Pracownik, Pracodawca

Czy przebieranie się i kąpiel należy zaliczać do czasu pracy pracownika? To pytanie z perspektywy jednych pracowników (i pracodawców) może być uznane za sztuczne tworzenie problemów, a z perspektywy innych stanowić istotny problem we wzajemnych relacjach. Nawet sądy nie są zgodne udzielając na nie odpowiedzi.

Dyrektor, który po fuzji rozszerzył kompetencje i z własnej kieszeni zapłacił dziesiątki tysięcy złotych za studia, nie pomniejszy o ten wydatek dochodu ze stosunku pracy. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej potwierdził, że pracownicze koszty są ryczałtowe i nie da się ich powiększyć o realne nakłady na edukację. Dobra wiadomość jest taka, że prawo zna kilka legalnych dróg, które ten sam wydatek czynią znacznie mniej bolesnym- od sfinansowania nauki przez pracodawcę, przez dofinansowanie z Krajowego Funduszu Szkoleniowego.

Niepewna sytuacja geopolityczna, powrót inflacji i związana z nią utrata realnej wartości zarobków zmieniają podejście pracowników do potrzeby zmiany firmy, w której pracują. Mniej osób aktywnie rozgląda się za nowym pracodawcą. Zmieniła się też główna przyczyna skłaniająca pracownika do takiej zmiany – nie jest nią odmowa podwyżki wynagrodzenia.

Pieniądze czy urlop, co jest ważniejsze dla pracownika, a co dla pracodawcy? Zapewne nie ma jednej dobrej odpowiedzi na to pytanie i każdorazowo zależy to od okoliczności. Aby uniknąć dylematów z tym związanych, ustawodawca wprowadził jasne zasady.

Urlop wypoczynkowy jest jednym z podstawowych uprawnień pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę. Ma on charakter coroczny, płatny i niezbywalny, co oznacza, że pracownik nie może się go zrzec, a pracodawca ma obowiązek prawidłowo go udzielać. Naruszenie przepisów urlopowych, w szczególności nieudzielenie pracownikowi przysługującego urlopu, może skutkować odpowiedzialnością wykroczeniową pracodawcy i karą grzywny. Jakie zasady udzielania i wykorzystywania urlopu wypoczynkowego obowiązują w 2026 roku?

Czy lepiej w ostatniej chwili postawić pracodawcę przed faktem dokonanym, czy uprzedzić z wyprzedzeniem o nieobecności i dać szansę na przygotowanie się? Zdrowy rozsądek i brzmienie przepisów nie pozostają w tym zakresie w zgodzie.

Czy urlop menstruacyjny to rozwiązanie, nad którym powinien pochylić się ustawodawca? Ma ono zarówno zwolenników, jak i przeciwników. Co istotne, w tej drugiej grupie nie brakuje kobiet. Choć nad powszechnym wprowadzeniem tego rozwiązania kiedyś już toczyły się prace, to jednak zostały przerwane i póki co mogą z niego korzystać wyłącznie kobiety zatrudnione w jednej instytucji państwowej, która we własnym zakresie podjęła decyzję o wdrożeniu tego rozwiązania.

Zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości zarobków otwiera drogę do szeregu świadczeń i usług w życiu prywatnym pracownika. Jednak czy pracodawca ma obowiązek je wystawić, a jeśli tak, to jak często pracownik może się o nie ubiegać?

Choć z założenia to pracownik jest słabszą stroną stosunku pracy, to w niektórych przypadkach to pracodawcom przydałaby się ochrona przed niezgodnymi z prawem działaniami zatrudnionych. To rozwiązanie z 2023 roku budzi kontrowersje. Nic jednak nie wskazuje na to, aby miało się zmienić.

Elastyczne rozwiązania, choć mają swoje uzasadnienie, często zachęcają do nadużyć. Tak stało się w przypadku zwolnienia z powodu siły wyższej, które miało zabezpieczać pracowników, a stało się narzędziem powszechnie wykorzystywanym niezgodnie z jego celem. Wszyscy o tym wiedzą, a jednak nie zanosi się na zmiany.

Polacy należą do najbardziej zapracowanych narodów Unii. Pracujemy prawie 3 godziny tygodniowo dłużej niż przeciętnie w UE. Rocznie daje to prawie 150 godzin — niemal dodatkowy miesiąc pracy. To trochę tak, jakby dla przeciętnego pracującego w Polsce rok miał nie 12, ale 13 miesięcy. A gdy doliczyć dojazdy, robi się z tego swoista „czternastka”. Tylko że nie trafia ona na konto, tylko znika w korkach, autobusach i pociągach.

Prawo do odprawy emerytalnej lub rentowej mają osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, a także wyboru. Pracownik tylko raz otrzyma to świadczenie. Wysokość odprawy z tytułu przejścia na emeryturę lub rentę nie jest uzależniona od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy.

Czy pracownik, który nie złożył wniosku o wczasy pod gruszą i ich nie otrzymał, został przez pracodawcę oszukany? Czy świadczenie należy wypłacić każdemu? Obowiązujące w tym zakresie przepisy są bardzo lakoniczne, co nie oznacza, że możliwa jest w tym zakresie dowolność. Trzeba przestrzegać określonych zasad, ale najpierw trzeba dołożyć starać by je poznać.

