Nowe obowiązkowe szczepienie dla dzieci od 1 stycznia 2027 r. – Ministerstwo Zdrowia zmienia Program Szczepień Ochronnych na 2027 r.

• HPV – czym jest wirus brodawczaka ludzkiego?
• HPV – jak dochodzi do zakażenia?
• HPV – w jaki sposób wirus powoduje powstanie nowotworu?
• HPV – szczepienie może uchronić dziecko przed zakażeniem wirusem
• Szczepienia ochronne dzieci – na czym polegają? [Program Szczepień Ochronnych na rok 2026]
• Obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym – czy stanowi obowiązek prawny?
• W jaki sposób przeprowadzane są obowiązkowe szczepienia ochronne dzieci?
• Jakie konsekwencje grożą rodzicom, którzy nie poddają swoich dzieci obowiązkowym szczepieniom ochronnym?
• Od 1 stycznia 2027 r. obowiązkowe szczepienie przeciw HPV dla dzieci w wieku 9-15 lat – trwają prace nad projektem rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającym Program Szczepień Ochronnych na 2027 r.
• Od 1 stycznia 2027 r. obowiązkowe szczepienie przeciw HPV dla dzieci w wieku 9-15 lat – na jakim etapie są aktualnie prace nad projektem rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającym Program Szczepień Ochronnych na 2027 r.?

HPV – czym jest wirus brodawczaka ludzkiego?

HPV (Human Papilloma Virus) to nazwa ludzkiego wirusa brodawczaka. HPV odpowiada za zachorowania na raka szyjki macicy, a ponadto – jak informuje Ministerstwo Zdrowia – może wywoływać również:

• raka pochwy i sromu u kobiet,
• raka prącia u mężczyzn,
• raka odbytu, jamy ustnej, nosogardzieli, nasady języka i migdałków, okolic głowy i szyi u obu płci.

Wyróżnia się ponad 200 typów HPV, wśród których 40 wywołuje zmiany: skórne, w okolicy narządów płciowych oraz innych okolic ciała. Wyróżniono typy wirusa wysoce rakotwórcze i o małym ryzyku rakotwórczym. Wywołują one m.in. niezłośliwe brodawki narządów płciowych (kłykciny) i brodawczaki oraz typy o wysokim potencjale rakotwórczym, odpowiedzialne za zmiany przedrakowe i raka szyjki macicy oraz inne choroby nowotworowe.

HPV – jak dochodzi do zakażenia?

Zakażenia HPV szerzą się głównie drogą płciową, poprzez kontakt bezpośredni ze zmianami skórnymi lub na błonie śluzowej oraz drogą wertykalną w czasie porodu (ryzyko zakażenia określane jest w tym przypadku na niewielkie). Okres wylęgania wynosi od 1 do 8 miesięcy, a okres zakaźności to czas utrzymywania się zmian chorobowych.

HPV – w jaki sposób wirus powoduje powstanie nowotworu?

Wszystkie przypadki raka szyjki macicy poprzedzone są przewlekłą infekcją HPV. Wywołuje to przekształcenia w komórkach nabłonka wielowarstwowego płaskiego szyjki macicy. Przewlekłe zakażenie wysoce rakotwórczymi typami HPV prowadzi do przedrakowych zmian na szyjce macicy i w konsekwencji rozwoju raka płaskonabłonkowego szyjki macicy.

HPV – szczepienie może uchronić dziecko przed zakażeniem wirusem

Ministerstwo Zdrowia przekonuje, że skuteczną ochronę przed zakażeniem HPV – zapewnia szczepionka. Szczepiąc nastolatkę i nastolatka można zapobiec wystąpieniu w przyszłości stanów nowotworowych, w których przyczyną są wirusy HPV. Szczepionki mogą dodatkowo chronić przed rozwojem kłykcin kończystych – zmian powstających na błonach śluzowych narządów płciowych.

Szczepionki przeciw HPV są stosowane w 125 krajach, w tym Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii jako jeden z podstawowych elementów profilaktyki raka szyjki macicy oraz innych nowotworów wywoływanych przez wirusy HPV. Po 10 latach programów szczepień przeciw HPV, kraje oceniające ich efektywność odnotowały 90% redukcję infekcji wirusem HPV oraz 90% zmniejszenie zachorowalności na brodawki narządów płciowych. Ponadto aż o 85% zmniejszyła się liczba patologii wysokiego stopnia szyjki macicy.

Szczepienia przeciwko HPV to jeden z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów zapobiegania nowotworom związanym z HPV. Szczepienie HPV zapewnia długotrwałą ochronę przed zakażeniem HPV i chorobami wywołanymi wirusem brodawczaka ludzkiego.

