Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Zakres samodzielności małoletniego

Maciejewicz Aleksandra
 LexOmni.pl
usługi prawne on line
Samodzielność małoletniego.  /fot. Fotolia
Samodzielność małoletniego. /fot. Fotolia
Współczesne dzieci dorastają znacznie szybciej niż poprzednie pokolenia, zaś beztroska zabawa coraz częściej zastępowana jest nadmiarem codziennych zajęć i obowiązków. Małoletni sami często dążą do osiągnięcia większego zakresu samodzielności. Jednak tutaj na przeszkodzie staje nie tylko rodzicielska troska i niechęć do wypuszczenia dziecka spod opiekuńczych skrzydeł, lecz również prawo.

Małoletni w nomenklaturze ustawowej

W rozumieniu polskiego prawa cywilnego małoletnim jest osoba, która nie ukończyła 18 lat i nie zawarła małżeństwa (przez co małoletni uzyskuje pełnoletność). Nie wyczerpuje to jednak problematyki kwestii wieku w kontekście poruszanych dalej przepisów. Mianowicie bycie małoletnim wpływa na zakres zdolności do czynności prawnych. Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają osoby małoletnie, które ukończyły 13 lat, lecz nie są pełnoletnie, zaś  brak zdolności do czynności prawnych dotyczy dzieci w wieku poniżej 13 lat.

Od powyższego istnieją jednak pewne wyjątki. Przykładowo należy wskazać, iż zgodnie z art. 22 k.c., jeżeli przedstawiciel ustawowy osoby ograniczonej w zdolności do czynności prawnych oddał jej określone przedmioty majątkowe do swobodnego użytku, uzyskuje ona pełną zdolność w zakresie czynności prawnych, które tych przedmiotów dotyczą. Wyjątek stanowią czynności prawne, do których dokonania nie wystarcza, według ustawy, zgoda przedstawiciela ustawowego. W art. 22 chodzi o przedmioty drobne, a więc niewielkie kwoty pieniężne, zabawki. Przepis nie dotyczy rzeczy przedstawiających większą wartość. Nie może mieć zastosowania do przedmiotów, na zbycie których nawet przedstawiciel ustawowy musiałby mieć zgodę sądu opiekuńczego, stosownie do art. 101 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 1964r. Nr 9, poz. 59, dalej zwany: „k.r.o.”)  czy też art. 156 k.r.o.

Zobacz: Czy dziecko może mieć dowód osobisty i jak go uzyskać?

Władza rodzicielska a małoletni

Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie zawierają ustawowej definicji władzy rodzicielskiej. W doktrynie zgodnie przyjmuje się, że przez pojęcie to należy rozumieć ogół praw i obowiązków rodziców przysługujących im wobec ich małoletnich dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad dzieckiem i jego majątkiem, wychowania go oraz przygotowania do pracy odpowiednio do jego uzdolnień. Takie rozumienie władzy rodzicielskiej jest wynikiem wykładni przepisów kodeksowych normujących tę problematykę, szczególnie art. 95, 96 i 98 k.r.o.

Przepis art. 95 k.r.o. jest podstawowym przepisem w zakresie treści władzy rodzicielskiej i obowiązków z niej wynikających. Składają się na nią - zgodnie z brzmieniem komentowanego przepisu – „piecza nad osobą dziecka, piecza nad jego majątkiem oraz wychowaniem dziecka”. Do treści władzy rodzicielskiej zalicza się także, na podstawie przepisu art. 98 k.r.o., reprezentowanie dziecka, co stanowi prawo i zarazem obowiązek rodziców.

Na marginesie należy jednak wskazać, iż rodzice zwolnieni są od odpowiedzialności, jeśli oddadzą dziecko pod nadzór innej osoby lub instytucji. Posyłając dziecko do szkoły, rodzice przekazują opiekę nad nim dyrektorowi i nauczycielom (art. 4 i 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie oświaty oraz art. 6 pkt 1 i art. 7 ust. 1 karty nauczyciela). Oznacza to, że rodzice nie ponoszą odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez małoletnie dzieci w czasie, gdy znajdowały się one pod opieką nauczyciela w szkole czy na zajęciach organizowanych przez szkołę poza obiektami należącymi do niej.

