Nowy system emerytalny oparty na fizycznych sztabkach złota przechowywanych przez państwo. Sprawa w Sejmie

• Czy można dziś oszczędzać na emeryturę w fizycznym złocie? Opinia eksperta
• Oszczędzanie na emeryturę w III filarze. Jak działają IKE i IKZE?
• Inwestowanie w złoto jest możliwe, ale głównie pośrednio. Czym są ETF-y?
• Złoto przechowywane wraz z państwowymi rezerwami. Jak działałby nowy system emerytalny?
• Nowy model oszczędzania na emeryturę. Kiedy Sejm podejmie decyzję?

Czy można dziś oszczędzać na emeryturę w fizycznym złocie? Opinia eksperta

Na pytanie odpowiada dr hab. Magdalena Szczepańska, ekspert ds. legislacji w Biurze Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji. Temat ten jest obecnie przedmiotem petycji skierowanej do Sejmu. Autor petycji zaproponował umożliwienie oszczędzania na emeryturę w fizycznym złocie składowanym razem ze złotem należącym do państwa. Chodziłoby o „powołanie instytucji, która prowadziłaby coś na wzór IKE lub IKZE, z tą różnicą, że całość środków byłaby lokowana w fizyczne złoto przechowywane razem ze złotem państwowym”.

W polskim systemie emerytalnym – obok świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych – funkcjonują również dobrowolne formy dodatkowego oszczędzania wspierane przez państwo. Są to:

• Pracownicze Programy Emerytalne (PPE),
• Indywidualne Konto Emerytalne (IKE),
• Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE),
• Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK),
• Ogólnoeuropejski Indywidualny Produkt Emerytalny (OIPE).

Wszystkie te rozwiązania opierają się obecnie na inwestowaniu w instrumenty finansowe funkcjonujące na rynku kapitałowym. Ponieważ petycja odnosi się głównie do IKE i IKZE, ekspert skoncentrował się właśnie na tych formach oszczędzania.

Oszczędzanie na emeryturę w III filarze. Jak działają IKE i IKZE?

Zasady funkcjonowania IKE i IKZE określa ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego. W ramach obu tych rozwiązań można inwestować w ten sam rodzaj instrumentów finansowych. Konto może być prowadzone m.in. przez fundusz inwestycyjny, dobrowolny fundusz emerytalny, podmiot prowadzący działalność maklerską, zakład ubezpieczeń lub bank.

Ze względu na zamknięty katalog instytucji uprawnionych do prowadzenia IKE i IKZE, oszczędzający są ograniczeni do produktów oferowanych przez te podmioty. Obecnie instytucje te umożliwiają inwestowanie przede wszystkim w różnego rodzaju instrumenty finansowe, natomiast nie przewidują możliwości zakupu fizycznych kruszców, w tym złota.

Inwestowanie w złoto jest możliwe, ale głównie pośrednio. Czym są ETF-y?

uż dziś inwestorzy – również osoby oszczędzające w ramach IKE i IKZE -mają wiele możliwości inwestowania w złoto, zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio. Możliwy jest zakup fizycznego złota w postaci sztabek lub monet bulionowych. Inwestować można również pośrednio, np. poprzez fundusze ETF, akcje spółek wydobywczych czy instrumenty pochodne oparte na cenie złota.

Część funduszy ETF posiada rzeczywiste fizyczne złoto przechowywane przez powierników, najczęściej w renomowanych instytucjach finansowych. Inwestycja w taki fundusz oznacza więc pośredni udział w zgromadzonym kruszcu.

Inne ETF-y odwzorowują cenę złota przy wykorzystaniu kontraktów terminowych i instrumentów pochodnych. W takim przypadku inwestycja nie jest zabezpieczona fizycznym metalem, lecz opiera się na mechanizmach rynku finansowego.

Alternatywą pozostają również akcje spółek zajmujących się wydobyciem złota i innych metali szlachetnych. Warto jednak pamiętać, że wyniki takich inwestycji zależą nie tylko od ceny samego złota, ale również od kosztów wydobycia, kursów walut czy sytuacji gospodarczej i politycznej w regionach działalności tych firm. Na rynku dostępne są także kontrakty terminowe, certyfikaty inwestycyjne oraz kontrakty CFD, które pozwalają uzyskać ekspozycję na złoto bez konieczności fizycznego zakupu kruszcu.

Złoto przechowywane wraz z państwowymi rezerwami. Jak działałby nowy system emerytalny?

W petycji zaproponowano utworzenie instytucji prowadzącej rozwiązanie podobne do IKE lub IKZE, ale oparte wyłącznie na fizycznym złocie przechowywanym razem z państwowymi rezerwami. Alternatywnie państwo mogłoby współpracować z istniejącymi instytucjami finansowymi przy zakupie i magazynowaniu złota.

Jak podkreśla ekspert, z prawnego punktu widzenia możliwe byłoby powołanie specjalnej publicznej instytucji zajmującej się inwestowaniem w fizyczne złoto i oferującej taką formę oszczędzania emerytalnego. Jednocześnie zaznacza, że obecny model funkcjonowania IKE i IKZE został stworzony z myślą o inwestowaniu w instrumenty finansowe. Wprowadzenie możliwości lokowania środków w fizycznym złocie oznaczałoby odejscie od dotychczasowej koncepcji opartej na rynku kapitałowym.

Taki system wymagałby przygotowania szczegółowych zasad działania oraz rozstrzygnięcia wielu kwestii prawnych i ekonomicznych. Chodzi m.in. o sposób przechowywania złota, rolę państwa, zasady wypłaty środków czy możliwość przekazywania fizycznego kruszcu osobom oszczędzającym. Dodatkowo przechowywanie fizycznego złota wiąże się z konkretnymi kosztami, które mogłyby wpływać na opłacalność takiego rozwiązania. Konieczne byłoby więc przeprowadzenie szczegółowej analizy ekonomicznej dotyczącej funkcjonowania całego systemu.

Nowy model oszczędzania na emeryturę. Kiedy Sejm podejmie decyzję?

Propozycja przedstawiona w petycji oznaczałaby stworzenie zupełnie nowego modelu oszczędzania na emeryturę- opartego nie na instrumentach finansowych, lecz na fizycznych aktywach. Na razie szanse na wdrożenie takiego rozwiązania wydają się jednak niewielkie. Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji rekomenduje nieuwzglednienie petycji przez sejmową komisję. Ostateczna decyzja w tej sprawie ma zostać podjęta 14 maja 2026 roku.

Źródła:

sejm.gov.pl

Opinia prawna dotycząca petycji w sprawie możliwości odkładania na emeryturę w III filarze w złocie przechowywanym przez państwo