REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Unieważnienie i rozwiązanie umowy dożywocia

Agata Koschel-Sturzbecher
Adwokat, publicystka i szkoleniowiec.
Unieważnienie i rozwiązanie umowy dożywocia
Unieważnienie i rozwiązanie umowy dożywocia
shutterstock

REKLAMA

REKLAMA

Umowa dożywocia jest swoistego rodzaju zabezpieczeniem socjalnym w dożywotniej egzystencji, może być więc gwarantem spokojnej i dostatniej emerytury. Dawniej umowy takie zawierano głównie na terenach wiejskich i dotyczyły one gospodarstw rolnych, jednak po wprowadzeniu systemu emerytalno-rentowego straciły na znaczeniu.

W 2020 r. resort sprawiedliwości opublikował raport, z którego wynika, iż w każdym kolejnym roku umowy o dożywocie zyskują na popularności, bowiem w 2020 r. podpisano ich łącznie ponad 13 tysięcy, a np. w roku 2008 r. było ich jedynie niewiele ponad 4 tysiące[1]. Świadczy to o tendencji wzrostowej zawierania tego typu umów. Taki stan rzeczy może wiązać się z niskimi świadczeniami emerytalnymi i ogólną złą sytuacją majątkową polskich seniorów.

REKLAMA

Treść umowy dożywocia

Zgodnie z przepisem art. 908 § 1 k.c. w umowie dożywocia właściciel tzw. dożywotnik zobowiązuje się przenieść na nabywcę własność nieruchomości, a w zamian nabywca zobowiązuje się do zapewnienia zbywcy dożywotniego utrzymania. To dożywotnie utrzymanie obejmuje w szczególności dostarczanie wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła, opału, a także zorganizowanie po śmierci pochówku wg przyjętych zwyczajów. Podsumowując, nabywca nieruchomości zobowiązany jest do zaspokajania zwyczajnych, codziennych potrzeb uprawnionego aż do końca jego życia. Ma to na celu zapewnienie zbywcy spokojnej starości oraz uniknięcie sytuacji, w której musiałby dodatkowo szukać innego źródła utrzymania[2]. Co istotne, obowiązki wynikające dla nabywcy z umowy dożywocia powstają z momentem objęcia przez niego nieruchomości w posiadanie, a nie w chwili przejścia własności, co jest zgodne z przepisem art. 488 § 1 k.c odnośnie równoczesności świadczeń wzajemnych.

Zmiana treści umowy dożywocia - zamiana na rentę

REKLAMA

Art. 913 k.c. przewiduje możliwość zmiany treści umowy oraz jej rozwiązanie. Opiera się to na przesłance w związku z powstaniem między stronami umowy dożywocia konfliktu, który uniemożliwia, by pozostawały w dalszych relacjach bezpośrednich. W związku z tym uznaje się, iż sama okoliczność, iż zobowiązany z umowy dożywocia nie wywiązuje się ze swojego obowiązku nie może być podstawą do zmiany świadczenia w naturze na rentę. Dożywotnik będzie miał prawo do wytoczenia powództwa o zasądzenie świadczeń, o ile nie poddał się egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c.

O prawie zmiany dożywocia na rentę orzeka sąd, co istotne orzeczenie kończące może dotyczyć wszystkich świadczeń, jak i tylko niektórych. Należy wskazać, iż sąd rozstrzygający sprawę w związku z art. 913 § 1 k.c. nie zajmuje się badaniem przyczyn powstania konfliktu, a jedynie stwierdza, czy między stronami umowy dożywocia istnieją złe stosunki spełniające powyższą przesłankę, czy też nie. Nie ma tu zatem znaczenia kto przyczynił się do powstania konfliktu i w jakim stopniu. Sam wyrok ma charakter konstytutywny, jednak nie powoduje wygaśnięcia stosunku dożywocia- powoduje jedynie zmianę jego treści. W orzeczeniu kończącym w takiej sprawie sąd określi wysokość renty odpowiadającej wartości przysługujących dożywotnikowi uprawnień. Przy ustaleniu wysokości renty, na sądzie ciąży obowiązek obliczenia wartości uprawnień przysługujących dożywotnikowi, bez znaczenia pozostają zatem potrzeby uprawnionego. W wyroku sąd określa też datę, od której zobowiązany ma obowiązek świadczenia renty w miejsce wcześniejszych świadczeń.

Co do zasady, renta jako świadczenie okresowe powinna mieć charakter pieniężny, niektórzy przedstawiciele doktryny uznają, iż wbrew stanowisku Sądu Najwyższego[3], renta może też obejmować zobowiązanie do świadczenia rzeczy oznaczonych co do gatunku[4].