Szczepienia ochronne dzieci – na czym polegają? [Program Szczepień Ochronnych na rok 2026]

Szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw określonej chorobie zakaźnej, w celu uzyskania „sztucznego” uodpornienia przeciwko tej chorobie. Szczepionka wywołuje odpowiedź immunologiczną podobną do naturalnej odporności, którą uzyskuje się po przebytym zakażeniu lub chorobie. Głównym celem szczepionki jest ochrona przed ciężkim przebiegiem choroby i powikłaniami, których nie da się przewidzieć.

W skład szczepionki wchodzą najczęściej antygeny, które uzyskiwane są z żywych lub zabitych drobnoustrojów, ich oczyszczonych fragmentów lub produktów metabolizmu bakterii, jak również w wyniku inżynierii genetycznej. Szczepionki najnowszej generacji (np. mRNA lub wektorowe) zawierają informację genetyczną, na podstawie której (już w komórkach osoby zaszczepionej) produkowany jest antygen.

Szczepienia ochronne dzieci prowadzone są zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na danych rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego. Program Szczepień Ochronnych (PSO) na rok 2026 dostępny jest pod adresem: LINK.

Wśród szczepień dedykowanych dzieciom wyróżniamy:

• szczepienia obowiązkowe,
• szczepienia zalecane oraz
• szczepienia poekspozycyjne, których obowiązek wykonania powstaje w związku z wystąpieniem zdarzenia skutkującego narażeniem dziecka na zakażenie określoną chorobą (tj. po ekspozycji dziecka na czynnik zakaźny).

Zgodnie z aktualnym programem szczepień ochronnych – obowiązkowe szczepienia ochronne, którym poddawane są dzieci, obejmują szczepienia przeciw:

• gruźlicy,
• WZW B,
• rotawirusom,
• błonicy, tężcowi i krztuścowi,
• poliomyelitis,
• Hib (Haemophilus influenzae typu b),
• pneumokokom,
• odrze, śwince i różyczce oraz
• ospie wietrznej – w określonych w PSO grupach ryzyka.

Szczepienia obowiązkowe są bezpłatne i finansowane z budżetu państwa. Rodzice mogą jednak zdecydować się na zastąpienie bezpłatnych szczepionek obowiązkowych, szczepionkami wysoce skojarzonymi, które zapewniają mniej wkłuć, mniej wizyt oraz mniej stresu i bólu dla dziecka.

Zalecane szczepienia ochronne dedykowane dzieciom, obejmują natomiast – szczepienia przeciw:

• HPV (ludzkiemu wirusowi brodawczaka) – które przysługuje bezpłatnie,
• meningokokom grupy B i meningokokom grupy A, C, W135 i Y,
• grypie – które przysługuje bezpłatnie,
• ospie wietrznej – dla pozostałych dzieci, spoza grup ryzyka określonych w PSO,
• kleszczowemu zapaleniu mózgu,
• wirusowemu zapaleniu wątroby typu A oraz
• COVID-19 – które również przysługuje bezpłatnie.

Obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym – czy stanowi obowiązek prawny?

Każda osoba przebywająca na terytorium Polski, jest obowiązana do poddawania się szczepieniom ochronnym, na zasadach określonych w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. W przypadku dzieci – odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku poddawania ich szczepieniom ochronnym, ciąży na rodzicach.

Obowiązek rodziców, wykonywania dzieciom obowiązkowych szczepień ochronnych przeciw chorobom zakaźnym, jest obowiązkiem prawnym, za którego niewypełnienie grożą określone sankcje i od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia.²

Powyższe, nie oznacza jednak, że szczepienie ochronne może zostać wykonane dziecku, wbrew woli jego rodziców, pod tzw. przymusem bezpośrednim. Jedyna okoliczność, w której ustawodawca przewidział możliwość wykonania szczepienia wbrew woli pacjenta lub jego opiekuna prawnego, jest sytuacja, w której u osoby poddawanej przymusowemu szczepieniu – podejrzewa się lub rozpoznano szczególnie niebezpieczną i wysoce zakaźną chorobę, stanowiącą bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia innych osób. Wówczas – zgodnie z art. 36 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi – szczepienie ochronne, na podstawie decyzji lekarza, może zostać podane w ramach wspomnianego powyżej przymusu bezpośredniego, który polega na przytrzymaniu, unieruchomieniu pacjenta i przymusowym podaniu mu szczepionki.

W jaki sposób przeprowadzane są obowiązkowe szczepienia ochronne dzieci?

