Samozatrudnienie pod lupą fiskusa. Umowa B2B może oznaczać konieczność zapłaty zaległych składek ZUS i podatków

• Samozatrudnienie zdaniem fiskusa to unikanie opodatkowania
• B2B może oznaczać dla pracodawców konieczność zapłaty zaległych podatków oraz składek ZUS
• Swoboda umów to fundament stosunków prawnych
• Prowadzenie jednoosobowych firm pod lupą organów

Samozatrudnienie jest w Polsce całkowicie legalną formą zarabiania na życie. Wpisując się doskonale w ideę swobody gospodarczej. Dla wielu to najlepszy sposób działalności zawodowej, np. dla programistów, freelancerów, czy managerów, członków zarządów spółek. Dzięki niemu, na podstawie umów B2B (business-to-business) mogą oni świadczyć swoje usługi kilku firmom, zleceniodawcom na raz.

Często zdarza się, że jednym z klientów jest były pracodawca obecnego jednoosobowego przedsiębiorcy. Taka forma współpracy opłaca się obu stronom bardziej niż umowa o pracę, bo jedni, zamiast 32-procentowego podatku dochodowego od swoich wynagrodzeń mogą płacić 19-procentowy podatek liniowy, albo od 2 do 17 proc. ryczałtu. Drudzy oszczędzają na niższych składkach ZUS, bo przy kontraktach B2B odpadają im takie kwestie jak: urlopy, ewidencja czasu pracy, ekwiwalent czy nadgodziny, itp.

Samozatrudnienie zdaniem fiskusa to unikanie opodatkowania

Szef Krajowej Administracji Skarbowej w odmowie wydania opinii zabezpieczającej z 12 czerwca 2024 r. (sygn. DKP3.8082.10.2023) uznał taki kontrakt B2B między byłym pracownikiem i pracodawcą za unikanie opodatkowania. Jedna ze spółek spytała wprost, czy może rozwiązać stosunki pracy ze swoimi pracownikami, utworzyć nową spółkę celową i zatrudnić w niej tych pracowników, ale już na kontraktach B2B.

Zgodnie z art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej, niedopuszczalnym unikaniem opodatkowania jest podejmowanie czynności skutkującej osiągnięciem korzyści podatkowej sprzecznej z ideą ustawy podatkowej, która to korzyść była co najmniej jednym z głównych celów dokonania tej czynności, a sposób działania był sztuczny.

Szef KAS wskazał, że w opisanym działaniu spółki taką niedopuszczalną korzyścią jest niższe opodatkowanie wynagrodzeń współpracowników. Gdyby pozostali oni na umowach o pracę, po przekroczeniu progu 120 000 zł dochodu, spółka jako płatnik byłaby zobowiązana do poboru 32-proc. podatku. A na umowie B2B współpracownicy opodatkowują się sami tylko 19-proc. lub jeszcze niższą stawką podatku.

B2B może oznaczać dla pracodawców konieczność zapłaty zaległych podatków oraz składek ZUS

Co rozstrzygnięcie Szefa KAS oznacza dla firm? W przypadku zastosowania art. 119a O.p. (klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania) do danej czynności, umowy, kontraktu, nie skutkuje ona osiągnięciem niedopuszczalnej korzyści podatkowej. W konsekwencji to organy określą skutki podatkowe umowy i ustalą je takimi, jakie powinny być gdyby dokonano czynności „odpowiedniej”.

W praktyce, organy będą się domagać od pracodawcy zapłaty z odsetkami zaległych podatków, do jakich poboru byłby zobowiązany, gdyby nie zmieniał stosunków pracy na B2B (a więc liczonych od momentu przejścia pracownika na B2B). Z kolei ukarani pracodawcy mogą chcieć dochodzić zwrotu ww. kosztów od swoich współpracowników.

Swoboda umów to fundament stosunków prawnych

W komentarzu z 29 lipca 2024 r. Związek Przedsiębiorców i Pracodawców zwrócił uwagę, że konsekwencje takiej polityki nie są korzystne ani dla umawiających się w kontrakcie B2B stron, ani dla samego państwa. Nadmierna ingerencja w swobodę kształtowania stosunków prawnych może godzić w fundament prawa cywilnego, jakim jest swoboda umów. Do tego samozatrudnieni też płacą podatki i odprowadzają składki ZUS.

ZPP alarmuje, że takie podejście organów może uderzyć w część polskich pracodawców i pracowników, szczególnie z branży IT, w której takie formy współpracy już dawno stały się popularne na całym świecie. Trzeba niwelować ogromną przepaść, w jaką wpada pracownik po przekroczeniu progu zarobkowego (zwiększenie opodatkowania PIT z 12 proc. do 32 proc.). Represjonowanie podejmowanych prób przeskoczenia tej przepaści przez wysoko wykwalifikowanych i dobrze opłacanych pracowników, nie pomoże w przyciągnięciu do kraju najlepszych specjalistów, ani w zapobieżeniu ich emigracji do państw, które takich represji nie podejmują. ZPP przywołał dane Polskiego Instytutu Ekonomicznego, z których wynika, że na obecną chwilę w Polsce brakuje 147 tys. specjalistów z samej tylko branży IT.

„PODATKI 2025”. Komplet 11 publikacji o zmianach w podatkach

Prowadzenie jednoosobowych firm pod lupą organów

Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy, nawiązując stosunek pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania za wynagrodzeniem określonego rodzaju pracy na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wskazanym. Na mocy § 1¹ oraz § 1², zatrudnienie w ww. warunkach jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy, i nie jest w tych warunkach dopuszczalne zastępowanie umowy o pracę umową cywilnoprawną.

Pomimo słusznych postulatów ZPP, prowadzenie jednoosobowych firm nadal znajduje się pod lupą organów. Pojawiały się nawet propozycje tzw. testów przedsiębiorców, mających na celu sprawdzenie czy ktoś naprawdę prowadzi działalność gospodarczą, czy tylko wykonuje pracę na rzecz byłego pracodawcy.

Każdorazowo dany przypadek powinien być poddawany indywidualnej ocenie, a przedsiębiorcy mają możliwość obrony przed sądem przed konsekwencjami błędnej kwalifikacji organów. Można bowiem sobie wyobrazić np. sytuację, gdy przedsiębiorca znajduje jednego dużego zleceniodawcę, a wysoka rentowność kontraktu sprawia, że dla jego zachowania zmuszony jest porzucić współpracę z innymi klientami. A gra toczy się nie tylko o zobowiązania w podatkach. Po zaległe składki może też zgłosić się ZUS.

Autor: Biuro rachunkowe Skarbiec Corporate Services