0 zł zamiast 366,68 zł miesięcznie dla seniorów po 75 roku życia, z powodu nowych przepisów – RPO interweniuje w sprawie iluzorycznego świadczenia

• Dodatek pielęgnacyjny 2026 – komu przysługuje świadczenie z ZUS i na jakiej podstawie otrzymują je także seniorzy?
• Dodatek pielęgnacyjny 2026 – w jakiej wysokości świadczenie przysługuje seniorom od 1 marca 2026 r.? [po tegorocznej waloryzacji emerytur i rent]
• Dodatek pielęgnacyjny 2026 – jak ubiegać się o przyznanie świadczenia i czy seniorzy muszą w tym celu występować z wnioskiem do ZUS?
• Dodatek pielęgnacyjny 2026 – dlaczego niektórzy seniorzy nie otrzymają świadczenia z ZUS (lub otrzymają je w odpowiednio pomniejszonej wysokości), w związku z przekroczeniem ustawowego limitu?
• Limit świadczeń pobieranych w zbiegu w ramach renty wdowiej (do którego wlicza się również dodatek pielęgnacyjny, wypłacany razem z emeryturą) – może ulec podwyższeniu przez rząd w 2028 r.
• W sprawie iluzorycznego świadczenia dla seniorów, które nie przekłada się na faktyczną poprawę ich sytuacji materialnej interweniuje RPO – postulat podjęcia działań legislacyjnych w zakresie dodatku pielęgnacyjnego, skierowany do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
• Nie tylko dodatku pielęgnacyjnego, ale również świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, które dodatkowo dotknięte zostały utratą współmałżonka, dotyczy problem utraty lub ograniczenia świadczenia z powodu zbiegu z rentą rodzinną – alarmuje RPO

Dodatek pielęgnacyjny 2026 – komu przysługuje świadczenie z ZUS i na jakiej podstawie otrzymują je także seniorzy?

Dodatek pielęgnacyjny, to świadczenie, które przysługuje na podstawie art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, osobie uprawnionej do emerytury lub renty, która:

1. ukończyła 75 rok życia lub
2. posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy oraz do samodzielnej egzystencji.

ZUS nie przyzna jednak dodatku pielęgnacyjnego osobie, która spełnia powyższe kryteria, jeżeli przebywa ona w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym. Jedynym wyjątkiem od powyższego wyłączenia, w którym – pomimo przebywania w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym – przysługuje dodatek pielęgnacyjny, jest sytuacja, w której osoba uprawniona do dodatku, przebywa poza ww. placówka przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu.

Dodatek pielęgnacyjny 2026 – w jakiej wysokości świadczenie przysługuje seniorom od 1 marca 2026 r.? [po tegorocznej waloryzacji emerytur i rent]

Zgodnie z komunikatem Prezesa ZUS z dnia 17 lutego 2026 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych, kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent oraz kwot emerytur i rent wolnych od egzekucji i potrąceń – od 1 marca 2026 r. dodatek pielęgnacyjny przysługuje w wysokości 366,68 zł miesięcznie (do 28 lutego 2026 r. przysługiwał natomiast w wysokości 348,22 zł miesięcznie). Kwota dodatku pielęgnacyjnego podlega corocznej waloryzacji (w ramach waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych) – od 1 marca każdego roku.

Dodatek pielęgnacyjny 2026 – jak ubiegać się o przyznanie świadczenia i czy seniorzy muszą w tym celu występować z wnioskiem do ZUS?

Sposób uzyskania dodatku pielęgnacyjnego uzależniony jest od tego czy uprawnienie do niego wynika z:

• ukończenia 75 roku życia czy
• całkowitej niezdolności do pracy oraz do samodzielnej egzystencji.

W pierwszym z ww. przypadków – tj. w przypadku, gdy podstawą przysługiwania dodatku jest ukończenie 75 roku życia – świadczenie przyznawane jest przez ZUS z urzędu i – począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym przypadają 75 urodziny uprawnionego (lub uprawnionej) – wypłacany jest przez ZUS wraz z emeryturą.