Zaraz po porodzie, dziecku zakładana jest tzw. karta uodpornienia oraz książeczka szczepień. Karta uodpornienia jest przekazywana ze szpitala do placówki ochrony zdrowia, w której rodzice dokonali wyboru lekarza rodzinnego dla swojego dziecka. Książeczka szczepień dziecka natomiast, wydawana jest rodzicom wraz z wypisem ze szpitala po porodzie.

Obowiązkiem lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad dzieckiem, jest powiadomienie rodziców o obowiązku poddania dziecka szczepieniom, a także poinformowanie ich o szczepieniach zalecanych.

Podanie dziecku szczepionki, każdorazowo poprzedzone jest lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia ewentualnych przeciwwskazań do wykonania szczepienia. Zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi – od wykonania badania kwalifikacyjnego, do szczepienia, nie mogą upłynąć więcej niż 24 godziny. W przypadku gdy badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia szczepienia – lekarz rodzinny zobowiązany jest skierować dziecko do konsultacji specjalistycznej. Lekarskie badanie kwalifikacyjne oraz obowiązkowe szczepienia ochronne u dzieci, które nie ukończyły 6 roku życia, przeprowadzane są w obecności rodzica dziecka lub odpowiednio – jego opiekuna faktycznego albo innej osoby, która sprawuje pieczę nad dzieckiem (zgodnie z par. 10 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych).

Po przeprowadzeniu szczepienia, fakt ten odnotowywany jest w karcie uodpornienia oraz książeczce szczepień dziecka.

Organem sprawującym nadzór nad wykonywaniem obowiązkowych szczepień ochronnych przez placówki ochrony zdrowia, jest państwowy powiatowy inspektor sanitarny.

Jakie konsekwencje grożą rodzicom, którzy nie poddają swoich dzieci obowiązkowym szczepieniom ochronnym?

Rodzice niewykonujący dziecku (u którego nie występują przeciwwskazania do jego wykonania) obowiązkowego szczepienia ochronnego, przede wszystkim – narażają je na zachorowanie i ewentualne powikłania groźnej choroby zakaźnej. Siebie natomiast – na określone sankcje prawne. Wobec takich rodziców może zostać wszczęte postępowanie egzekucyjne, mające na celu zmotywowanie ich do poddania dziecka obowiązkowemu szczepieniu. W ramach powyższego postępowania, organ egzekucyjny (wojewoda) – zgodnie z art. 119 i n. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – może nałożyć na rodziców tzw. „grzywnę w celu przymuszenia” ich do wykonania dziecku szczepienia. Grzywna ta, może być nakładana na rodziców nawet kilkakrotnie, przy czym każdorazowo nałożona grzywna nie może przekraczać kwoty 10 000 zł, a suma wszystkich grzywien – kwoty 50 000 zł.

Jeżeli egzekucja administracyjna okaże się nieskuteczna – rodzice uporczywie uchylający się od wykonywania dziecku obowiązkowych szczepień ochronnych, mogą podlegać odpowiedzialności przewidzianej w kodeksie wykroczeń, tj. może zostać na nich nałożona kolejna grzywna w wysokości do 1 500 zł albo kara nagany (na podstawie art. 115 par. 2 w zw. z par. 1 kodeksu wykroczeń). Sąd opiekuńczy, może ponadto z urzędu, wszcząć przeciwko rodzicom dziecka postępowanie o ograniczenie im władzy rodzicielskiej.

Należy podkreślić, że odpowiedzialność rodziców za wykonywanie dzieciom szczepień, to poza odpowiedzialnością prawną, również odpowiedzialność społeczna za przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu się niebezpiecznych chorób. Z najnowszych statystyk Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH wynika natomiast, że liczba osób uchylających się od szczepień obowiązkowych stale rośnie. Według stanu na koniec 2023 r. – w okresie 2019-2023 liczba uchyleń od szczepień obowiązkowych zwiększyła się prawie 2-krotnie, od 48,6 tys. uchyleń w roku 2019 do 87,3 tys. uchyleń w roku 2023.³

Liczba odmów obowiązkowych szczepień ochronnych w roku 2023, z podziałem na województwa, przedstawia się następująco:

Od 1 stycznia 2027 r. obowiązkowe szczepienie przeciw HPV dla dzieci w wieku 9-15 lat – trwają prace nad projektem rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającym Program Szczepień Ochronnych na 2027 r.

Pod koniec 2025 r. zakończyły się konsultacje publiczne i uzgodnienia międzyresortowe projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (numer w wykazie prac legislacyjnych Ministra Zdrowia: MZ1820).