Po stronie dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską istnieje obowiązek posłuszeństwa wobec rodziców, co oznacza podporządkowanie się ich woli (art. 95 § 2 k.r.o.). Ponadto dziecko zobowiązane jest do wysłuchania (i tylko wysłuchania) opinii i zaleceń rodziców, formułowanych dla jego dobra, w sprawach, w których może samodzielnie podejmować decyzje i składać oświadczenia woli. Do tego typu spraw należą, między innymi, nawiązanie stosunku pracy (art. 191 k.p.), rozporządzanie swoim zarobkiem (art. 21 k.c.), zawieranie umów w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (art. 20 k.c.). W pewnych wypadkach dziecko ma pełną zdolność do czynności prawnych dotyczących przedmiotów oddanych jej do swobodnego użytku przez przedstawiciela ustawowego (art. 22 k.c.).

Zobacz: Reprezentacja dziecka przed sądem w sprawach karnych i administracyjnych

Pracujący małoletni

Jak zostało wspomniane powyżej, jednym z aspektów samodzielności małoletniego, jest możliwość podjęcia przez niego pracy. Jest to jednak możliwość zastrzeżona kilkoma rygorami. W myśl art. 191 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - kodeks pracy (Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141, zwany: „k.p.”), wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy ukończyli co najmniej gimnazjum oraz przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu. Z kolei młodociany nie posiadający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego.

Minister Pracy i Polityki Socjalnej w porozumieniu z Ministrem Edukacji Narodowej dodatkowo określili przypadki, w drodze rozporządzenia, w których wyjątkowo jest dopuszczalne:

  • zatrudnianie młodocianych, którzy nie ukończyli gimnazjum,
  • zwolnienie młodocianych nie posiadających kwalifikacji zawodowych od odbycia przygotowania zawodowego,
  • zatrudnianie osób niemających 16 lat, które ukończyły gimnazjum,
  • zatrudnianie osób niemających 16 lat, które nie ukończyły gimnazjum.

Ponadto należy wskazać na istnienie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac zabronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac.

Co jednak dzieje się z wynagrodzeniem za taką pracę? Otóż w art. 21 k.c. ustanowiono, iż osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego rozporządzać swoim zarobkiem (chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów inaczej postanowi). Jednakże należy zaznaczyć, iż nie można utożsamiać użytego w niniejszym przepisie sformułowania „zarobek” z wynagrodzeniem tylko w rozumieniu Kodeksu pracy. Dlatego mówi się, iż wzbogacenie małoletniego, o którym mówi art. 21 k.c. obejmuje każdą korzyść majątkową uzyskaną przez dziecko w wyniku jego aktywności życiowej. Mianowicie, zarobkiem będzie nie tylko wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę lub umów o świadczenie usług, ale także stypendia i nagrody otrzymane za działalność twórczą, artystyczną lub sportową. W świetle brzmienia powyższego artykułu nieważna jest postać zarobku, a więc czy stanowią go pieniądze, czy też świadczenie w naturze.

Encyklopedia prawa: Małoletni

Umowy, których stroną jest małoletni

Zgodnie z art. 14 i 20 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 , dalej zwana „k.c.”), osoba nie mająca zdolności do czynności prawnych, a więc również dziecko, które nie skończyło 13. lat, oraz osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych (czyli dziecko między 13. a 18. rokiem życia) może bez zgody przedstawiciela ustawowego zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego. Do takich umów można zaliczyć przykładowo kupno słodyczy czy niedrogiej zabawki. Decydujące jest, aby dokonany zakup wiązał się ze sprawami życia codziennego, a więc nie może to być jakiś wyjątkowy (przede wszystkim z punktu widzenia dziecka) zakup. Koniecznie muszą to być również sprawy drobne. Przy ocenie tej przesłanki wskazane jest wziąć pod uwagę, m. in., cenę towaru, która nie może być wysoka. Należy jednak zaznaczyć, iż o ile art. 14 § 2 k.c. zastrzega w przypadku dzieci poniżej 13 roku życia, iż umowa taka nie może pociągać za sobą rażącego pokrzywdzenia osoby niezdolnej do czynności prawnych, to zgodnie z brzmieniem art. 20 k.c., nie ma znaczenia, czy umowa jest krzywdząca dla małoletniej osoby, chyba że zachodziłyby przesłanki wyzysku, które zostały uregulowane w art. 388 § 1 k.c.

