Prezydent podpisał ustawę o zdrowiu zwierząt - mamy nowy akt prawny, a nie nowelizację. Co reguluje ta ustawa i co z niej wynika dla właścicieli zwierząt - najważniejsze informacje

• Polska dostosowuje przepisy krajowe do przepisów unijnych w zakresie ochrony zwierząt
• Zakres regulacji - od zwalczania salmonelli po produkty uboczne z hodowli zwierząt
• Co jeszcze reguluje nowa ustawa o zdrowiu zwierząt?
• Tańsze i sprawniejsze przemieszczanie świń - ułatwienia dla hodowców w związku z przeciwdziałaniem ASF
• Szybsza reakcja służb na ogniska epidemiczne
• Ułatwienia dla lekarzy weterynarii
• Kiedy nowa ustawa zacznie obowiązywać?

Polska dostosowuje przepisy krajowe do przepisów unijnych w zakresie ochrony zwierząt

Prezydent RP złożył swój podpis pod ustawą z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt. Jest to w pewnym sensie przełomowy akt prawny, który ma fundamentalne znaczenie dla całego systemu ochrony zwierząt w Polsce. Głównym powodem dla wprowadzenia nowych przepisów była konieczność dostosowania polskiego prawa do regulacji obowiązujących w Unii Europejskiej. Nowa ustawa ma za cel prawidłowe stosowanie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2016/429, znanego jako "Animal Health Law", czyli unijne prawo o zdrowiu zwierząt. Jest to kompleksowa regulacja mająca zastąpić większość przepisów dotychczasowej ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt.

Podkreślenia wymaga, że Polska jako państwo członkowskie Unii Europejskiej zobowiązana jest do implementowania wspólnotowych przepisów dotyczących zdrowia zwierząt. Ta nowa podpisana przez Prezydenta ustawa jest odpowiedzią na wymagania unijnej legislacji i jednocześnie wprowadza rozwiązania, które mają usprawnić codzienne funkcjonowanie hodowców zwierząt i służb weterynaryjnych.

Zakres regulacji - od zwalczania salmonelli po produkty uboczne z hodowli zwierząt

Ustawa o zdrowiu zwierząt ma zapewnić stosowanie nie tylko wspomnianego rozporządzenia unijnego nr 2016/429, ale i szeregu innych unijnych aktów prawnych. Chodzi między innymi o rozporządzenie nr 999/2001 ustanawiające zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych pasażowalnych gąbczastych encefalopatii - to groźne choroby, które mogą przenosić się między zwierzętami i stanowić zagrożenie dla zdrowia publicznego.

Innym ważnym elementem nowej ustawy jest realizacja rozporządzenia UE nr 2160/2003 w sprawie zwalczania salmonelli i innych określonych odzwierzęcych czynników chorobotwórczych przenoszonych przez żywność. Salmonella pozostaje wciąż jednym z najczęstszych patogenów wywołujących zatrucia pokarmowe u ludzi, dlatego skuteczne zwalczanie tej bakterii u zwierząt hodowlanych ma istotne znaczenie dla bezpieczeństwa żywności.

Ustawa obejmuje również przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego oraz produktów pochodnych, które nie są przeznaczone do spożycia przez ludzi (rozporządzenie nr 1069/2009). Ta kwestia jest z kolei ważna z punktu widzenia utylizacji odpadów zwierzęcych oraz zapobiegania rozprzestrzenianiu się chorób.

Nowa ustawa implementuje także dyrektywę nr 2003/99/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie monitorowania chorób odzwierzęcych i odzwierzęcych czynników chorobotwórczych, zmieniającą decyzję Rady 90/424/EWG i uchylającą dyrektywę Rady 92/117/EWG. Ten system monitoringu pozwala na wczesne wykrywanie zagrożeń epidemiologicznych i niezwłoczne reagowanie w przypadkach pojawiania się ognisk chorobowych.

Co jeszcze reguluje nowa ustawa o zdrowiu zwierząt?

Ustawa o zdrowiu zwierząt określa zadania jednostek odpowiedzialnych za ochronę zdrowia zwierząt oraz zwalczanie chorób. Główną rolę w tym systemie pełni Państwowa Inspekcja Weterynaryjna, która w nowej ustawie ma określone w przejrzysty sposób kompetencje i obowiązki. Dzięki temu służby weterynaryjne będą mogły skuteczniej wykonywać swoje zadania.

Nowe przepisy regulują także zasady szeroko rozumianego zwalczania chorób zwierząt w zakresie, który nie jest objęty bezpośrednio regulacjami unijnymi. To istotne uzupełnienie minimum unijnego, które musiało być wprowadzone. Dzięki temu ustawa jest bardziej dostosowana do polskich realiów i specyfiki krajowego sektora hodowlanego.

