Rozwody po nowemu - bez sądu i na oświadczenie małżonków! Poważne zmiany

• Zaangażowanie sądów w sprawy rozwodowe
• Rozwód aktualnie
• Rozwód po zmianach w przyszłości według Ministerstwa Sprawiedliwości
• Dodatkowe wymogi prawne dla rozwodu przed urzędem stanu cywilnego
• Wątpliwości prawne co do rozwodów po nowemu
• Co jeżeli kierownik USC byłby związany oświadczeniami małżonków i nie mógł ich weryfikować lub podważać?
• Jaka perspektywa dla terminu wprowadzenia zmian?

Zaangażowanie sądów w sprawy rozwodowe

Powyższe dane oznaczają, że sędziowie orzekający rozwody bez orzekania o winie, mogliby zostać uwolnieni od ciężaru rozpatrywania takich spraw, w liczbie niemal 50 tys. rocznie. W tym czasie mogliby zajmować się innymi sprawami. Takie między innymi założenie przyjęło Ministerstwo Sprawiedliwości, przyglądając się możliwości zrewolucjonizowania rozwodów.

Rozwód aktualnie

W obecnych przepisach rozwód jest możliwy tylko na drodze postępowania sądowego. Małżonek żądający rozwodu musi przygotować pozew o rozwód i oznaczyć w nim jako pozwanego drugiego współmałżonka. Konieczne jest również wykazanie dowodami tego, że doszło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego. Nie ma natomiast obowiązku domagania się orzekania o winie, i takie właśnie sprawy stanowiły gros postępowań o rozwód. Oczywiście po złożeniu pozwu trzeba czekać na termin rozprawy, a i w samym pozwie jest ryzyko popełnienia błędów formalnych, które trzeba będzie uzupełnić, co również może opóźnić rozpoznanie sprawy. Trzeba brać pod uwagę także koszty – tylko opłata sądowa od pozwu za rozwód wynosi obecnie 600 zł, jeżeli nie zawiera innych wniosków.

Rozwód po zmianach w przyszłości według Ministerstwa Sprawiedliwości

Trwają prace nad ustawą upraszczającą rozwody w Polsce. Przede wszystkim w założeniach ustawowych jest dokonywanie rozwodu bez konieczności składania pozwu do sądu i w ogóle bez angażowania sądownictwa. Dotyczyłoby to właśnie tych spraw, gdzie strony nie chcą orzekania o winie, nie składają dodatkowych wniosków, a chodzi im wyłącznie o uzyskanie rozwodu bez orzekania o winie.

Rozwód przy spełnieniu takich warunków miałby się odbywać w urzędzie stanu cywilnego. Podstawą do orzeczenia rozwodu byłyby zgodne oświadczenia współmałżonków o tym, że doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia. Nie byłoby potrzeby przedkładania jakichkolwiek dowodów, które miałyby to wykazywać. Postępowanie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego w sprawie rozwodu ma się kończyć umieszczeniem w aktach stanu cywilnego, w akcie małżeństwa, wzmianki o rozwiązaniu związku małżeńskiego przez rozwód. Byłoby to równoważne z orzeczeniem rozwodu przez sąd.

Dodatkowe wymogi prawne dla rozwodu przed urzędem stanu cywilnego

Nowe zasady rozwodów mają dotyczyć wyłącznie tych małżeństw, gdzie małżonkowie posiadają polskie obywatelstwo, lub zamieszkują stale na terenie Rzeczpospolitej Polskiej. W związku ze skomplikowaną materią regulowania opieki oraz kontaktów z dziećmi w przypadku rozwodzących się małżeństw posiadających dzieci, nowe zasady rozwodów nie będą dostępne dla rozwodzących się posiadających dzieci. Będzie wprowadzony także wymóg karencji czasowej, to jest nowe rozwiązanie ma nie być dostępne dla małżeństw, których staż małżeński wynosi jedynie rok. Przewidywana jest także możliwość dokonania rozwodu na takich zasadach, to jest bez udziału sądu, dla par posiadających polskie obywatelstwo, ale zamieszkujących za granicą. Wówczas rozwód miałby być przeprowadzany nie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, ale przed właściwym konsulem.