W drugim przypadku natomiast – tj. w przypadku ubiegania się o dodatek przez osobę posiadającą orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy oraz do samodzielnej egzystencji – konieczne jest wystąpienie do ZUS z wnioskiem o dodatek pielęgnacyjny, do którego należy załączyć wystawione przez lekarza zaświadczenie o stanie zdrowia (druk OL-9). Zaświadczenie to – musi przy tym zostać wystawione nie wcześniej niż na miesiąc przed złożeniem wniosku o dodatek pielęgnacyjny.

Ww. dokumenty można złożyć w ZUS:

• osobiście lub przez pełnomocnika, w dowolnej jednostce organizacyjnej ZUS (pisemnie lub ustnie do protokołu), jak również
• za pośrednictwem operatora pocztowego lub polskiego urzędu konsularnego.

Dodatek pielęgnacyjny 2026 – dlaczego niektórzy seniorzy nie otrzymają świadczenia z ZUS (lub otrzymają je w odpowiednio pomniejszonej wysokości), w związku z przekroczeniem ustawowego limitu?

Należy jednak podkreślić, że jeśli suma świadczeń w zbiegu (wypłacanych w ramach tzw. renty wdowiej) przekroczy trzykrotność najniższej emerytury – nie będzie to automatycznie skutkowało utratą przez wdowę lub wdowca prawa do pobierania dwóch lub odpowiednio – trzech świadczeń jednocześnie (czyli np. łącznie z dodatkiem pielęgnacyjnym). W takiej sytuacji bowiem – ZUS dokona odpowiedniego pomniejszenia świadczeń o kwotę przekroczenia. Jako pierwsze, zostaną pomniejszone świadczenia finansowane z budżetu państwa, według następującej kolejności:

• świadczenia z zaopatrzenia emerytalno-rentowego żołnierzy zawodowych,
• świadczenia z zaopatrzenia emerytalno-rentowego funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz
• inne świadczenia,

a następnie, kolejno:

• świadczenia finansowane z Funduszu Emerytalno-Rentowego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego,
• świadczenia finansowane z Funduszu Pracy,
• świadczenia finansowane z Funduszu Emerytur Pomostowych oraz
• świadczenia finansowane z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W przypadku gdy suma świadczeń w zbiegu przekracza trzykrotność kwoty najniższej emerytury – decyzję o pomniejszeniu świadczeń w celu wypłaty świadczeń w zbiegu, wydaje organ rentowy albo organ emerytalny dokonujący pomniejszenia.

Limit świadczeń pobieranych w zbiegu w ramach renty wdowiej (do którego wlicza się również dodatek pielęgnacyjny, wypłacany razem z emeryturą) – może ulec podwyższeniu przez rząd w 2028 r.

Poza tym, że limit świadczeń wypłacanych w zbiegu w ramach tzw. renty wdowiej ulega corocznemu podwyższeniu w dniu 1 marca, w związku z waloryzacją emerytur i rent oraz wynikającym z niej wzrostem najniższej gwarantowanej ustawowo emerytury – istnieje jeszcze jednak podstawa prawna, która może skutkować podwyższeniem ww. limitu przez Radę Ministrów. Mowa o art. 16 ustawy z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, którą została wprowadzona renta wdowia i który stanowi, że – Rada Ministrów dokona w 2028 r. weryfikacji wskaźnika wysokości świadczeń w zbiegu, w celu oceny możliwości i zasadności jego podwyższenia, uwzględniając na tle sytuacji społeczno-gospodarczej kraju sytuację dochodową grup osób uprawnionych na mocy niniejszej ustawy do wypłaty świadczeń w zbiegu. Może się więc okazać, że seniorzy, którzy obecnie nie otrzymują dodatku pielęgnacyjnego (lub otrzymują go w odpowiednio pomniejszonej wysokości) w związku z przekroczeniem limitu świadczeń wypłacanych w zbiegu w ramach tzw. renty wdowiej – zaczną otrzymywać ww. dodatek w roku 2028, jeżeli wówczas Rada Ministrów (na podstawie wspomnianego przepisu) zdecyduje się na zwiększenie ww. limitu.

