Banki narażone na SKD, kredytobiorcy z szansą na zwrot odsetek i innych kosztów kredytu. Kiedy TSUE wyda wyrok?

• Nieuczciwe praktyki banków?
• Kredyty konsumenckie a sankcja kredytu darmowego. Nowe pytania skierowane do TSUE
• Uruchomienie SKD - kiedy?

Nieuczciwe praktyki banków?

W umowach pożyczek konsumenckich istnieje wiele postanowień, które mogą stanowić podstawę do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Zagadnienia dotyczące sankcji kredytu darmowego coraz częściej trafiają do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, którego orzeczenia będę miały bardzo istotne znaczenie przy wykładni przepisów ustawy o kredycie konsumenckim, a tym samym będą miały wpływ na sytuację wielu polskich kredytobiorców.

Tematyka ta dotyczy głównie pożyczek gotówkowych oraz kredytów konsumenckich, czyli zobowiązań na kwoty do 255 550 zł, zaciąganych na cele konsumpcyjne, takie jak np. zakup sprzętu AGD czy finansowanie wyjazdów.

Kredyty konsumenckie a sankcja kredytu darmowego. Nowe pytania skierowane do TSUE

W sprawie prowadzonej przez adwokata Bartosza Czupajło, partnera kancelarii adwokackiej Czupajło Ciskowski & Partnerzy, Sąd Rejonowy w Białymstoku postanowił skierować kolejne pytania prejudycjalne do Trybunału w Luksemburgu dotyczące sankcji kredytu darmowego. Pytania te komentuje poniżej mec. Czupajło.

Czy sąd krajowy ma obowiązek z urzędu badać inne podstawy zastosowania SKD niż te, na które powołał się pożyczkobiorca?

- Jeśli TSUE orzeknie, że sąd krajowy ma obowiązek z urzędu badać także inne podstawy zastosowania SKD, niezależnie od tego, na co wskazuje pożyczkobiorca, to znacząco wpłynie to na sposób prowadzenia spraw sądowych. W praktyce oznacza to, że pożyczkobiorca nie musi szczegółowo znać wszystkich możliwych uchybień w swojej umowie, aby skorzystać z ochrony prawnej. Sądy będą musiały samodzielnie analizować zgodność umowy z przepisami, nawet jeśli pożyczkobiorca wskazał jedynie ogólne lub ograniczone podstawy roszczeń. Taki wyrok zwiększy szanse konsumentów na skuteczne dochodzenie swoich praw i zmusi banki do większej transparentności w zawieranych umowach - mówi mec. Bartosz Czupajło.

Jak szczegółowo pożyczkodawca powinien określić w umowie procedurę przedterminowej spłaty pożyczki?

Zdaniem mec. Czupajły, rozstrzygnięcie tego pytania będzie miało kluczowe znaczenie dla interpretacji przepisów unijnych dotyczących kredytów konsumenckich. Jeżeli TSUE uzna, że umowa musi zawierać szczegółowy opis procedury przedterminowej spłaty, czyli na przykład będą musiały znaleźć się w niej zapisy o terminach, zasadach wnioskowania, sposobach dokonywania tej spłaty przedterminowej, czy też wskazanie rachunku, na który ma nastąpić wcześniejsza spłata, banki będą musiały dostosować swoje praktyki i przygotować jasne, precyzyjne zapisy, które będą jednoznacznie informować konsumentów, jak należy postąpić w przypadku chęci wcześniejszej spłaty zobowiązania i jakie konsekwencje finansowe będą wiązać się z wcześniejszą spłatą kredytu. Takie wytyczne zwiększą przejrzystość umów i ograniczą możliwość stosowania przez banki i instytucje pożyczkowe praktyk, które mogą być uznane za nieuczciwe. Zdaniem sądu odsyłającego sama procedura również może być interpretowana na różne sposoby. Sąd oczekuje od Trybunału doprecyzowania pod jakim katem należy interpretować ten wymóg wypływający z ustawy o kredycie konsumenckim - czy chodzi o poszczególne kroki, czy może o szczegółowy opis czynności technicznych? Dzięki decyzji TSUE, sądy będą miały jasność w orzekaniu w sprawach dotyczących SKD.

Czy zastosowanie SKD jest automatyczne w przypadku pojawienia się w umowie naruszeń, czy też wymaga analizy wpływu na prawa konsumenta (zasada proporcjonalności)?

- Odpowiedź na to pytanie pozwoli rozstrzygnąć, czy SKD ma charakter obligatoryjny w przypadku stwierdzenia naruszenia przez pożyczkodawcę przepisów dotyczących kredytów konsumenckich, czy też wymaga dodatkowej analizy, która uwzględniałaby np. wagę uchybienia i jego rzeczywisty wpływ na sytuację pożyczkobiorcy. Jeśli TSUE stwierdzi, że zastosowanie SKD powinno być automatyczne, kredytobiorcy uzyskają silniejszą ochronę prawną, a banki zostaną zmuszone do stosowania rygorystycznych standardów przy zawieraniu umów. Natomiast uznanie, że zasada proporcjonalności ma zastosowanie, może ograniczyć możliwość dochodzenia roszczeń w sytuacjach, gdy naruszenie przepisów nie miało istotnego wpływu na prawa konsumenta - ocenia adwokat.

Uruchomienie SKD - kiedy?

Jeśli Trybunał uzna, że taka praktyka banków, polegająca jedynie na ogólnym informowaniu o możliwości przedterminowej spłaty kredytu, ale bez opisania szczegółowej procedury, w jaki sposób można dokonać takiej spłaty, jest sprzeczna z unijną dyrektywą dotyczącą kredytów konsumenckich, banki mogą stanąć przed poważnym problemem. 

- Taka decyzja mogłaby skutkować uruchomieniem sankcji kredytu darmowego dla niemal wszystkich pożyczek gotówkowych i kredytów konsumenckich udzielonych przez banki, ale żeby tak się stało, każdy pożyczkobiorca będzie musiał się na tę sankcję powołać i dochodzić swoich roszczeń bezpośrednio przed bankami, które  niemal w 100% odrzucają te roszczenia pożyczkobiorców – mówi mec. Bartosz Czupajło - Wtedy kolejnym krokiem będzie ruszenie do sądu z pozwem o zapłatę. Warto wówczas skorzystać z pomocy prawnika, który zapewni odpowiednie wsparcie.

Sprawa zainicjowana pytaniami prejudycjalnymi Sądu Rejonowego w Białymstoku została zarejestrowana w Trybunale pod sygn. C-831/24.

Na wyrok Trybunału Sprawiedliwości trzeba jeszcze poczekać, ale kredytobiorcy już powinni sprawdzać, czy ich umowa nie podlega pod sankcje kredytu darmowego. 

- Z roszczeniami wynikającymi z stosowania Sankcji Kredytu Darmowego można występować w czasie trwania umowy pożyczki bądź kredytu konsumenckiego albo do 12 miesięcy po ich spłacie. Po 12 miesiącach od spłacenia kredytu czy pożyczki możliwość powołania się na uprawnienia do SKD już wygasa i nie ma możliwości kierowania takiej sprawy do sądu – mówi adwokat Bartosz Czupajło.

Przeciętny czas oczekiwania na rozstrzygnięcie spraw przez TSUE to 18 miesięcy. Pierwsze decyzje Trybunału w sprawach SKD prawdopodobnie zapadną jeszcze w 2025 roku, natomiast wyrok i odpowiedzi na te konkretne trzy pytania, z którymi Sąd Rejonowy w Białymstoku zwrócił się do Trybunału powinny pojawić się w pierwszej połowie 2026 roku.