Podatek od pieniędzy, które nie trafiły na rachunek. Skarbówka o skutkach sprzedaży kryptowalut na giełdzie

• Stan faktyczny: przewalutowanie, zablokowane wypłaty, śledztwo
• Dlaczego reguła „otrzymane lub postawione do dyspozycji" tu nie działa
• Odkupienie kryptowalut nie „cofa" przychodu z poprzedniego roku
• Czego w katalogu kosztów nie ma
• Gdzie leży realna oś sporu
• Co realnie zostaje podatnikowi

Stan faktyczny: przewalutowanie, zablokowane wypłaty, śledztwo

Podatniczka w listopadzie 2025 r. sprzedała kryptowaluty za złotówki na jednej z giełd. Środki nigdy nie trafiły na jej rachunek bankowy — pozostały saldem w systemie platformy, która następnie zablokowała wypłaty. W 2026 r., zanim aplikacja giełdowa przestała działać całkowicie w połowie maja, podatniczka wymieniła te złotówki z powrotem na kryptowaluty. Równolegle Prokuratura Regionalna wszczęła śledztwo w sprawie wprowadzenia użytkowników w błąd co do możliwości zakupu i przechowywania walut narodowych (walut fiat) oraz kryptowalut (art. 286 § 1 w zw. z art. 294 § 1 i art. 12 § 1 k.k.). Jej argumentacja była intuicyjna: skoro transakcje miały wyłącznie charakter technicznego przewalutowania wewnątrz platformy, a realnego przysporzenia majątkowego nie było — nie powstał dochód w znaczeniu ekonomicznym.

Organ uznał to stanowisko za nieprawidłowe w całości.

Dlaczego reguła „otrzymane lub postawione do dyspozycji" tu nie działa

Kluczem jest konstrukcja art. 11 ust. 1 ustawy o PIT. Przepis definiuje przychód jako pieniądze i wartości pieniężne otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika — ale robi to „z zastrzeżeniem" wyliczonego katalogu wyjątków. W tym katalogu wprost wymieniono art. 17 ust. 1 pkt 11, czyli przychody z odpłatnego zbycia waluty wirtualnej. To jest sedno sprawy. Ustawodawca celowo wyłączył obrót walutami wirtualnymi spod zasady kasowej. Przychód z tego źródła rozpoznaje się w momencie zbycia, a nie w momencie, w którym podatnik faktycznie sięgnie po pieniądze.

Czym jest odpłatne zbycie, precyzuje art. 17 ust. 1f: to wymiana waluty wirtualnej na prawny środek płatniczy, towar, usługę lub prawo majątkowe inne niż waluta wirtualna, a także regulowanie zobowiązań walutą wirtualną. Sprzedaż kryptowaluty za złotówki mieści się w tej definicji niezależnie od tego, gdzie technicznie się odbywa i co dzieje się z saldem po transakcji. Warto zauważyć, że definicja jest na tyle pojemna, iż spór o to, czy podatnik otrzymał pieniądz, czy jedynie roszczenie wobec operatora, nic tu nie zmienia — wierzytelność również jest prawem majątkowym innym niż waluta wirtualna.

Organ ujął rzecz bez ogródek: dla powstania przychodu nie ma znaczenia fakt wypłaty środków ani postawienia ich do dyspozycji podatnika. Jak wskazał, samo niewypłacenie środków przez giełdę „w związku z jej upadłością" nie obniża przychodu powstałego w chwili realizacji transakcji. Przychodem jest pełna kwota wynikająca z zawartych transakcji.

Odwrotnie wygląda sytuacja przy wymianie jednej waluty wirtualnej na inną — ta, niezależnie od miejsca dokonania, nie powoduje powstania przychodu w PIT.

Odkupienie kryptowalut nie „cofa" przychodu z poprzedniego roku

Druga część interpretacji dotyczy pytania, które w praktyce może okazać się kosztowniejsze niż pierwsze. Podatniczka liczyła, że skoro przewalutowała środki z powrotem na kryptowaluty, cała operacja się zeruje. Nie zeruje się, z powodu reguły potrącalności kosztów. Zgodnie z art. 22 ust. 15 ustawy o PIT koszty nabycia waluty wirtualnej potrąca się w tym roku podatkowym, w którym zostały poniesione. Zakup kryptowalut w 2026 r. jest więc kosztem roku 2026, a nie roku 2025, w którym powstał przychód ze sprzedaży.