W sprawie iluzorycznego świadczenia dla seniorów, które nie przekłada się na faktyczną poprawę ich sytuacji materialnej interweniuje RPO – postulat podjęcia działań legislacyjnych w zakresie dodatku pielęgnacyjnego, skierowany do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

W związku z licznymi skargami seniorów, wpływającymi do Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) w zakresie regulacji nowych zasad wypłaty świadczeń w przypadku zbiegu świadczeń emerytalno-rentowych w ramach tzw. renty wdowiej – w szczególności odnoszących się do wliczania dodatku pielęgnacyjnego do limitu trzykrotności kwoty najniższej emerytury, o której mowa w art. 85 ust. 2 ustawy emerytalnej, a także do braku wyłączenia tzw. renty wdowiej na gruncie art. 2 ust 2 ustawy o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji – w dniu 29 kwietnia 2026 r., rzecznik wystąpił do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z wnioskiem o przeprowadzenie pogłębionej analizy prawnej w powyższym zakresie i rozważenie podjęcia stosownych działań legislacyjnych, mających na celu skuteczną ochronę praw osób z niepełnosprawnościami (i seniorów), w tym zagwarantowanie im pełnego i równego dostępu do świadczeń emerytalno-rentowych oraz odpowiedniego zabezpieczenia egzystencjalnego, zgodnie z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej i obowiązkami ustawodawcy wynikającymi z art. 69 Konstytucji RP.

W swoim wystąpieniu, RPO podkreślił, że – przyznanie tzw. renty wdowiej i przekroczenie ustawowo określonego limitu łącznej kwoty świadczeń (w szczególności w związku z pobieraniem świadczeń dedykowanych seniorom i osobom z niepełnosprawnościami, tj. m.in. dodatku pielęgnacyjnego), może skutkować odmową, obniżeniem bądź całkowitym wstrzymaniem wypłaty świadczenia (dodatku pielęgnacyjnego dla seniorów lub świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji). „Obowiązujące regulacje prowadzą w praktyce do sytuacji, w której osoby znajdujące się w szczególnie trudnym położeniu życiowym – jednocześnie niezdolne do samodzielnej egzystencji [red.: lub które osiągnęły już 75 rok życia i na tej podstawie przysługuje im dodatek pielęgnacyjny] oraz dotknięte utratą współmałżonka – nie uzyskują realnego wsparcia finansowego. Mechanizm zbiegu świadczeń powoduje bowiem, że świadczeniobiorcy nie korzystają faktycznie z możliwości łączenia świadczeń, ponieważ wzrost dochodu z jednego tytułu automatycznie powoduje ograniczenie lub utratę innego. (...) W konsekwencji przyznanie tzw. renty wdowiej prowadzi w wielu przypadkach do sytuacji, w której świadczenie uzupełniające [red.: lub odpowiednio – dodatek pielęgnacyjny] traci swój realny wymiar ekonomiczny, stając się świadczeniem o charakterze iluzorycznym, nieprzekładającym się na faktyczną poprawę sytuacji materialnej osób uprawnionych.” – przekonuje Rzecznik Praw Obywatelskich.²

W powyższym przypadku, opisanym przez rzecznika – łączna kwota świadczeń wypłacanych uprawnionemu seniorowi uległa obniżeniu o 113,88 zł, w związku z tym, że osiągnął on wiek 75 lat i został mu (z urzędu) przyznany przez ZUS dodatek pielęgnacyjny. Przyznanie tego świadczenia – spowodowało obniżenie łącznej kwoty wypłacanej świadczeniobiorcy przez Zakład. W tym przypadku, co prawda, nie o kwotę odpowiadającą pełnej kwocie przyznanego dodatku pielęgnacyjnego, ale o kwotę odpowiednio niższą (o którą limit został przekroczony), co nie oznacza jednak, że w innych przypadkach – w związku z przyznaniem dodatku pielęgnacyjnego po 75 roku życia seniora – nie dochodzi do obniżenia łącznej kwoty świadczeń wypłacanych świadczeniobiorcy, dokładnie o równowartość przyznanego mu dodatku, sprawiając tym samym, że świadczenie to staje się niejako „iluzoryczne” (jak podkreślił w swoim wystąpieniu RPO).

