Nowe zasady i sposoby doręczania przesyłek pocztowych

Odpowiednie regulacje zostały zawarte w tzw. pierwszej Tarczy antykryzysowej, czyli ustawie z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych^[1], a także w ramach tzw. drugiej Tarczy antykryzysowej, czyli ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2^[2]. Większość zmian stanowi rozwiązania tymczasowe, bowiem wprowadzone zostały na czas walki z pandemią. Ich skutki natomiast prawdopodobnie będą odczuwalne znacznie dłużej.

Przesyłki hybrydowe

Na mocy art. 15zzu1 Tarczy do dnia 30 września 2020 r. operator pocztowy może doręczać adresatom posiadającym profil zaufany przesyłki pocztowe przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej na etapie doręczania. Rozumie się przez to przyjęcie przesyłki poleconej, w tym przesyłki z potwierdzeniem odbioru, pokwitowaniem odbioru albo elektronicznym potwierdzeniem odbioru, a następnie jej przemieszczenie i doręczenie w postaci dokumentu elektronicznego do adresata bez konieczności składania własnoręcznego podpisu. Treść art. 15zzu2 precyzuje, że doręczenie takiej przesyłki może nastąpić przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej, jeżeli adresat wyrazi na to zgodę i upoważni operatora wyznaczonego do odbioru przesyłek poleconych celem ich przetworzenia i doręczenia w postaci dokumentów elektronicznych na skrzynkę elektroniczną adresata. W upoważnieniu adresat uzgadnia z operatorem sposób postępowania z odebranymi przesyłkami poleconymi. Datą doręczenia przesyłki jest data zapoznania się przez odbiorcę z dokumentem zamieszczonym na skrzynce elektronicznej adresata. W razie braku zapoznania się dokument uznaje się za doręczony po upływie 14 dni od zamieszczenia dokumentu. Dla przykładu, Poczta Polska uruchomiła możliwość rejestracji w portalu eSkrzynka, gdzie adresatom przesyłek umożliwia się założenie konta, za pośrednictwem którego adresat może otrzymywać swoje przesyłki w formie skanu dokonanego przez operatora. Rozwiązanie nie dotyczy przesyłek, które nie mogą zostać doręczone w opisany sposób ze względu na:

1. konieczność doręczenia niepodlegającego przekształceniu dokumentu utrwalonego w postaci innej niż elektroniczna lub rzeczy;
2. ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwo, obronność lub porządek publiczny;
3. opatrzenie tekstem plastycznym, odbitką pieczęci plastycznej, hologramem lub innym zabezpieczeniem, które nie może być odzwierciedlone w wyniku przekształcenia;
4. inne przyczyny techniczne,

oraz przesyłek wysyłanych do ani wysyłanych przez sądy i trybunały, prokuraturę i inne organy ścigania oraz komornika sądowego. Warto zwrócić uwagę, że wyłączeniem tym nie zostały objęte urzędy, w tym np. urzędy skarbowe.  

Przesyłki polecone i kurierskie doręczane bez pokwitowania odbioru

Na podstawie drugiej Tarczy antykryzysowej umożliwiono doręczanie przesyłek poleconych bez pokwitowania. Do tej pory było to możliwe tylko za zgodą adresata, aktualnie, to jest przynajmniej do czasu zniesienia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego, takiej zgody nie potrzeba. Przesądza o tym art. 37 ust. 3-4a zmienionej ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe. Zgodnie z treścią art. 37 ust. 4a w stanach nadzwyczajnych lub w przypadku wystąpienia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego przesyłka listowa będąca przesyłką rejestrowaną może być doręczona do oddawczej skrzynki pocztowej adresata bez konieczności składania wniosku. Nie dotyczy to przesyłek wysyłanych do ani wysyłanych przez sądy i trybunały, prokuraturę i inne organy ścigania oraz komornika sądowego. Podobnie, jak przy elektronicznym doręczaniu, tak w tym przypadku wyłączeniem nie zostały objęte urzędy, w tym np. urzędy skarbowe. Z wymogu uzyskania pokwitowania odbioru w czasie trwania stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego ustawodawca zrezygnował także w przypadku przesyłek kurierskich (art. 37 ust. 4b Prawa pocztowego). Niezależnie od powyższego, po zmianach ustawa Prawo pocztowe dopuszcza też możliwość złożenia przez adresata przesyłki wniosku o doręczanie przesyłek poleconych do jego skrzynki oddawczej w formie elektronicznej. To jednak będzie mieć znaczenie dopiero po zniesieniu stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego, dopóki bowiem którykolwiek z tych stanów obowiązuje, zgoda na doręczanie bez pokwitowania nie jest potrzebna.

