy grożą duże kary. Do głównych kar należą: grzywna, kara ograniczenia wolności albo nawet pozbawienia wolności do lat 3. Szczegóły określają przepisy karne ustawy. Na chwilę obecną możliwe są takie przewinienia i kary, które są wskazane w ustawie. 

Sygnaliści w administracji publicznej. Procedura dla pracodawców

Więzienie za brak dostatecznej ochrony sygnalistów?

Tak, grozi więzienie za brak dostatecznej ochrony sygnalistów. Co ciekawe sygnalistom też grozi kara ograniczenia czy pozbawienia wolności.

• Bezpodstawne zgłoszenie naruszenia przez sygnalistę: kto dokonuje zgłoszenia lub ujawnienia publicznego, wiedząc, że do naruszenia prawa nie doszło, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

• Ujawnienie tożsamości sygnalisty: Kto wbrew przepisom ustawy ujawnia tożsamość sygnalisty, osoby pomagającej w dokonaniu zgłoszenia lub osoby powiązanej z sygnalistą, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

• Uniemożliwienie czy utrudnienie zgłoszenia sygnaliście, groźba i przemoc: kto, chcąc, aby inna osoba nie dokonała zgłoszenia, uniemożliwia jej to lub istotnie utrudnia, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeżeli sprawca czynu ww. stosuje wobec innej osoby przemoc, groźbę bezprawną lub podstęp, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

• Działanie odwetowe wobec sygnalisty: kto podejmuje działania odwetowe wobec sygnalisty, osoby pomagającej w dokonaniu zgłoszenia lub osoby powiązanej z sygnalistą, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Jeżeli sprawca czynu określonego wyżej działa w sposób uporczywy, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. 

Sygnaliści w firmie. Przewodnik dla pracodawców

Jak wynika z uzasadnienia ustawy: zakresem ustawy objęte zostaną sankcje odpowiednio do wymogów art. 23 dyrektywy z tytułu naruszenia określonych ustawą obowiązków w zakresie zgłaszania i ujawniania naruszeń prawa oraz podejmowania działań odwetowych. Karalne będzie uniemożliwianie lub istotne utrudnianie dokonania zgłoszenia (wraz z typem kwalifikowanym polegającym na zastosowaniu przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu), podejmowanie działań odwetowych (wraz z typem kwalifikowanym polegającym na działaniu w sposób uporczywy) oraz ujawnienie tożsamości osoby, która dokonała zgłoszenia, osoby pomagającej w dokonaniu zgłoszenia lub osoby powiązanej z sygnalistą. Natomiast po stronie sygnalisty lub ujawniającego karalne będzie dokonanie zgłoszenia lub ujawnienia publicznego, jeżeli wiedział on, iż do naruszenia prawa nie doszło. Dodatkowo wprowadza się wykroczenie polegające na braku ustanowienia procedury zgłoszeń wewnętrznych albo ustanowieniu takiej procedury z naruszeniem wynikających z ustawy wymogów.