Jak podkreślił RPO w swoim wystąpieniu – zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem natomiast – dodatek pielęgnacyjny nie ma na celu „wzbogacenia” osób do niego uprawnionych, lecz służy pokrywaniu zwiększonych wydatków ponoszonych przez te osoby w związku z ograniczoną sprawnością fizyczną lub intelektualną, utrudniającą samodzielną egzystencję.³ Świadczenie to ma zatem na celu finansowe wsparcie osób niezdolnych do pracy lub znajdujących się w podeszłym wieku poprzez częściowe pokrycie zwiększonych kosztów wynikających z ich sytuacji życiowej, niezależnie od ich sytuacji materialnej czy dochodowej.⁴

Nie tylko dodatku pielęgnacyjnego, ale również świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, które dodatkowo dotknięte zostały utratą współmałżonka, dotyczy problem utraty lub ograniczenia świadczenia z powodu zbiegu z rentą rodzinną – alarmuje RPO

Limit renty wdowiej może zostać przekroczony nie tylko w związku z rozpoczęciem pobierania przez seniora dodatku pielęgnacyjnego (który jest do niego wliczany), ale również w związku z rozpoczęciem pobierania świadczenia uzupełniającego przez osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Świadczenie uzupełniające, uregulowane w ustawie z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji – przysługuje osobom, które ukończyły 18 lat i których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona:

• orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji,
• orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji,
• orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji albo
• orzeczeniem o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Celem świadczenia uzupełniającego jest zapewnienie dodatkowego wsparcia dochodowego osobom, które z uwagi na stan zdrowia nie są zdolne do samodzielnej egzystencji.

Prawo do świadczenia uzupełniającego przysługuje wyłącznie wówczas, gdy osoba uprawniona nie posiada prawa do świadczeń pieniężnych finansowanych ze środków publicznych albo suma tych świadczeń o charakterze innym niż jednorazowe, wraz z kwotą wypłacaną przez zagraniczne instytucje właściwe do spraw emerytalno-rentowych (z wyłączeniem renty rodzinnej przyznanej w okolicznościach, o których mowa w art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej, zasiłku pielęgnacyjnego, dodatku energetycznego, dodatku osłonowego, świadczenia ratowniczego z tytułu wysługi lat w ochotniczej straży pożarnej, dodatku węglowego, dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, dodatku elektrycznego, świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, świadczenia wspierającego, bonu energetycznego, bonu ciepłowniczego oraz innych dodatków i świadczeń wypłacanych wraz z tymi świadczeniami na podstawie odrębnych przepisów przed dokonaniem odliczeń, potrąceń i zmniejszeń) – nie przekracza wynoszącej od 1 marca 2026 r. kwoty 2 687,67 zł miesięcznie.

Wysokość świadczenia uzupełniającego nie może przekroczyć 500 zł miesięcznie, przy czym jego przyznanie oraz ustalenie wysokości następuje z uwzględnieniem zasady, zgodnie z którą łączna kwota świadczenia uzupełniającego oraz świadczeń, wskazanych w art. 2 ust. 2 ww. ustawy, nie może przekroczyć progu 2 687,67 zł miesięcznie z zastrzeżeniem przewidzianych w tym przepisie wyłączeń. Należy przy tym zauważyć, że tzw. renta wdowia nie została objęta katalogiem tych wyłączeń.

W orzecznictwie wskazuje się, że świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, ma na celu dodatkowe wsparcie dochodowe służące zaspokajaniu potrzeb życiowych, ze względu na koszty związane z pielęgnacją, rehabilitacją i opieką medyczną.

¹ Zgodnie z komunikatem Prezesa ZUS z dnia 17 lutego 2026 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych, kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent oraz kwot emerytur i rent wolnych od egzekucji i potrąceń (M.P. z 2026 r., poz. 220)

² Wystąpienie generalne RPO do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 kwietnia 2026 r. (znak III.7060.241.2026.PP) w sprawie nowych zasad wypłaty świadczeń w przypadku zbiegu świadczeń emerytalno-rentowych w ramach tzw. renty wdowiej

³ wyrok WSA w Łodzi z dnia 21 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 266/25; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 228/25

⁴ wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1964/23

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 1243 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 723)