W 2025 r. tysiącom osób niepełnosprawnych obniżono świadczenie wspierające. Przez Wytyczne [List]

Powodem jego napisania są poniższe dokumenty:

Poniżej pełna treść Wytycznych (plik PDF do ściągnięcia):

Zaniżenie odbywa się poprzez zablokowanie możliwości dania więcej niż 2,7 pkt ("normalnie" powinno być do 4 pkt) w poniższych 9 kategoriach testu samodzielności jakim jest "poziom potrzeby wsparcia".

WC-C to kategoria niesamodzielności, która zaniża maksymalny poziom punktu z 4 do 2,7. Jest potrzebnych 25 kategorii ocenionych na 4 punkty, aby osoba niepełnosprawna zebrała 100 punktów i otrzymał najwyższy poziom świadczenia wspierającego, czyli 4134 zł miesięcznie. WC-C jest zastosowane 9 razy - za każdym razem "zabiera" do 1,3 pkt, co "kradnie" niepełnosprawnemu 11,7 pkt (ze 100 potrzebnych do maksymalnej wysokości świadczenia wspierającego).

Sprawą zainteresował się RPO. Wysłał do pełnomocnika rządu ds osób niepełnosprawnych pismo z prośbą o wyjaśnienia:

Link do źródła:

Od początku 2025 r. otrzymujemy listy od osób, które nie otrzymały punktów w takim wymiarze jak wskazuje ich stan zdrowia - są to nie tylko osoby niepełnosprawne w wieku 75+, ale także osoby niewidome, niesłyszące, sparaliżowane od pasa w dół (poruszające się na wózku aktywnym).

Kolejny list osoby niepełnosprawnej poszkodowane przez obniżenie punktów potrzebnych do otrzymania świadczenia wspierającego - autorka listu nie przekroczyła poziomu 70 pkt potrzebnego do otrzymania 752 zł miesięcznie

We wcześniejszych artykułach omawiano reperkusje wytycznych, wydanych w grudniu 2024 r. przez pełnomocnika rządu do spraw osób niepełnosprawnych, dotyczących oceny poziomu potrzeby wsparcia dla osób 75+.

W ich przypadku wytyczne w związku z wiekiem obniżyły punktację w dziewięciu czynnościach do 2,7 punktu przy maksymalnej wartości 4 punkty, a 23 czynności pozostawiły do oceny specjalistów.

Prawdą jest, że przepisy dotyczące świadczenia wspierającego nakazują brać przy ocenie pod uwagę wiek osoby ocenianej. Wydawałoby się więc, że wprowadzenie ograniczeń co do czynności związanych z degeneracją zdrowia u osób 75+ z powodu wieku jest zasadne, ale czy prawnie może być ono uzasadnione, to już zupełnie inna sprawa.

To jest jeden z przykładów na istnienie wielu luk prawnych ustawy i rozporządzenia, dotyczącego świadczenia wspierającego. Nie przyjrzano się im od razu - przed wprowadzeniem wdrażania. Niestety do tej pory ich nie poprawiono. Błędy, czy niedoskonałości przepisów związanych ze świadczeniem wspierającym dostrzeżono już w 2024 r. Nowelizacja miała być przeprowadzona jak najszybciej.

Wdrażanie trwa prawie dwa lata, bo od 2024 r. a nowelizacji jak nie było, tak nadal nie ma. Ale to przecież nic nowego. Jest jak zwykle, jak po staremu - wszystkie sprawy są ważniejsze niż seniorzy i osoby niepełnosprawne.

Zamiast nowelizacji złych przepisów o świadczeniu wspierającym wydano w grudniu 2024 r. wytyczne

Wydane 11.12.2024 r. wytyczne, chcąc pozornie tylko wyrównać szanse osób niepełnosprawnych wobec najliczniejszej grupy świadczeniobiorców w starszym wieku, wprowadziły w 9 ocenianych czynnościach dla osób 75+ ograniczenia punktowe.

Wydanie oraz zalecenie stosowania wytycznych, dotyczących kwestii kryterium wieku nie jest usprawiedliwione, gdyż o nim od początku mówi rozporządzenie, iż ocena ma być przeprowadzana adekwatnie do wieku osoby ocenianej.