Czy świadczenie 800+ należy uwzględnić przy obliczaniu dochodu na członka rodziny mającego wpływ na wysokość świadczeń socjalnych przyznawanych pracownikom z funduszu świadczeń socjalnych? Pracownicy często są zaskoczeni tym, że pracodawca wprowadził takie rozwiązanie. Pytają czy jest to zgodne z prawem?

Mediacja uchodzi za szybki i skuteczny sposób rozwiązywania sporów w miejscu pracy. Czy jednak sprawdza się również tam, gdzie problemem nie jest zwykły konflikt, lecz mobbing? W relacji naznaczonej presją i nierównowagą stron granica między realnym rozwiązaniem a pozorem sprawiedliwości bywa wyjątkowo cienka.

Pewne zasady postępowania są oparte jedynie na zwyczaju. Warto od czasu do czasu pochylić się nad nimi i skonfrontować je z tym, co wynika z obowiązujących przepisów, by mieć pewność, że swoim działaniem nie łamiemy prawa. Dotyczy to w szczególności pracodawców, którzy często niezgodnie z przepisami odmawiają pracownikom korzystania z przysługujących im uprawnień.

Wczasy pod gruszą przysługują pracownikom zatrudnionym na umowę o pracę, których pracodawca utworzył Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych (ZFŚS). Warunkiem otrzymania świadczenia jest wykorzystanie co najmniej 10 kolejnych dni urlopu wypoczynkowego oraz złożenie wniosku wraz z oświadczeniem o sytuacji materialnej. Osoby pracujące na umowie zlecenie, o dzieło lub prowadzące własną działalność gospodarczą co do zasady nie są uprawnione do tego świadczenia.

Należące do samorządu woj. śląskiego Koleje Śląskie, które dotąd zatrudniają ok. 1,4 tys. pracowników, planują zwiększyć do końca dekady tę liczbę do ok. 2 tys. Obok bieżącej rekrutacji, m.in. maszynistów i pracowników zaplecza, współpracują pod tym kątem z trzynastoma szkołami i uczelniami.

To dość częsta i wywołująca sporo wątpliwości sytuacja. Pracownik ma zaległy urlop ale nie wypełnia wniosków urlopowych i „chomikuje” ten urlop na przyszłość. Na różne nieprzewidziane sytuacje, na długie wakacje, czy z innych przyczyn. Dla pracodawcy to kłopot, bo może być w niektórych sytuacjach ukarany za to grzywną przez Państwową Inspekcję Pracy od 1 tys. do 30 tys. zł (art. 282 § 1 pkt 2 kodeksu pracy). A ponadto pracodawca może być zobowiązany do tworzenia tzw. rezerw (tak naprawdę są to bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów) w bilansie na o wynagrodzenia za czas urlopu zaległego (niewykorzystanego w terminie). Czy zatem pracodawca może zmusić (tj. skutecznie skłonić metodami zgodnymi z prawem) pracownika do wykorzystania urlopu lub zaległego urlopu z poprzedniego roku? Przecież urlop to uprawnienie pracownika i jest udzielany na wniosek pracownika.

Rynek pracy żyje zmianami na gruncie prawa pracy, które dopiero mają nadejść. Warto jednak pamiętać również o tych, które choć obowiązują już od pewnego czasu, wciąż przysparzają pracodawcom trudności.

Czy termin raz zaplanowanego urlopu wypoczynkowego można zmienić? To zależy od kilku okoliczności. W jednych zakładach pracy nie ma z tym problemów, a w innych niezbędne jest spełnienie warunków wynikających z przepisów.

Czy prawo do regeneracji powinno przysługiwać każdemu pracownikowi, czy tylko wybranym grupom zawodowym? Związkowa Alternatywa nie ma co do tego wątpliwości i od miesięcy głośno postuluje wprowadzenie w tym zakresie zmian. Czy są w tej sprawie jakieś postępy? I czy taka zmiana może w ogóle się udać?

Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu poparło projekt zmian dotyczących wymiaru urlopu, których celem jest zachęcenie zwłaszcza młodszych osób do podjęcia pracy. Proponowane modyfikacje miały również stanowić formę gratyfikacji dla obecnie zatrudnionych pracowników. Teraz decyzję w tej sprawie podjęła sejmowa komisja zajmująca się propozycją.

Otrzymanie wypowiedzenia z pracy to potężny stres. Wielu pracowników w przypływie emocji uważa, że jeśli nie podpisze dokumentu, zwolnienie będzie nieważne. Czy odmowa przyjęcia pisma od pracodawcy rzeczywiście może uratować etat? Wyjaśniamy, jak przepisy prawa pracy regulują tę kwestię i jakie błędy najczęściej popełniają zatrudnieni.

Zasady korzystania z narzędzi AI przez pracodawców i pracowników – czy AI Act wystarczy? Co zmieni planowana ustawa o systemach AI w Polsce dla firm i instytucji? Czy pracownik może odmówić wykonania polecenia wygenerowanego przez AI? Czy można zwolnić pracownika za potajemne korzystanie z narzędzi AI? W szczegółowym wywiadzie na nasze pytania odpowiada radca prawny Marietta Poźniak.