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Rozwiązanie umowy dożywocia

REKLAMA

W przypadku rozwiązania umowy dożywocia należy przeanalizować przepis art. 913 § 2 k.c., w którym stwierdza się, iż w wypadkach wyjątkowych sąd może na żądanie zobowiązanego albo dożywotnika, jeżeli dożywotnik jest zbywcą nieruchomości, rozwiązać umowę o dożywocie. W orzecznictwie wypadek „wyjątkowy” określa się np. jako sytuację, w której dochodzi do krzywdzenia dożywotnika, do agresji i złej woli po stronie kontrahenta[5]. Czyli w sprawie o rozwiązanie umowy dożywocia nie wystarczy, by sąd doszedł do konkluzji, iż strony umowy nie mogą dłużej przebywać bezpośrednio ze sobą, ale musi dojść do „wypadku wyjątkowego”, o którym mowa powyżej.

Rezultatem rozwiązania umowy dożywocia jest przejście własności nieruchomości na zbywcę przy równoległym wygaśnięciu prawa dożywocia. Jest to skutek automatyczny, w którym prawo własności nieruchomości przechodzi na dożywotnika. Zobowiązany z umowy dożywocia, po jej rozwiązaniu, ma prawo do  dochodzenia zwrotu nakładów poczynionych na nieruchomość, gdy był jej właścicielem- na podstawie przepisu art. 405 k.c. Prawo do żądania rozwiązania umowy dożywocia, w odróżnieniu do roszczenia z przepisu art. 913 § 1 k.c. ma tylko nabywca nieruchomości obciążonej prawem dożywocia oraz dożywotnik (ale tylko, gdy jest zbywcą nieruchomości).

Unieważnienie umowy dożywocia

Powyżej opisane instytucje tj. zamiana umowy dożywocia na rentę oraz jej rozwiązanie zawarte w przepisie art. 913 k.c. nie wyczerpują wszelkich możliwości ustania stosunku dożywocia. Takich podstaw można również szukać w ogólnych przepisach odnoszących się do zobowiązań umownych. Kodeks cywilny wyróżnia wiele przypadków, na podstawie których umowa może stać się nieważna lub nastąpi jej rozwiązanie.

W przypadku umów dożywocia, zastosowanie może znaleźć instytucja tzw. wyzysku. Zgodnie z przepisem 338 k.c. jeżeli jedna ze stron, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo lub niedoświadczenie drugiej strony, w zamian za swoje świadczenie przyjmuje albo zastrzega dla siebie lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy przewyższa w rażącym stopniu wartość jej własnego świadczenia, druga strona może żądać zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia, a w wypadku gdy jedno i drugie byłoby nadmiernie utrudnione, może ona żądać unieważnienia umowy.

Zwrócić uwagę trzeba również na często stosowaną w związku pandemią COVID klauzulę rebus sic stantibus uregulowaną w przepisie art. 357 1 k.c.. Stanowi on, że jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.

Wskazać należy także, iż umowy obarczone wadami oświadczenia woli, sprzeczne z ustawą lub mające na celu obejście ustawy, a także niezgodne z zasadami współżycia społecznego obarczone będą nieważnością. W przypadku nieważności bezwzględnej sąd bierze ją pod uwagę z urzędu, co nie ma miejsca w przypadku nieważności względnej, więc strona musi sama podnieść taki zarzut.

____________________________

[1] Dane Ministerstwa Sprawiedliwości, akty notarialne w latach 1991-2020, https://isws.ms.gov.pl/pl/baza-statystyczna/opracowania-wieloletnie/download,2853,1.html

[2] wyrok SA w Białymstoku z 6.03.2015 r., I ACa 858/14, LEX nr 1661139.

[3] wyrok SN z 20.01.1965 r., III CR 252/64, OSN 1965/7–8, poz. 137,

[4] A. Biały [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom V. Zobowiązania. Część szczególna (art. 765–921(16)), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2018, art. 913, Radwański [w:] System Prawa Prywatnego..., t. 8, 2011, s. 764;

[5] wyrok SN z 9.4.1997 r., III CKN 50/97, OSNC 1997/9, poz. 133, wyrok SN z 9.11.2000 r., II CKN 342/00

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: INFOR

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:

REKLAMA

QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

Wynagrodzenie minimalne 2023 [quiz]
certificate
Jak zdobyć Certyfikat:
  • Czytaj artykuły
  • Rozwiązuj testy
  • Zdobądź certyfikat
1/15
Kiedy będą miały miejsce podwyżki minimalnego wynagrodzenia w 2023 roku?
od 1 stycznia i od 1 lipca
od 1 stycznia i od 1 czerwca
od 1 lutego i od 1 lipca
Następne
Prawo
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
500 plus dla osoby niepełnosprawnej. Co z kryterium dochodowym?