Nadwyżka kosztów nad przychodami nie przepada. Zgodnie z art. 22 ust. 16 powiększa ona koszty następnego roku podatkowego, a jeżeli także wtedy nie zostanie rozliczona, może być przenoszona dalej przez jej wykazywanie w kolejnych zeznaniach PIT-38. Przesunięcie działa jednak wyłącznie do przodu.

W PIT-38 za 2025 r. należy zatem wykazać przychód z wymiany kryptowalut na złotówki. Podatek według stawki 19 proc. (art. 30b ust. 1a) wystąpi natomiast tylko wtedy, gdy po uwzględnieniu kosztów nabycia poniesionych w 2025 r. oraz kosztów przeniesionych z lat wcześniejszych pozostanie dochód. Koszt odkupienia kryptowalut w 2026 r. w tym rachunku nie uczestniczy — będzie czekał na przyszłą sprzedaż walut wirtualnych, która, jeśli aktywa pozostaną niedostępne, może nigdy nie nastąpić.

Czego w katalogu kosztów nie ma

Warto nazwać rzecz po imieniu: katalog kosztów z art. 22 ust. 14 jest zamknięty. Obejmuje udokumentowane wydatki bezpośrednio poniesione na nabycie waluty wirtualnej oraz koszty związane z jej zbyciem — i nic ponadto.

Przepis nie pozwala więc zaliczyć do kosztów rozliczanych w tym źródle ani samej utraty dostępu do platformy, ani nieodzyskanej kwoty w złotych, ani szkody powstałej wskutek niewypłacenia środków przez operatora. Żadne z tych zdarzeń nie jest wydatkiem bezpośrednio poniesionym na nabycie waluty wirtualnej ani kosztem jej zbycia.

Doszedł do tego problem czysto dowodowy. Koszty muszą być udokumentowane - a podatnik, który utracił dostęp do platformy, często traci razem z nią historię transakcji. Eksport danych, potwierdzenia przelewów i zestawienia z giełdy warto archiwizować lokalnie, nie licząc na to, że panel użytkownika będzie dostępny w kwietniu przyszłego roku.

Gdzie leży realna oś sporu

Interpretacja rozstrzyga kwalifikację transakcji, ale nie odpowiada na pytanie, którego wniosek nie postawił: czy do skutecznej transakcji w ogóle doszło. Jeżeli zlecenia rejestrowane w systemie operatora objętego postępowaniem karnym nie miały pokrycia w rzeczywistym obrocie, przedmiotem sporu przestaje być moment powstania przychodu, a staje się nim istnienie zdarzenia podatkowego jako takiego.

To jednak problem faktyczny, nie interpretacyjny. Organ wydający interpretację indywidualną jest związany opisem stanu faktycznego przedstawionym we wniosku i nie prowadzi własnego postępowania dowodowego. Podatnik, który chciałby ten wątek podnieść, musi go zbudować na materiale, dokumentach ze śledztwa, opinii biegłego, ustaleniach co do rzeczywistego charakteru operacji, a właściwym miejscem jest postępowanie wymiarowe, nie wniosek o interpretację.

Co realnie zostaje podatnikowi

Ponieważ transakcja miała miejsce w 2025 r., przychód należało wykazać w PIT-38 składanym do 30 kwietnia 2026 r. Jeżeli nie został tam ujęty, konieczna może być korekta zeznania. Obowiązek złożenia PIT-38 istnieje zresztą także wtedy, gdy w danym roku wystąpiły wyłącznie koszty, bez przychodu.

Skoro termin płatności podatku za 2025 r. już upłynął, mówimy co do zasady o zaległości podatkowej. Podatniczka może wystąpić o ulgę w jej spłacie na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej - w szczególności o rozłożenie zaległości wraz z odsetkami na raty, odroczenie jej zapłaty albo umorzenie w całości lub w części. Decyzja organu ma charakter uznaniowy i zapada z uwagi na ważny interes podatnika lub interes publiczny; postanowienie o wszczęciu śledztwa, potwierdzenie zgłoszenia szkody oraz dokumentacja sytuacji majątkowej mogą stanowić istotne uzasadnienie wniosku, ale niczego nie gwarantują.

Drugą ścieżką jest skarga na interpretację do wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeśli podatnik chce podważyć samą kwalifikację transakcji. Trzeba jednak liczyć się z tym, że literalne brzmienie art. 11 ust. 1 w części zastrzegającej art. 17 ust. 1 pkt 11 jest dla fiskusa mocnym argumentem. Trzecia, najbardziej pragmatyczna: pilnowanie, by koszty nabycia kryptowalut poniesione w kolejnych latach zostały prawidłowo wykazane i przeniesione — bo one, w odróżnieniu od utraconych środków, nie wygasają.