Zobacz: Małoletni jako strona umowy

Inne przykłady samodzielności małoletniego:

  1. Zgodnie z art. 10 k.r.o, z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła lat szesnaście, a z okoliczności wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny.
  2. W myśl art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska, jeżeli w chwili zmiany nazwiska dziecko ukończyło 13 lat, do zmiany nazwiska dziecka jest potrzebne także wyrażenie zgody przez dziecko.
  3. Ponadto, należy również wskazać, iż osoba mająca co najmniej 16 lat może otrzymać prawo jazdy dla kategorii A1, B1 lub T (jednakże zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - kodeks wykroczeń, na zasadach określonych w niniejszej ustawie odpowiada ten, kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu lat 17).
  4. Do wniosku o nabycie obywatelstwa polskiego oraz o wyrażenie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego, dołącza się odpowiednio oświadczenie małoletniego, który ukończył 16 lat, o wyrażeniu zgody na nadanie mu obywatelstwa polskiego lub o wyrażeniu zgody na utratę obywatelstwa polskiego
  5. Z kolei zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 15 marca 1933 r. o zbiórkach publicznych, zbiórki publiczne mogą być przeprowadzane jedynie przez członków tej instytucji, którymi mogą być małoletni powyżej 16 roku życia.
  6. Według art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - prawo o stowarzyszeniach, małoletni w wieku od 16 do 18 lat, którzy mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych, mogą należeć do stowarzyszeń i korzystać z czynnego i biernego prawa wyborczego, z tym że w składzie zarządu stowarzyszenia większość muszą stanowić osoby o pełnej zdolności do czynności prawnych.
  7. W myśl art. 9 ust. 2. ustawy z dnia z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent małoletni, który ukończył 16 lat, ma prawo do uzyskania od lekarza przystępnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu.
  8. Art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, stwierdza, iż przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego osoby małoletniej powyżej 16 roku życia, następuje za jej pisemną zgodą na podstawie ważnego skierowania do szpitala, jeżeli lekarz wyznaczony do tej czynności, po osobistym zbadaniu tej osoby, stwierdzi wskazania do przyjęcia.
  9. Zgodnie z brzmieniem art. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego, prawo do wpłat na IKE lub IKZE przysługuje osobie fizycznej, która ukończyła 16 lat.
Komplet e-booków: Budowa domu bez pozwolenia + Gwarantowany kredyt mieszkaniowy
Opisz nam swój problem i wyślij zapytanie.

Wycena w ciągu godziny.
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Gdzie wykorzystać bon turystyczny?
    Gdzie wykorzystać bon turystyczny – to częste pytanie nad którym zastanawiają się rodzice pociech korzystających z rozpoczętych wakacji.
    Praca podczas upałów - jakie są obowiązki pracodawców?
    Praca podczas upałów jest nie lada wyzwaniem! Wielu zastanawia się czy trzeba pracować jeżeli temperatura powietrza przekracza 30ºC, a jeśli tak, to w jakich warunkach i co musi zapewnić pracodawca. Czy powinien skrócić czas pracy, zapewnić dodatkową przerwę, klimatyzację w pomieszczeniach oraz napoje i posiłki? Wszystko zależy od rodzaju oraz charakteru pracy i jej warunków.
    Posiadanie konopi a prawo - Polska, Europa, Świat
    Aktualna sytuacja prawna konopi na świecie jest bardzo zróżnicowana – podczas gdy jedne państwa dążą do jej legalizacji, inne wciąż zaostrzają kary za posiadanie nawet śladowych ilości suszu. W Polsce procesy legalizacyjne nabrały rozpędu zwłaszcza w ostatnich latach. Dzieje się tak dzięki pojawiającym się postępowym projektom ustaw i popularyzacji świadomego podejścia do kwestii konopi – co niezwykle cenne – także tej medycznej.
    ZUS: wnioski o "Dobry start" obejmują już ponad 670 tys. dzieci
    Do tej pory rodzice złożyli blisko 470 tys. wniosków o "Dobry start", które obejmują ponad 670 tys. dzieci – poinformował PAP w poniedziałek Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wnioski o świadczenie z programu można składać wyłącznie w formie elektronicznej.
    Walka o odtajnienie oświadczeń sędziów TK trwa
    Prezes trybunału, jeżeli nie chce ujawnić oświadczeń majątkowych sędziów TK, musi to zrobić w drodze decyzji – uznał sąd administracyjny. A to otworzy drogę do jej weryfikacji.
    Mieszkanie bez wkładu własnego – dla kogo i czy warto?
    Mieszkanie bez wkładu własnego jest programem umożliwiającym wzięcie kredytu hipotecznego, jak sama nazwa wskazuje, bez konieczności posiadania wkładu własnego. Jakie są jego zasady? Kto może z niego skorzystać i czy w ogóle warto? A także, na co zwrócić uwagę, jeśli rozważamy kredyt z gwarancją wkładu własnego?
    Ukrywanie pedofilii karalne, nawet jeśli nabyto wiedzę o przestępstwie przed lipcem 2017 r. – wyrok SN
    Ukrywanie pedofilii i niezgłoszenie jej do organów ścigania podlega karze. Również wtedy, gdy osoba dowiedziała się o takim czynie pedofilskim przed lipcem 2017 r., czyli terminem zaktualizowania obowiązku denuncjacji - wynika z piątkowej uchwały Sądu Najwyższego.
    Sołtys
    Sołtys jest jednym z organów w sołectwie. Kto wybiera sołtysa? Jakie przepisy regulują kwestie tworzenia sołectw?
    Większe kary za zaśmiecanie. 5 tys. zł. mandatu za zaśmiecanie pól, łąk i lasów
    W lipcu Sejm będzie głosował nad zmianami w przepisach kodeksu karnego i kodeksu wykroczeń za umyślne przestępstwa przeciwko środowisku; zero tolerancji dla tych, którzy niszczą środowisko - powiedział wiceminister klimatu i środowiska Jacek Ozdoba w Studiu PAP w piątek.
    Prezydent podpisał nowelizację ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy
    Prezydent podpisał nowelizację ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Regulacja wprowadza pierwszy pakiet rozwiązań systemowych, które mają pomóc uchodźcom z Ukrainy zaadaptować się w Polsce.
    Skargi nadzwyczajne RPO dotyczące kredytów frankowych oddalone
    Sąd Najwyższy oddalił skargi nadzwyczajne Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące kredytów frankowych. Sądy uwzględniły konsumencki status strony powodowej i weryfikowały umowy kredytu pod kątem obecności w nich klauzul abuzywnych.
    Zakaz przebywania w strefie przy granicy z Białorusią przestaje obowiązywać
    Po 10 miesiącach przestaje obowiązywać zakaz przebywania w 183 miejscowościach w woj. lubelskim i w woj. podlaskim przylegających do granicy z Białorusią. Wstęp jest zabroniony tylko w pasie o szerokości 200 metrów wzdłuż podlaskiego odcinka granicy.