Czy planowane jest zlikwidowanie kryterium dochodowego warunkującego uzyskanie świadczenia uzupełniającego dla osób z niepełnosprawnościami?

Senat: 300 zł plus dla sołtysa po siedmiu latach i niezależnie od liczby kadencji. Świadczenie to podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 marca

Przyjęta 18 kwietnia 2024 r. wraz z poprawkami przez Senat nowelizacja ustawy dotycząca świadczenia dla sołtysów zakłada, że sołtysi będą mogli uzyskać świadczenie po siedmiu, a nie po ośmiu latach pełnienia funkcji sołtysa, niezależnie od liczby kadencji.

8600 zł – tyle od 1 lipca 2024 r. może wynieść kara dla kierowcy, który się zagapi. Namierzy go system.

Brak obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej jest zagrożony karą. Jej wysokość jest uzależniona od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę i długości przerwy w ochronie ubezpieczeniowej.

Zakaz sprzedaży alkoholu na stacjach benzynowych. Ministerstwo Zdrowia już pracuje nad nowymi przepisami

Możliwe jest wprowadzenie zakazu sprzedaży alkoholu na stacjach benzynowych. Zdaniem minister zdrowia Izabeli Leszczyny na stacjach benzynowych nie powinien być sprzedawany alkohol. Podobnego zdania jest były premier Mateusz Morawiecki.

REKLAMA

Dla 2-3 osobowego gospodarstwa bon energetyczny 400 zł lub 800 zł, dla 4-5 osobowego - 500 zł lub 1000 zł, a dla sześcio i więcej osobowego - 600 zł 1200 zł. Projekt na RCL

Dla gospodarstwa 2-3 osobowego bon energetyczny będzie miał wartość 400 zł, dla 4-5 osobowego - 500 zł, a dla sześcio i więcej osobowego - 600 zł.

Tysiące Polaków urodzonych po 2009 r. nie kupią i nie zapalą już legalnie papierosa? Celem wyeliminowanie palenie w kolejnych pokoleniach.

Czy stworzenie pierwszego pokolenia wolnego od nikotyny będzie korzystne dla państw, bo ograniczy liczbę chorób i zgonów ich obywateli, czy niekorzystne, bo spadną dochody z akcyzy i rozwinie się szara strefa? Kolejne państwo próbuje zaostrzyć przepisy antynikotynowe.

Zmiany w Kodeksie pracy jeszcze w 2024 r.? Prawdopodobnie tak

Zmiany w Kodeksie pracy jeszcze w 2024 r.? Taki jest plan.

Zakaz wprowadzania psów na plaże niezgodny z prawem. Ale nie można psów puszczać wolno – trzeba prowadzić na smyczy i po nich sprzątać

Rzecznik Praw Obywatelskich zajął się sprawą zakazu wprowadzania psów na plaże w gminie Ustronie Morskie, który uchwaliła ta gmina. Najpierw Rzecznik bezskutecznie interweniował u wójta, a potem zaskarżył uchwałę gminy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. WSA wyrokiem z 4 kwietnia 2024 r. stwierdził nieważność tego zakazu. Ale jednocześnie Sąd wskazał, że nieważność generalnego zakazu wprowadzania psów na plażę nie oznacza dowolności postępowania osób, wprowadzających psy na plaże. Cały czas bowiem obowiązują w tej gminie przepisy regulaminu utrzymania czystości i porządku, które zobowiązują właścicieli lub opiekunów do wyprowadzania psów na smyczy na terenach użytku publicznego (a psów ras uznawanych za na smyczy i w kagańcu przez osobę pełnoletnią). Przepisy te nakładają też na właścicieli lub opiekunów zwierząt domowych obowiązek usuwania zanieczyszczeń spowodowanych przez te zwierzęta w miejscach publicznych. To jedna z wielu podobnych spraw. Co jakiś czas samorządy gminne postanawiają zakazać wstępu psom a to do parku, na plażę, czy nawet na cmentarz.

REKLAMA

Rząd: wzrost opłat od bogatych firm aż o 200%. Opozycja: 200% to żadna podwyżka. Bo inflacja

Wzrost rocznego wskaźnika opłaty telekomunikacyjne na poziomie 0,15% - co stanowi wzrost o 200% w stosunku do stanu obecnego. Sprawdź szczegóły!

Zasiłek pielęgnacyjny i rodzinny: Zbliżają się terminy ustawowe waloryzacji tych zasiłków

Od wielu lat nie były waloryzowane świadczenia rodzinne. W 2024 r. muszą zostać podwyższone. Jest to nakaz ustawowy.

REKLAMA