Wątpliwości prawne co do rozwodów po nowemu

W proponowanym przez Ministra Sprawiedliwości Waldemara Żurka nowym modelu rozwodowym można dostrzec pewne wątpliwości natury prawnej, na które być może gotowy, ostateczny projekt zmian, będzie znajdował odpowiedzi. Trzeba bowiem zauważyć, że w przypadku, gdyby rozwód był stwierdzany przez kierownika urzędu stanu cywilnego (USC) na podstawie oświadczeń stron, rodzi to pytanie o możliwości działania kierownika USC w takiej sprawie. Istotne jest bowiem, czy byłby on uprawniony do działania w tego rodzaju sprawie na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (KPA), czy też byłby to szczególny tryb postępowania w przypadku rozwodów, gdzie KPA nie stosowałoby się, lub stosowało w ograniczonym zakresie. Gdyby bowiem zastosowanie miał mieć KPA, to pozostaje kwestia tego, że prowadzący takie postępowanie kierownik USC mógłby prowadzić pełne postępowanie dowodowe, a więc i weryfikować prawdziwość złożonych oświadczeń. KPA przewiduje także możliwość przeprowadzenia rozprawy administracyjnej przez dany organ administracji, celem rozwiania wątpliwości. Bardzo istotna jest także kwestia, w jakim trybie stwierdzany byłby rozwód przez kierownika USC – jeżeli w drodze decyzji wydawanej na podstawie KPA, to przecież trzeba pamiętać, że zgodnie z ogólnymi zasadami stronom przysługiwałaby możliwość odwołania od niej do organu II instancji, a następnie do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego, oraz kolejno skarga kasacyjna NSA. Postępowanie rozwodowe w teorii mogłoby się więc nawet bardziej skomplikować, ze względu na administracyjny i sądowo-administracyjny tok instancji.

Co jeżeli kierownik USC byłby związany oświadczeniami małżonków i nie mógł ich weryfikować lub podważać?

Jeżeli zaś zmiana ustawowa przewidywałaby jakiś szczególny tryb dla rozstrzygnięcia przez kierownika USC o rozwodzie, to pozostaje otwarte pytanie, co w sytuacji gdyby złożone oświadczenia małżonków o trwałym i zupełnym rozkładzie pożycia małżeńskiego okazały się nieprawdziwe, oraz czy w ogóle kierownik USC miałby możliwości ich weryfikacji w jakimkolwiek zakresie. Innym rozwiązaniem jest związanie kierownika USC treścią oświadczeń, które stanowiłyby wymóg formalny dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o rozwód, ale nie podlegały już żadnej weryfikacji, natomiast mogłyby być składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Wtedy jednak wątpliwości mogłoby budzić stosunkowo proste rozwiązanie małżeństwa cywilnego, bowiem wymagałoby tylko złożenia określonych oświadczeń do kierownika USC, które załatwiałyby sprawę, zaś bez postępowania dowodowego, weryfikacja ich prawdziwości nawet pod rygorem odpowiedzialności karnej, pozostawałaby fikcją.

Jaka perspektywa dla terminu wprowadzenia zmian?

Trzeba pamiętać, że chociaż prace trwają od jakiegoś czasu, to nie jest jeszcze znany dokładny ich terminarz. Nadto przeszkodą dla przeprowadzenia takiej poważnej zmiany może być ewentualne weto prezydenckie, bowiem tego rodzaju zmiany musiałyby być wprowadzone w formie ustawy zmieniającej obecne przepisy. Materia regulacji jest zaś wrażliwa, a zamierzone zmiany prowadziłyby do zdecydowanie łatwiejszego i szybszego uzyskania rozwodu, gdzie Prezydent o konserwatywnych poglądach na sprawy rodzinne, mógłby mieć uzasadnione opory dla podpisania tego rodzaju ustawy, powołując się choćby na konstytucyjną zasadę ochrony małżeństwa. Rozwiązanie małżeństwa przez rozwód bez orzekania sądu i pełnego postępowania dowodowego w tym zakresie może być bowiem różnie oceniane przez konstytucjonalistów pod względem zgodności z Konstytucją RP, co może budzić dodatkowe wątpliwości dla powodzenia projektu.