Oczekujące na odbiór przesyłki, których nie można doręczyć

W okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii oraz w okresie 14 dni od dnia odwołania tych stanów, operator pocztowy nie zwraca nadawcy przesyłki pocztowej, której w tym okresie nie mógł doręczyć adresatowi. Tak wynika z art. 97 drugiej Tarczy antykryzysowej. Dotyczy to również przesyłek niedoręczalnych, czyli przesyłek niemożliwych do doręczenia ani do zwrócenia do nadawcy z powodu braku lub błędnego adresu nadawcy. Niezwróconą przesyłkę operator pocztowy wydaje adresatowi. Przepis, poza doprecyzowaniem, że obejmuje przesyłki niedoręczalne, nie określa jakich generalnie przypadków niemożności doręczenia dotyczy. Zatem należy przyjąć, że przesyłka, której z jakiegokolwiek powodu nie można doręczyć, np. z powodu tego, że adresat przebywa na kwarantannie, będzie czekała na jej odbiór w placówce pocztowej przynajmniej przez czas trwania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, a także jeszcze przez okres 14 od dnia odwołania tych stanów. Rozwiązania nie stosuje się do przesyłek wysyłanych do ani wysyłanych przez sądy i trybunały, prokuraturę i inne organy ścigania oraz komornika sądowego.

Brak skutku doręczenia dla nieodebranych pism podlegających doręczeniu za potwierdzeniem odbioru

Na podstawie art. 98 drugiej Tarczy antykryzysowej, jeśli termin odbioru pisma podlegającego doręczeniu za potwierdzeniem odbioru określony w zawiadomieniu przypadał w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, nieodebranego w terminie pisma nie można uznać za doręczone w czasie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii oraz przed upływem 14 dni od dnia zniesienia tych stanów. Jak widać, w warunkach epidemii nie znajduje zastosowania tzw. fikcja doręczeń przesyłek niepodjętych w odpowiednim terminie. Niemniej jednak ustawodawca przewidział w tym zakresie dość rozbudowany katalog wyłączeń. Fikcją doręczeń będą zatem objęte przesyłki wysyłane w toku postępowań prowadzonych na gruncie ustawy o grach hazardowych związanych z rejestrem domen, postępowań podatkowych prowadzonych w ramach przeciwdziałania wykorzystywaniu sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej oraz postępowań podatkowych, jeżeli kontrole lub postępowania te wiążą się z podejrzeniem popełnienia przestępstwa lub przestępstwa skarbowego oraz przesyłki wysyłane do lub przez sądy i trybunały, prokuraturę i inne organy ścigania oraz komornika sądowego.

Obawy związane z wprowadzonymi rozwiązaniami

Zmiany dotyczące przesyłek rodzą obawy na kilku płaszczyznach, w tym w kwestii tajemnicy korespondencji, ochrony danych osobowych, tajemnicy zawodowej, np. tajemnicy adwokacko – radcowskiej, a także istotnie rozszerzonej tzw. fikcji doręczeń. Należy zauważyć, że zgoda adresata na otrzymywanie przesyłek hybrydowych nierozerwalnie wiąże się z naruszeniem tajemnicy korespondencji oraz stanowi zagrożenie dla danych osobowych osoby, której korespondencja ta może dotyczyć. Adresat wyrażając zgodę we własnym imieniu i godząc się na otwarcie przesyłki przez operatora, jednocześnie podejmuje decyzję za inne osoby, których dane osobowe mogą być zawarte w korespondencji, a które mogą nie wyrażać woli ich udostępnienia operatorowi. Wprowadzone rozwiązania można rozumieć także jako zagrożenie dla tajemnicy zawodowej, która rozciąga się na korespondencję dotyczącą np. pełnomocnika i klienta. Nie wiadomo też jak w rzeczywistości będą traktowane przesyłki, dla których nie ma konieczności uzyskiwania pokwitowania, istnieje bowiem ryzyko, iż skutek doręczenia nastąpi mimo braku realnej możliwości zapoznania się z przesyłką. Ryzyko niezapoznania się z przesyłką, mimo fikcji doręczenia, istniało już przed epidemią, wydaje się jednak, że po wprowadzeniu omawianych regulacji jest ono jeszcze większe. Być może, to przesyłki hybrydowe, mimo obaw związanych z danymi osób postronnych, stanowią jedyny sposób na zabezpieczenie choćby własnych przesyłek.

Apl. adw. Adrianna Michałowicz
Apl. radc. Martyna Owsiak

____________________________

[1] Dz. U. z 2020 r. poz. 374. Mowa o art. 15zzu¹ i nast. Tarczy.

[2] Dz. U. z 2020 r. poz. 695. Zob. art. 97 i 98 tej ustawy oraz art. 50 pkt 1, który znowelizował art. 37 ustawy Prawo pocztowe.