Jak argumentuje Ministerstwo Zdrowia – „Poszerzenie katalogu chorób zakaźnych przeciw którym przeprowadza się obowiązkowe szczepienia ochronne o zakażenia ludzkim wirusem brodawczaka (HPV) od ukończenia 9. roku życia do ukończenia 15 roku życia jest uzasadnione z uwagi na zapobieganie nowotworom (takim jak rak szyjki macicy), które są wywoływane przez wirusa HPV oraz zapewnienie wyższego odsetka dzieci objętych szczepieniem poprzez nadzór nad ich realizacją na zasadach dotyczących szczepień obowiązkowych.

Do zakażenia HPV dochodzi drogą płciową, najczęściej w początkowym okresie po rozpoczęciu aktywności seksualnej. Zakażenia są przenoszone przez osoby obojga płci. W ciągu swojego życia 80% aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn było lub będzie zakażonych HPV. Zakażenia HPV mogą prowadzić również do raka odbytu, pochwy, sromu, prącia, przestrzeni ustno-gardłowej oraz okolic głowy i szyi. Wszystkie przypadki raka szyjki macicy są poprzedzone przewlekłą infekcją HPV. Wirusy brodawczaka ludzkiego (ang.: human papillomavirus - HPV) należą do szerszej rodziny tzw. wirusów brodawczaka (dotychczas sklasyfikowano ponad 200) występujących także u innych gatunków. Z punktu widzenia zagrożenia chorobotwórczego dla człowieka największą rolę odgrywają tzw. anogenitalne genotypy HPV. Zaliczane są do najczęściej występujących u człowieka infekcji przenoszonych drogą kontaktów płciowych. Szacuje się, że rocznie na świecie dochodzi do ok. 300 mln nowych zakażeń HPV u ludzi, które w ogromnej większości są bezobjawowe, nie wywołują żadnych zmian chorobowych i ulegają samowyleczeniu.

Badania naukowe wskazują także, że HPV jest odpowiedzialny za rozwój:

1. ok. 64–100 % stanów przedrakowych i nowotworów pochwy;
2. 90 % nowotworów odbytu;
3. 30 % nowotworów prącia;
4. ok. 15–30 % nowotworów sromu.

HPV wywołuje także część zachorowań na nowotwory głowy, nowotwory szyi (jamy ustnej, nosogardzieli, nasady języka, migdałka i gardła).

Ocenia się, że na świecie ok. 690 tys. (a w kraju ponad 3 tys.) zachorowań na nowotwory jest związanych z zakażeniami HPV. Zdecydowanie największym problem dla pacjentek i zdrowia publicznego w Rzeczypospolitej Polskiej jest rak szyjki macicy.

Szczepienie przeciw HPV jest najskuteczniejsze, jeśli nastąpi przed potencjalnym narażeniem, do którego dochodzi głównie drogą kontaktów seksualnych. Skuteczność szczepionki jest najwyższa w najmłodszych grupach wiekowych, dlatego szczepienie powinno być przeprowadzone przed inicjacją seksualną, czyli przed potencjalnym kontaktem z wirusem. Z tego powodu wskazuje się wiek od ukończenia 9 roku życia i podanie 2 dawek szczepionki w terminie określonym w załączniku do projektowanego rozporządzenia, tj. do ukończenia 11 roku życia.”

Od 1 stycznia 2027 r. obowiązkowe szczepienie przeciw HPV dla dzieci w wieku 9-15 lat – na jakim etapie są aktualnie prace nad projektem rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającym Program Szczepień Ochronnych na 2027 r.?

Pod koniec 2025 r. zakończyły się konsultacje publiczne i uzgodnienia międzyresortowe projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (numer w wykazie prac legislacyjnych Ministra Zdrowia: MZ1820). Na dzień dzisiejszy, Ministerstwo Zdrowia nie podało jeszcze do publicznej wiadomości w jaki sposób ustosunkowało się do zgłoszonych wówczas uwag. To czy projektowane rozporządzenie zostanie ostatecznie wydane (i w jakim kształcie), nie jest jeszcze zatem przesądzone.

¹ Ministerstwo Zdrowia (https://www.gov.pl/web/zdrowie/o-chorobie)

² wyrok SN z dnia 8.01.2016 r., sygn. akt V KK 306/15

³ Szczepienia.info, „Jaka jest liczba uchyleń dotyczących szczepień obowiązkowych?”, 30 września 2024 r. (https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/jaka-jest-liczba-uchylen-szczepien-obowiazkowych/)

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1675 z późn. zm.)
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 782)
• Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 268 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 734 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 236)
• Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (numer w wykazie prac legislacyjnych Ministra Zdrowia: MZ1820)