O zapisie tym wiadomo było od początku wdrażania procedur oceny poziomu potrzeby wsparcia, tj. od 2024 r, a mimo to nie stosowano go od początku lecz postanowiono to zrobić dopiero wprowadzeniem wytycznych i ograniczeniem co do 9 czynności z uwagi na degradację sprawności osoby w wyniku wieku, a nie niepełnosprawności.

Sprawność w dzieleniu, a niepełnosprawność w myśleniu

Mamy do czynienia z podziałem czterech grup osób uwzględnionych w wydanych wytycznych na dwie grupy - "lepiej" i "gorzej" potraktowane podczas oceniania.

W identycznej sytuacji jak osoby 75+ pod względem wcześniejszych - lepszych i późniejszych - gorszych ocen są też trzy grupy osón niepełnosprawnych, dla których wytyczne do każdej ocenianej czynności wydały zalecenie limitujące ilość punktów.

Poprzez zastosowanie wytycznych z ustawowej oceny indywidualnej częściowo wykluczono osoby 75+ , a całkowicie wykluczono trzy grupy osób niepełnosprawnych:

- osoby niewidome,

- osoby niesłyszące,

- osoby poruszające się na wózkach aktywnych.

(...)

Choć wytyczne nie są obowiązującym prawem i go nie stanowią, to zalecono ich stosowanie, jakby nim były.

Dla kogo zysk, a dla kogo strata?

Osoby 75+ i 3 grupy osób niepełnosprawnych niczego pozytywnego wprowadzeniem wytycznych nie uzyskały. Wręcz przeciwnie - zostały pozbawione prawa do indywidualnej oceny oraz w porównaniu do osób ocenianych przed wprowadzeniem wytycznych utraciły też prawo do wyższych ocen punktowych, co w optymistycznym wariancie pozbawiło te osoby szansy na otrzymanie wyższego świadczenia lub w wariancie pesymistycznym pozbawiło je prawa do jakiegokolwiek, gdyż decyzje wydawane na podstawie wytycznych w bardzo wielu przypadkach po wprowadzeniu stosowania wytycznych przyznawały mniej niż 70 punktów.

Zyskał, ale tylko potencjalnie jedynie pełnomocnik i fiskalnie rząd. Bez konieczności podniesienia jakości szkoleń i zwiększenia wiedzy u specjalistów z pomocą wytycznych pełnomocnik kosztem jakości wydawanych decyzji zyskał ujednolicenie i wyrównanie liczby punktów na wydawanych decyzjach, na których od grudnia 2024 najczęściej dla niepełnosprawności sensorycznej, (tj. osób niewidomych i niesłyszących), widniały oceny poniżej 70 punktów.

Zyskały też zespoły WZON, których pracownikom mającym oceniać poziom potrzeby wsparcia wydaniem wytycznych znacząco ułatwiono pracę. Od dnia wprowadzenia wytycznych polega ona nie na indywidualnym ocenianiu poziomu potrzeby wsparcia u każdej osoby z niepełnosprawnością, ale jedynie na trzymaniu się i przepisywaniu z gotowych tabelek ocen podanych w wytycznych oraz ewentualnym, dodatkowym obniżeniu punktów z własnej - nie przymuszonej już niczym inicjatywy.

Zalecenie stosowania wytycznych wbrew zapisom ustawy, to wykorzystanie zależności służbowej, za pomocą której usunięto indywidualną i swobodną ocenę. Urzędnicy WZON będący specjalistami WZON musieli je zastosować i zastosowali je w wyniku zalecenia wypływającego z zależności służbowej.

Od 11 grudnia 2024 r. zespoły WZON przy wydawaniu decyzji określających poziom potrzeby wsparcia mają zalecenie oraz pełne przyzwolenie rządu, by łamać ustanowione ustawą i rozporządzeniem prawo osób niepełnosprawnych do indywidualnej oceny punktowej, niezbędnej do uzyskania świadczenia wspierającego.

Ten patologiczny stan trwa więc od grudnia 2024 r. za wiedzą i zaleceniem Ministerstwa Rodziny oraz rządu.

Specjaliści WZON zamiast traktować oceny punktowe osób niepełnosprawnych indywidualnie, wykonują zalecenie hurtowego traktowania i naliczania punktów dla określonych w wytycznych trzech rodzajów niepełnosprawności, dla których je sporządzono i wydano do stosowania.

