Treść umowy ubezpieczenia na życie

Prawa i obowiązki stron umowy ubezpieczenia, także ubezpieczenia na życie (treść umowy) określają zazwyczaj tzw. ogólne warunki ubezpieczenia (w skrócie o.w.u.), opracowywane przez ubezpieczycieli i co do zasady nie podlegające negocjacjom w trakcie zawierania umowy ubezpieczenia. Powszechnie obowiązujące przepisy prawa przewidują jednak postanowienia, które obowiązują strony umowy nawet w razie braku ich ujęcia w umowie ubezpieczenia lub o.w.u., co więcej postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa, są nieważne.

Zobacz serwis: Ubezpieczenia

Jednoznaczność i zrozumiałość

Ogólne warunki ubezpieczenia oraz umowa ubezpieczenia powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały. Oznacza to w szczególności, że niezwykle istotne jest formułowanie ogólnych warunków ubezpieczenia przy uwzględnieniu wiedzy przeciętnego ubezpieczającego i w sposób umożliwiający poprawne ich zrozumienie. Postanowienia sformułowane niejednoznacznie interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego, uposażonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia.

Postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia oraz umowy ubezpieczenia powinny być sformułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały. Postanowienia niejednoznaczne interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego, uposażonego lub uprawnionego.

Trzeba pamiętać, że przed zawarciem każdej umowy ubezpieczenia należy dokładnie zapoznać się z jej warunkami. Ubezpieczyciel jeszcze przed zawarciem umowy ma obowiązek doręczyć ubezpieczającemu tekst ogólnych warunków ubezpieczenia (384 § 1 Kodeksu cywilnego). Szczególne znaczenie ma ten wymóg przy ubezpieczeniach na życie, m.in. ze względu na szczególnie cenny przedmiot ochrony ubezpieczeniowej, którym jest życie i zdrowie ubezpieczonego. Ustawodawca nie określił, ile czasu musi minąć miedzy doręczeniem warunków ubezpieczenia a zawarciem umowy ubezpieczenia. Należy jednak uznać, że powinien to być rozsądny okres pozwalający na zapoznanie się z treścią warunków ubezpieczenia.

Zobacz: Ubezpieczenie na życie. Jaką sumę ubezpieczenia wybrać?

Treść OWU

W ustawie o działalności ubezpieczeniowej - art. 12a - znajduje się regulacja przewidująca minimalną treść ogólnych warunków ubezpieczenia przy ubezpieczeniach. Przepis należy stosować odpowiednio do ubezpieczeń majątkowych i osobowych. Ogólne warunki ubezpieczenia muszą określać w szczególności:

1. rodzaj ubezpieczenia i jego przedmiot;
2. warunki zmiany sumy ubezpieczenia lub sumy gwarancyjnej, jeżeli ogólne warunki ubezpieczenia taką zmianę przewidują;
3. prawa i obowiązki każdej ze stron umowy ubezpieczenia;
4. zakres odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń;
5. przy ubezpieczeniach majątkowych - sposób ustalania rozmiaru szkody;
6. sposób określania sumy odszkodowania lub innego świadczenia, jeżeli ogólne warunki ubezpieczenia przewidują odstępstwa od zasad ogólnych;
7. sposób ustalania i opłacania składki ubezpieczeniowej;
8. metodę i sposób indeksacji składek, jeżeli ogólne warunki ubezpieczenia indeksację przewidują;
9. tryb i warunki dokonania zmiany umowy ubezpieczenia zawartej na czas nieokreślony;
10. przesłanki i terminy wypowiedzenia umowy przez każdą ze stron, a także tryb i warunki wypowiedzenia, jeżeli ogólne warunki ubezpieczenia przewidują taką możliwość.

OWU to ogólne warunki ubezpieczenia, w których ubezpieczyciel określa prawa i obowiązki stron umowy ubezpieczenia. Co do zasady nie podlegają one negocjacjom. Umowa może jednak regulować prawa i obowiązki stron w sposób odmienny.

---

Treść umowy ubezpieczenia

W przypadku ubezpieczeń na życie ustawodawca nałożył na ubezpieczyciela dodatkowe obowiązki dotyczące kształtowania treści umowy ubezpieczenia na życie (art. 13 ust. 1 i 4 ustawy o działalności ubezpieczeniowej). Ubezpieczyciel w treści umowy ubezpieczenia musi obowiązkowo:

1. zdefiniować poszczególne świadczenia przewidziane umową,
2. określić wysokość składek odpowiadających poszczególnym świadczeniom podstawowym i dodatkowym,
3. wyjaśnić zasady ustalania świadczeń należnych z tytułu umowy, w szczególności sposobu kalkulacji i przyznawania premii, rabatów i udziału w zyskach ubezpieczonego, określenia stopy technicznej, wskazania wartości wykupu oraz wysokości sumy ubezpieczenia w przypadku zmiany umowy ubezpieczenia na bezskładkową, o ile są one gwarantowane, określenia kosztów oraz innych obciążeń pobieranych przez ubezpieczyciela przy wypłacie świadczeń,
4. opisać czynniki w metodach kalkulacji rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, które mogą mieć wpływ na zmianę wysokości świadczenia ubezpieczyciela,
5. wskazać przepisy regulujące opodatkowanie świadczeń ubezpieczyciela.

Zobacz serwis: Umowy

Dodatkowo w przypadku umowy ubezpieczenia na życie związanej z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, ubezpieczyciel jest obowiązany do określenia lub zawarcia w tej umowie:

1. wykazu oferowanych ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych,
2. zasad ustalania wartości świadczeń oraz wartości wykupu ubezpieczenia, w tym również zasad umarzania jednostek ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego i terminów ich zamiany na środki pieniężne i wypłaty świadczenia,
3. regulaminu lokowania środków ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego obejmującego w szczególności charakterystykę aktywów wchodzących w skład tego funduszu, kryteria doboru aktywów oraz zasady ich dywersyfikacji i inne ograniczenia inwestycyjne,
4. zasad i terminów wyceny jednostek ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego,
5. zasad ustalania wysokości kosztów oraz wszelkich innych obciążeń potrącanych ze składek ubezpieczeniowych lub z ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego,
6. zasad alokacji składek ubezpieczeniowych w jednostki ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego oraz terminu zamiany składek na jednostki tego funduszu (art. 13 ust. 4).

Umowa a OWU

Umowa ubezpieczenia może regulować prawa i obowiązki stron w sposób odbiegający od ogólnych warunków ubezpieczenia. Ubezpieczyciel jest wówczas obowiązany, w formie pisemnej przedstawić ubezpieczającemu, przed zawarciem umowy, różnice między postanowieniami umowy a ogólnymi warunkami. W razie niedopełnienia tego obowiązku ubezpieczyciel nie może powoływać się na różnicę niekorzystną dla ubezpieczającego.

Zobacz: Ogólne warunki ubezpieczenia

Obowiązki wynikające z przepisów prawa

Jeśli chodzi o obowiązki stron umowy ubezpieczenia na życie wynikające wprost z przepisów prawa, warto wskazać, m.in. na:

1. obowiązki informacyjne ubezpieczycieli co do wpływu proponowanych przez nich zmian warunków umowy na wartość świadczeń ubezpieczeniowych wynikających z umowy;
2. obowiązki informacyjne odnośnie przekazywania, nie rzadziej niż raz na rok pisemnej informacji o wysokości świadczeń, jeśli jest ona zmienna w trakcie trwania umowy, lub wartości premii jeśli umowa ubezpieczenia przewiduje udział w zysku z inwestowania rezerw techniczno-ubezpieczeniowych;
3. obowiązki w zakresie dokonywania wycen jednostek ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego i ogłaszania ich w mediach.