Likwidacja IWSW. Kto będzie ścigał przestępstwa osadzonych, funkcjonariuszy i pracowników? W dniu 17 czerwca br. Prezydent podpisał ustawę

• Czy Sejm uchwalił likwidację Inspektoratu Wewnętrznego Służby Więziennej?
• W dniu 17 czerwca 2025 r. Prezydent podpisał ustawę o likwidacji IWSW
• Kiedy był utworzony IWSW?
• Jakie zadania miał IWSW?
• Dlaczego doszło do likwidacji IWSW?
• Kiedy wchodzi w życie ustawa?

Czy Sejm uchwalił likwidację Inspektoratu Wewnętrznego Służby Więziennej?

Tak, sejm uchwalił likwidację Inspektoratu Wewnętrznego Służby Więziennej. Jest to ustawa z dnia 9 maja 2025 r. o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw.

Ministerstwo Sprawiedliwości uznało, że czas uporządkować i dokonać racjonalizacji struktury organizacyjnej Służby Więziennej. Resort zwrócił uwagę, że IWSW, funkcjonujący dotąd pod bezpośrednim nadzorem ministra sprawiedliwości, posiadał rozległe kompetencje operacyjno-rozpoznawcze. Uprawnienia Inspektoratu obejmowały m.in. prowadzenie kontroli operacyjnych, zakupów kontrolowanych oraz pozyskiwanie i przetwarzanie danych telekomunikacyjnych, pocztowych i internetowych – bez wiedzy i zgody osób, których te działania dotyczyły.

W komunikacie na stronie SW czytamy:

"Likwidacja IWSW to realizacja zapowiadanych przez nas zmian w więziennictwie. To kolejny krok przywracający normalność w SW, modernizacji służby w duchu przejrzystości, profesjonalizacji i odpowiedzialności - oceniła wiceministra sprawiedliwości Maria Ejchart."

Ministerstwo zaznaczyło, że przy tak szerokich kompetencjach efekty działalności IWSW były niewspółmierne do ponoszonych kosztów. Od początku działalności Inspektoratu wszczęto zaledwie 37 spraw operacyjnych o różnym stopniu złożoności. W 2023 r. funkcjonariusze IWSW uczestniczyli w zatrzymaniu 9 osób, wykonali 257 czynności administracyjno-porządkowych w jednostkach SW oraz 10 razy udzielili wsparcia innym organom.

W dniu 17 czerwca 2025 r. Prezydent podpisał ustawę o likwidacji IWSW

Celem ustawy jest likwidacja Inspektoratu Wewnętrznego Służby Więziennej – jednej z jednostek organizacyjnych funkcjonujących w strukturze Służby Więziennej. Prezydent podpisał ustawę w dniu 17 czerwca 2025 r.

Kiedy był utworzony IWSW?

IWSW został utworzony na podstawie ustawy z dnia 22 lipca 2022 r. o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2022 poz. 1933).

Jakie zadania miał IWSW?

To jakie zadania miał IWSW określa ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2025 r. poz. 179, 240). Zgodnie z a rt. 23b. 1. Do zadań IWSW należy rozpoznawanie i wykrywanie przestępstw, zapobieganie im, oraz uzyskiwanie i utrwalanie ich dowodów, gdy popełnili je:

• 1) osadzeni w zakładach karnych albo aresztach śledczych;
• 2) funkcjonariusze i pracownicy w związku z wykonywaniem czynności służbowych;
• 3) inne osoby przebywające na terenie zakładów karnych albo aresztów śledczych;
• 4) inne osoby przebywające poza terenem zakładów karnych lub aresztów śledczych, których przestępstwo pozostaje w ścisłym związku z przestępstwem osób, o których mowa w pkt 1 lub 2.
• Do zadań IWSW należy także ujawnianie mienia zagrożonego przepadkiem w związku z przestępstwami, o których mowa w art. 23p ust. 1 (m. in. w zakresie przestępstw określonych w KK; nielegalnego wytwarzania, posiadania, udostępniania lub obrotu bronią, amunicją, materiałami wybuchowymi, środkami odurzającymi, substancjami psychotropowymi, ich prekursorami, środkami zastępczymi lub nowymi substancjami psychoaktywnymi oraz materiałami jądrowymi i promieniotwórczymi, skarbowych, jeżeli wartość przedmiotu czynu lub uszczuplenie należności publicznoprawnej przekraczają pięćdziesięciokrotną wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę i inne).

Co istotne, niektóre zadania mogą być realizowane przez IWSW w formie czynności administracyjno-porządkowych i operacyjno-rozpoznawczych.

Dlaczego doszło do likwidacji IWSW?

Jak czytamy w komunikacje SW: z danych przedstawionych przez Ministerstwo Sprawiedliwości wynika również, że koszty funkcjonowania Inspektoratu były znaczące – w 2023 r. przekroczyły 9,8 mln zł, a w 2024 r. planowane wydatki miały wynieść ponad 13,8 mln zł. Likwidacja tej jednostki pozwoli na racjonalizację wydatków Centralnego Zarządu Służby Więziennej oraz wzmocnienie już istniejących struktur nadzorczych w formacji.

Jak wynika z komunikatu Prezydenta RP, co związane jest z tym, co zawarto w uzasadnieniu do projektu ustawy: "Zmiany przewidziane w przepisach uchwalonej ustawy zmieniających inne ustawy mają charakter wynikowy związany z likwidacją IWSW. Zaś w przepisach przejściowych i dostosowujących ustawa stanowi m.in. że:

• należności i zobowiązania IWSW oraz jego wydziałów zamiejscowych staną się należnościami i zobowiązaniami Centralnego Zarządu Służby Więziennej, który przejmie również funkcjonariuszy pełniących służbę w IWSW;
• funkcjonariusze wydziałów zamiejscowych IWSW staną się funkcjonariuszami jednostek organizacyjnych Służby Więziennej mających siedziby najbliżej siedzib tych wydziałów oraz że przedmiotowe zasady będą miały również zastosowanie do pracowników cywilnych;
• postępowania dyscyplinarne prowadzone wobec funkcjonariuszy IWSW wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przejmuje do dalszego prowadzenia Dyrektor Generalny Służby Więziennej;
• sprawy wszczęte na podstawie przepisów uchylanego rozdziału 3a ustawy o Służbie Więziennej, Szef IWSW przekazuje Ministrowi Sprawiedliwości, zaś Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych oraz Ministrem – Koordynatorem Służb Specjalnych (jeżeli został powołany), niezwłocznie przekazuje te sprawy do dalszego prowadzenia organom, służbom lub instytucjom państwowym, zgodnie z ich właściwością;
• do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy IWSW zakończy prowadzenie czynności operacyjno-rozpoznawczych".

Kiedy wchodzi w życie ustawa?

Ustawa wejdzie w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem trzech artykułów zawierających przepisy przejściowe dotyczące spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, które wejdą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.