Moim zdaniem zamiast nowelizacji od początku niedopracowanych legislacyjnie przepisów mamy do czynienia z zaplątaniem się MRPiPS w wytworzonym bałaganie zarówno pod względem ustawodawczym, jak i wykonawczym. Dotyczy to i wynika z zasług oraz jakości pracy wobec osób niepełnosprawnych poprzedniego i obecnego rządu. Władza wykonawcza utknęła w meandrach niedopracowanej legislacyjnie ustawy i rozporządzenia do niej, a następnie wielu nieprawidłowościach popełnionych podczas wdrażania tych bublowskich przepisów.

Z marszu, bez potrzebnego przygotowania, znając przebieg oraz realia towarzyszące stanowieniu przepisów regulujących mające wejść od 2024 świadczenie wspierające, bez nowelizacji rozpoczęto wielką operację na osobach niepełnosprawnych. Z pośpiechem puszczono sprawę ocen na żywioł, jednak do nowelizacji się już nie spieszono, mimo wiadomych wad legislacyjnych towarzyszących od początku zachowano wstrzemięźliwość, by naprawić w przepisach to, co było i nadal jest źle.

Konsekwencje poniosły i nadal ponoszą osoby niepełnosprawne wraz z opiekunami, którym wielu możliwych do uniknięcia problemów nie zaoszczędzono.

Najpierw podarowano osobom niepełnosprawnym pod wieloma względami bubel legislacyjny. Następnie z wielkim bólem zaczęto ten bubel świadomie wdrażać, czyli testować jego skutki na osobach niepełnosprawnych. Zgodnie z ustawą przegląd funkcjonowania ustawy powinien być dokonany po roku wdrażania, a dokonano tego o wiele później. Dopiero w październiku, czy nawet w listopadzie 2025 r. został przyjęty przez Radę Ministrów. Ciekawe ile czasu trzeba jeszcze, by nowelizacja stała się faktem, a nie zamiarem. I podobnie jak wcześniej - osoby niepełnosprawne mimo zgłaszania uwag nie mają pojęcia co z nich będzie, a co nie będzie w nowelizacji uwzględnione.

Gdzie jest konwencyjna podmiotowość, której poświęcono tyle słów?

Zarówno wcześniej, jak i teraz jest to wynikiem braku prawdziwej, a nie udawanej tylko na własne potrzeby woli politycznej oraz autentycznej gotowości do wprowadzania zmian, jakie powinny nastąpić w wyniku faktycznego wprowadzenia zasad Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych oraz prawidłowego, a nie wypaczonego wdrażania ich w Polsce.

Duża dysproporcja między teorią, a praktyką

Na papierze niepełnosprawni zapisane mają całkiem dużo. Papier wszystko przyjmie. On w przeciwieństwie do rządu za nic nie odpowiada, a z odpowiedzialnością polskiego państwa, to bywa różnie. Oj bardzo różnie.

Nie teoria, ale przede wszystkim najważniejsza jest praktyka, a tej niestety od wielu lat osoby niepełnosprawne doświadczają bardzo mało. Stale są kosztem, na który rząd bardzo niechętnie chce przeznaczać finanse publiczne. Chociaż na wiele rzeczy kasa publiczna zawsze jest lub się znajduje, ale dla osób niepełnosprawnych to już nie koniecznie. Efektem takiego podejścia jest lądowanie szczytnych zamiarów na obrzeżach wydatków rządu, czyli na szarym końcu kolejki spraw do załatwienia. Niestety, często, zbyt często na tzw. święte nigdy. Bo powiedzieć, czy nawet napisać wszystko można, a co do realizacji, to zawsze dla rządu są inne, bardziej istotne priorytety.

Garstka osób z należnym wsparciem, a reszta pozostawiona z niczym

Tym razem, przy szumnie i z wielką pompą wprowadzanej reformie systemu nie było inaczej. Biorąc pod uwagę ogólną liczbę osób niepełnosprawnych Wsparcie finansowe w postaci świadczenia wspierającego uzyskała jedynie garstka. Znacząca większość osób niepełnosprawnych nie otrzymała żadnej pomocy finansowej. Nadal największa ich część cały miesiąc musi przeżyć, a raczej przewegetować za około 1900 zł brutto, a 1700 zł netto.

Zestawmy to co ww. i porównajmy kwoty: