Dzień Matki. Jakie prawa ma mama w pracy?

• Pracownica w ciąży i karmiąca piersią
• Nowe zwolnienia i urlopy
• Dłuższy urlop rodzicielski
• Elastyczna praca

Pracownica w ciąży i karmiąca piersią

Przepisy dają mamom szereg uprawnień już w momencie ciąży. Po zmianach, które weszły w życie w kwietniu tego roku pracodawca co do zasady nie może prowadzić przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania bez wypowiedzenia stosunku pracy z pracownicą w ciąży. Nie może też wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z tą pracownicą. Jest to jednak wyjątkowo możliwe, gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy takiej pracownicy i reprezentująca ją zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

Warto też pamiętać o szeregu prac, których nie mogą wykonywać ciężarne pracownice. Są to m.in. prace w pozycji wymuszonej, w warunkach podwyższonego lub obniżonego ciśnienia czy przy obsłudze zwierząt dotkniętych chorobami zakaźnymi lub inwazyjnymi. Łączny czas pracy przy komputerze w przypadku pracownicy w ciąży nie powinien przekraczać 8 godzin na dobę, przy czym czas spędzony przy obsłudze monitora ekranowego nie może jednorazowo przekraczać 50 minut, po którym to czasie powinna nastąpić co najmniej 10-minutowa przerwa, wliczana do czasu pracy.

Ponadto, zgodnie z Kodeksem pracy pracodawca jest obowiązany udzielać pracownicy ciężarnej zwolnień od pracy na zalecone przez lekarza badania lekarskie przeprowadzane w związku z ciążą, jeżeli badania te nie mogą być przeprowadzone poza godzinami pracy. Za czas nieobecności w pracy z tego powodu pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Z kolei pracownica karmiąca dziecko piersią ma prawo do dwóch półgodzinnych przerw w pracy wliczanych do czasu pracy. Jeżeli karmi więcej niż jedno dziecko, to każda z tych dwóch przerw jest dłuższa i wynosi 45 minut każda. Przerwy na karmienie mogą być na wniosek pracownicy udzielane łącznie. Przerwy na karmienie nie przysługują pracownicy zatrudnionej przez czas krótszy niż 4 godziny dziennie Gdy czas pracy pracownicy nie przekracza 6 godzin dziennie, przysługuje jej jedna przerwa na karmienie.

Nowe zwolnienia i urlopy

Nowością wprowadzoną na mocy ostatniej nowelizacji Kodeksu pracy jest prawo do zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej. Przysługuje ono w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika. Wymiar takiego zwolnienia to 2 dni lub 16 godzin, z zachowaniem prawa do połowy wynagrodzenia. 

Kolejnym nowym uprawnieniem, z którego może korzystać mama jest urlop opiekuńczy. Ma on na celu zapewnienie osobistej opieki lub wsparcia m.in. dziecku z poważnych względów medycznych. Urlop przysługuje w wymiarze 5 dni do wykorzystania jednorazowo lub w częściach.

Po zmianach mama wychowująca dziecko do 8 roku życia może odmówić pracy w godzinach nadliczbowych. Podobnie jest w przypadku ciężarnych pracownic. 

Dłuższy urlop rodzicielski

Godzeniu życia zawodowego z rodzinnym ma też sprzyjać wydłużenie urlopu rodzicielskiego do 41 tygodni (w przypadku urodzenia jednego dziecka). Każdy z rodziców ma też prawo do nieprzenoszalnej części urlopu w wymiarze do 9 tygodni. Aktualnie urlop rodzicielski udzielany jest jednorazowo, jednak nie więcej niż w 5 częściach i nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia. W przypadku łączenia urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu, wymiar urlopu rodzicielskiego ulega proporcjonalnemu wydłużeniu.

Bez zmian pozostał wymiar urlopu macierzyńskiego i wychowawczego. W przypadku urodzenia jednego dziecka pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 20 tygodni. Dłuższe okresy przewidziano w przypadku urodzenia bliźniąt czy trojaczków. Wymiar urlopu wychowawczego wynosi co do zasady do 36 miesięcy i jest udzielany na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia. Aby mama mogła skorzystać z urlopu wychowawczego, powinna być zatrudniona co najmniej 6 miesięcy.

Pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego, urlopu ojcowskiego oraz urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe – na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu na warunkach nie mniej korzystnych od tych, które obowiązywałyby, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu (art. 186⁴).

Elastyczna praca

Mama wychowująca dziecko do ukończenia przez nie 8. roku życia może też zawnioskować o zastosowanie wobec niej elastycznej organizacji pracy. To również jedno z nowych rozwiązań wprowadzonych do Kodeksu pracy. Taki wniosek można złożyć w formie papierowej lub elektronicznej. 

Nie masz jeszcze prezentu dla mamy? Zajrzyj tutaj