Czy kandydat do pracy może być sygnalistą?

• Kiedy wchodzą sygnaliści?
• Czy kandydat do pracy może być sygnalistą?
• Kto może być sygnalistą? 

Kiedy wchodzą sygnaliści?

Ustawa z dnia 23 maja 2024 r. o ochronie sygnalistów (dalej jako: ustawa) dotyczy wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady, której celem jest poprawa egzekwowania prawa i polityk UE w określonych dziedzinach przez ustanowienie wspólnych minimalnych norm zapewniających odpowiedni poziom ochrony osób zgłaszających naruszenie prawa UE. Chodzi o: dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii (Dz. Urz. UE L 305 z 26.11.2019, str. 17, Dz. Urz. UE L 347 z 20.10.2020, str. 1, Dz. Urz. UE L 265 z 12.10.2022, str. 1 oraz Dz. Urz. UE L 150 z 09.06.2023, str. 40, dalej jako: dyrektywa)

Czy kandydat do pracy może być sygnalistą?

Tak, kandydat do pracy może być sygnalistą. Wynika to przede wszystkim z dyrektywy ale i z ustawy (ta oczywiście może się jeszcze zmienić, ale wydaje się, że nie w tym zakresie). Katalog osób zgłaszających naruszenia jest bowiem bardzo szeroki. Na gruncie dyrektywy jest to nawet katalog otwarty. Unijny prawodawca używa bowiem sformułowania: "co najmniej do". Wydaje się, że słusznie ponieważ dzięki temu krajowi ustawodawcy mogą dostosować zakres podmiotowy ustawy (sygnaliści), czyli grupę osób podlegających ochronie w przypadku dokonania zgłoszenia, do krajowych realiów.

Sygnaliści w firmie. Przewodnik dla pracodawców

Kto może być sygnalistą? 

Zakres podmiotowy dyrektywy jest taki, że dyrektywę stosuje się do osób dokonujących zgłoszenia, pracujących w sektorze prywatnym lub publicznym, które uzyskały informacje na temat naruszeń w kontekście związanym z pracą, w tym co najmniej do:

• osób posiadających status pracownika w rozumieniu art. 45 ust. 1 TFUE (pracowników wewnątrz Unii), w tym urzędników służby cywilnej;
• osób posiadających status osób prowadzących działalność na własny rachunek w rozumieniu art. 49 TFUE (swoboda prowadzenia przedsiębiorstwa);
• akcjonariuszy lub wspólników oraz osób będących członkami organu administrującego, zarządzającego lub nadzorczego przedsiębiorstwa, w tym członków niewykonawczych, a także wolontariuszy i stażystów, bez względu na to czy otrzymują oni wynagrodzenie;
• osób pracujących pod nadzorem i kierownictwem wykonawców, podwykonawców i dostawców;
• osób dokonujących zgłoszenia w przypadku, gdy dokonują one zgłoszenia lub ujawnienia publicznego informacji na temat naruszeń, jakie uzyskały w ramach stosunku pracy, który już ustał;
• osób dokonujących zgłoszenia, których stosunek pracy ma zostać dopiero nawiązany, w przypadku gdy informacje na temat naruszeń uzyskano w trakcie procesu rekrutacji lub innych negocjacji poprzedzających zawarcie umowy.

W konkretnych już i stosownych przypadkach środki ochrony osób dokonujących zgłoszenia stosuje się również do:

• osób pomagających w dokonaniu zgłoszenia;
• osób trzecich powiązanych z osobami dokonującymi zgłoszenia, które mogą doświadczyć działań odwetowych w kontekście związanym z pracą, takich jak współpracownicy lub krewni osób dokonujących zgłoszenia;
• podmiotów prawnych, które stanowią własność osoby dokonującej zgłoszenia, dla których taka osoba pracuje lub które są w inny sposób z nią powiązane w kontekście związanym z pracą.

Podsumowując, skuteczna ochrona sygnalistów oznacza również ochronę tych kategorii osób, które, mimo iż nie są w sensie ekonomicznym zależne od swojej działalności zawodowej, to jednak mogą doświadczyć działań odwetowych za zgłaszanie naruszeń. Działania odwetowe wobec wolontariuszy i stażystów jak i kandydatów na pracowników, bez względu na to czy otrzymują oni wynagrodzenie czy zostali już zatrudnieni czy nie, mogą polegać na zaprzestaniu korzystania z ich usług lub wystawieniu im negatywnej opinii o pracy lub nadszarpnięciu ich reputacji bądź zniweczeniu perspektyw kariery zawodowej w inny sposób, wpisania na tzw. czarną listę.

Sygnaliści w administracji publicznej. Przewodnik dla pracodawców