Zasiedzenie. Przepisy, orzecznictwo, przykłady

• Kiedy możliwe jest zasiedzenie nieruchomości?
• Czy można zasiedzieć rzecz ruchomą?
• Przeniesienie posiadania
• Podsumowanie

Kiedy możliwe jest zasiedzenie nieruchomości?

Korzystanie z nieruchomości na przykład domu przez długi czas może w niektórych przypadkach spowodować nabycie prawa własności do tegoż domu. Stanie się tak na skutek zasiedzenia. Bardzo ważne są tutaj przepisy art. 172 i następne Kodeksu cywilnego. Na  podstawie art. 172 Kodeksu cywilnego zasiedzenie nieruchomości może nastąpić po łącznym spełnieniu się następujących przesłanek:

• posiadanie samoistne nieruchomości;
• upływ czasu przewidzianego prawem (20 lat w przypadku posiadania w dobrej wierze; 30 lat w złej wierze);
• brak przerw w posiadaniu w powyżej wymienionych okresach;

Zgodnie z przepisem art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem samoistnym jest ten, kto włada nieruchomością jak właściciel. Nie może to być zatem osoba, która zachowuje się jak na przykład gość odwiedzający jakiś dom. Dobra wiara polega tym, że ten konkretny człowiek ma obiektywnie usprawiedliwione przekonanie, że może władać tą rzeczą. W przypadku zasiedzenia nieruchomości występują dwa terminy 20 lat oraz 30 lat. Ich zastosowanie jest uzależnione od istnienia dobrej lub złej wiary. 

W tym miejscu warto przytoczyć postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2009 roku, IV CSK 407/08 zgodnie z którym:

„Świadomość posiadacza nieruchomości, że komu innemu służy prawo własności świadczy o jego złej wierze, natomiast nie oznacza, że nie jest on posiadaczem samoistnym, jeżeli chce posiadać nieruchomość i ją posiada, tak jakby był właścicielem i tak też jest postrzegany przez otoczenie” 

Przepis art. 7 Kodeksu cywilnego stanowi, że:

Jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. 

Skutek prawny w postaci zasiedzenia jest uzależniony przez ustawę Kodeks cywilny od istnienia dobrej lub złej wiary. Jeżeli bowiem nie będzie tej dobrej wiary to nie można będzie zasiedzieć nieruchomości po 20 latach, ale długo później. Tak zatem na podstawie art. 7 k.c. w sprawie o zasiedzenie na wstępie będzie przyjmowane domniemanie istnienia dobrej wiary. Z drugiej jednak strony należy wyraźnie zaznaczyć, iż jest to domniemanie wzruszalne, a więc może zostać obalone. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13 grudnia 2021 r. w sprawie I ACa 951/20 domniemanie to może zostać obalone na podstawie inicjatywy dowodowej albo przez same okoliczności faktyczne. 

Czy można zasiedzieć rzecz ruchomą?

Zasiedzieć można nie tylko nieruchomość, ale także i rzecz ruchomą. Wynika to z przepisów prawnych. Zgodnie bowiem z art. 174. § 1 kodeksu cywilnego:

Posiadacz rzeczy ruchomej niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada rzecz nieprzerwanie od lat trzech jako posiadacz samoistny, chyba że posiada w złej wierze. 

Jak można powyżej zauważyć obowiązuje tutaj inny termin, a mianowicie 3 lata. Natomiast musi to być posiadanie samoistne oraz w dobrej wierze. 

Zdarzają się nieruchomości, które mają dwóch lub większą ilość właścicieli. Są to współwłaściciele tej nieruchomości. Są oni solidarnie zobowiązani do opłacania podatku od nieruchomości. Oznacza to między innymi, że zapłata podatku przez jednego z nich zwalnia pozostałych. Czasami niektórzy współwłaściciele nie korzystają z tej nieruchomości pozostawiając ją pozostałym. Można się zastanowić nad tym, czy taka sytuacja nie uprawnia do zasiedzenia poszczególnych udziałów nieruchomości. Jak jednak wskazuje Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 września 2012 roku, IV CSK 117/12: 

„Niewykonywanie prawa posiadania przez innego współwłaściciela nie uprawnia do wniosku, że współwłaściciel posiadający przejął rzecz w samoistne posiadanie w zakresie jego uprawnień”.

Przeniesienie posiadania

W kontekście terminu, który jest wymagany do zasiedzenia koniecznym jest przytoczenie art. 176. § 1 kc:
„Jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści.”

Dla lepszego zobrazowania powyższego przepisu warto podać przykład:

W tym miejscu można przytoczyć postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2012 roku, I CSK 387/12, zgodnie z którym:
„W postępowaniu o stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie sąd nie jest związany datą nabycia wskazaną we wniosku” Jeżeli zgromadzony w sprawie materiał wskazuje na to, że zasiedzenie nastąpiło w innej dacie, sąd ma obowiązek stwierdzić nabycie przez zasiedzenie w dacie odpowiadającej rzeczywistemu stanowi”

Tak zatem jeżeli sąd stwierdzi, że zasiedzenie nastąpiło na przykład parę lat przed założeniem sprawy sądowej o zasiedzenie to sąd ten powinien trzymać się tamtej daty przy ocenie czy zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do zasiedzenia i orzekać na podstawie stanu prawnego regulującego zasiedzenie, obowiązującego do tamtej daty. 

Podsumowanie

Podsumowując, zasiedzenie jest ważną problematyką prawa cywilnego. Umożliwia ono uzyskanie prawa własności rzeczy w sposób nieodpłatny i całkowicie legalny. Jest dopuszczalne tylko po łącznym spełnieniu się określonych prawem przesłanek. Zasadność zasiedzenia stwierdza sąd. 

Bibliografia:

1. Balwicka – Szczyrba M., Sylwestrzak A.(red.), Kodeks cywilny. Komentarz, 2022 r.;
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz. U. 1964 Nr 16, poz. 93, tj. Dz. U. 2023 poz. 1610;
3. Wyrok Sądu  Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13 grudnia 2021 r. w sprawie I ACa 951/20;
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2012 roku, IV CSK 117/12;
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2012 roku, I CSK 387/12;
6. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2009 roku, IV CSK 407/08.