Istotnym elementem ustawy są przepisy dotyczące wypłat odszkodowań przyznawanych w związku ze skutkami zwalczania chorób zwierząt. Hodowcy, którzy ponoszą straty w wyniku działań podejmowanych przez służby weterynaryjne, mogą liczyć na rekompensatę finansową. Jasne zasady przyznawania odszkodowań zwiększają poczucie bezpieczeństwa producentów zwierzęcych w razie stwierdzenia ogniska epidemii.

Co bardzo ważne w kontekście ostatnich lat, ustawa obejmuje także kompleksowe rozwiązania dotyczące zwalczania chorób zwierząt dzikich. To szczególnie istotne na tle afrykańskiego pomoru świń (ASF), który rozprzestrzenia się głównie za pośrednictwem dzików. Skuteczna kontrola populacji dzikich zwierząt i monitoring ich stanu zdrowia stanowią kluczowy element strategii zwalczania chorób zakaźnych.

Nowe prawo, aby mogło być egzekwowane, przewiduje także sankcje za naruszenie przepisów ustawy. System kar ma działać odstraszająco i zapewnić przestrzeganie regulacji przez wszystkie podmioty uczestniczące w łańcuchu produkcji zwierzęcej.

Tańsze i sprawniejsze przemieszczanie świń - ułatwienia dla hodowców w związku z przeciwdziałaniem ASF

Jednym z najważniejszych nowych rozwiązań zawartych w ustawie jest ustanowienie alternatywnego systemu transportu świń. To odpowiedź na postulaty hodowców, którzy od lat skarżyli się na wysokie koszty i skomplikowane procedury związane z przemieszczaniem zwierząt.

Nowy system ma w praktyce obniżyć koszty ponoszone przez hodowców. Dla wielu gospodarstw rolnych, szczególnie tych mniejszych, każda oszczędność ma ogromne znaczenie dla rentowności produkcji zwierzęcej. Uproszczenia procedur przemieszczania świń pozwoli również zaoszczędzić czas, który hodowcy będą mogli przeznaczyć na inne działania związane z prowadzenie gospodarstwa.

Alternatywny system przemieszczania ma również usprawnić logistykę transportu zwierząt na terenie całego kraju. Szybsze i tańsze przemieszczania świń przełoży się na lepsze funkcjonowanie rynku trzody chlewnej i może pozytywnie wpłynąć na konkurencyjność polskich producentów.

Szybsza reakcja służb na ogniska epidemiczne

Kolejną istotną zmianą jest skrócenie terminu dokonywania zgłoszeń do komputerowej bazy danych zdarzeń dotyczących zwierząt. Dotyczy to między innymi przemieszczania zwierząt i innych zdarzeń, które muszą być rejestrowane w systemie informatycznym.

Krótszy termin zgłaszania będzie obowiązywał szczególnie w sytuacji zagrożenia lub wystąpienia choroby z kategorii A, którą objęte są najgroźniejsze choroby zakaźne zwierząt. Do tej kategorii jest zaliczana przykładowo pryszczyca - choroba wirusowa, która może powodować ogromne straty ekonomiczne i wymaga masowego uboju zwierząt.

Sprawniejsze przekazywanie informacji do centralnej bazy danych pozwoli służbom weterynarii na natychmiastową reakcję w przypadku wykrycia ogniska choroby. Im szybciej zostaną wówczas podjęte działania, tym mniejsze będzie ryzyko rozprzestrzeniania się epidemii na kolejne gospodarstwa. To rozwiązanie ma przyczynić się do ograniczenia strat wśród indywidualnych hodowców, jak i całego sektora produkcji zwierzęcej.

Ułatwienia dla lekarzy weterynarii

Ustawa o zdrowiu zwierząt posiada ważną część przepisów dotyczącą zmian mających na celu ułatwienie działania samorządu lekarzy weterynarii. Nowe przepisy usprawniają procedury wydawania zaświadczeń o prawie do wykonywania zawodu lekarza weterynarii przez okręgowe rady lekarsko-weterynaryjne. Uproszczeniu ulegnie również proces wydawania dyplomów lekarzom weterynarii, którzy uzyskali tytuł specjalisty. Za wydawania tych dokumentów odpowiada Komisja do spraw Specjalizacji Lekarzy Weterynarii. Dzięki nowym rozwiązaniom cały proces będzie przebiegać sprawniej, co przełoży się na szybsze uzyskiwanie niezbędnych dokumentów przez lekarzy weterynarii.

Zmiany te są istotne dla perspektywy całego systemu opieki weterynaryjnej w Polsce. Sprawnie funkcjonujący samorząd zawodowy i uproszczone procedury administracyjne pozwalają lekarzom weterynarii skupić się na ochronie zdrowia zwierząt.

Kiedy nowa ustawa zacznie obowiązywać?

Ustawa o zdrowiu zwierząt niemal w całości wejdzie w życie po upływie 3-ech miesięcy od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Taki okres vacatio legis ma umożliwić zainteresowanym - hodowcom, służbom weterynaryjnym, samorządom zawodowym na przygotowanie się do stosowania nowych norm prawnych.