    Deweloperski Fundusz Gwarancyjny a pozycja konsumentów
    Pozycja prawna i ekonomiczna konsumentów w sporach z deweloperami została wzmocniona, dzięki uruchomieniu Deweloperskiego Funduszu Gwarancyjnego - oceniają: prezes Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego Małgorzata Ślepowrońska oraz szef Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumenta Tomasz Chróstny.
    Inwentaryzacja
    Inwentaryzacja to jedno z podstawowych pojęć w rachunkowości. Ustawa o rachunkowości określa zasady, metody i terminy inwentaryzacji ale nie wskazuje jej legalnej definicji. W świetle przepisów ustawy o rachunkowości, w ślad za piśmiennictwem z zakresu rachunkowości można przyjąć, że inwentaryzacja to zespół działań podejmowanych w celu ustalenia rzeczywistego stanu aktywów i pasywów danej jednostki (tj. podmiotu stosującego przepisy ustawy o rachunkowości) na określony dzień (co do zasady na ostatni dzień roku obrotowego).
    Rok obrotowy
    Rok obrotowy, to jedno z podstawowych pojęć w rachunkowości.
    Błędy medyczne - odpowiedzialność karna pozostaje
    Resort zdrowia ustąpił Ministerstwu Sprawiedliwości w sprawie błędów medycznych – dowiedział się DGP. Będzie możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary zamiast zniesienia odpowiedzialności.
    Podlaskie: Od 1 lipca zakaz przebywania na obszarze 200 metrów od granicy z Białorusią
    Od 1 lipca do 15 września będzie obowiązywać w Podlaskiem zakaz przebywania na obszarze 200 metrów od linii granicy polsko-białoruskiej. SG apeluje o odpowiedzialne zachowanie i stosowanie się do poleceń służb. Za złamanie zakazu grozi mandat.
    Nie będzie podwyżki 500+
    Podwyżka świadczenia 500+ była tematem rozważeń w ostatnich tygodniach. Przedstawiciele Rządu nie zajmowali jednak ostatecznego stanowiska w tej kwestii. Minister rodziny i polityki społecznej Marlena Maląg zabrała w końcu głos i zaprzeczyła, aby miłałoby ono zwiększone w tym, bądź przyszłym roku.
    Jak nie wydać fortuny podczas urlopu?
    Jak podejść do planowania wczasów, aby nie okazały się one „zabójcze” dla naszego budżetu? Oto wakacyjny poradnik Związku Firm Pośrednictwa Finansowego (ZFPF).
    Ziobro: przedstawimy projekt cofający likwidację polskiego górnictwa
    Przedstawimy projekt dotyczący bezpieczeństwa energetycznego Polski, który będzie miał na celu odwrócenie decyzji związanych z likwidacją polskiego górnictwa - poinformował w środę lider Solidarnej Polski, minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro.
    Zawarto porozumienie z kontrolerami ruchu lotniczego
    Przedstawiciele Ministerstwa Infrastruktury i PAŻP poinformowali o porozumieniu między agencją a kontrolerami ruchu lotniczego. "Nie grozi nam paraliż polskiego nieba. Wszystkie operacje lotnicze będą miały zapewnioną obstawę ze strony kontrolerów ruchu lotniczego" - zapewnił szef gabinetu politycznego ministra infrastruktury Tomasz Tomala.
    Kto otrzyma czternastą emeryturę i rentę w 2022 r.?
    Prezydent 27 czerwca podpisał ustawę z dnia 26 maja 2022 r. o kolejnym w 2022 r. dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów. Kto otrzyma czternastkę i w jakiej wysokości?
    Wakacje kredytowe 2022 coraz bliżej przyjęcia – w środę zajmie się nimi Senat
    Wakacje kredytowe, będące przedmiotem zainteresowania wielu Polaków, trafią w środę pod obrady Senatu. Jaki będzie kolejny etap zmierzający do ich przyjęcia?
    Dobry start 2022/2023 w pytaniach i odpowiedziach
    Kto może złożyć wniosek o świadczenie dobry start? Kiedy otrzymam wsparcie? Czy od świadczenia dobry start jest odprowadzany podatek? Prezentujemy pytania i odpowiedzi przygotowane przez Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.
    Klauzule waloryzacyjne do umów - rząd pracuje nad warunkami renegocjacji zamówień publicznych
    Klauzule waloryzacyjne do umów mają umożliwić przedsiębiorcom waloryzację zamówień publicznych. Chodzi m.in. o wzrost cen materiałów i surowców.