Darowizny nawet od osoby niespokrewnionej i bez ograniczenia kwotowego zwolnione z podatku do 31 grudnia 2026 r. Sprawdź, kogo dotyczy ustawa przygotowana przez rząd

• Zwolnienie darowizny z podatku od spadków i darowizn na ogólnych zasadach – kto, w obecnym stanie prawnym, może uniknąć podatku od darowizny?
• Co należy zrobić, aby darowizna środków pieniężnych od najbliższej rodziny – na ogólnych zasadach – była zwolniona z opodatkowania bez ograniczenia kwotowego?
• Zwolnienie darowizny z podatku od spadków i darowizn niezależnie od stopnia pokrewieństwa i bez ograniczenia kwotowego – dla osób dotkniętych skutkami powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r.
• Zwolnienie darowizny z podatku od spadków i darowizn dla osób dotkniętych skutkami powodzi we wrześniu 2024 r. – kiedy można spodziewać się wejścia przepisów w życie?

Zwolnienie darowizny z podatku od spadków i darowizn na ogólnych zasadach – kto, w obecnym stanie prawnym, może uniknąć podatku od darowizny?

Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – nabycie własności rzeczy i praw majątkowych (w tym m.in. środków pieniężnych) o wartości nieprzekraczającej 36 120 zł od osoby z rodziny (w ramach tzw. I grupy podatkowej), tj. od:

• małżonka,
• wstępnych – czyli rodziców, dziadków lub pradziadków (również tych przysposabiających, a w odniesieniu do osób, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, odpowiednio – osób tworzących rodzinę zastępczą, prowadzących rodzinny dom dziecka, pracujących z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej),zstępnych – czyli dzieci, wnuków lub prawnuków (również tych przysposobionych i ich zstępnych, a w odniesieniu do osób tworzących rodzinę zastępczą, prowadzących rodzinny dom dziecka, pracujących z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, odpowiednio – osób, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej),
• ojczyma lub macochy,
• teściowej lub teścia,
• rodzeństwa,
• pasierba lub pasierbicy oraz
• zięcia lub synowej

- nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.

Istotne jest przy tym, że, aby mieścić się w kwocie wolnej od podatku – ww. kwota 36 120 zł, nie może zostać przekroczona po zsumowaniu wszystkich darowizn od danej osoby, otrzymanych w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie (do dnia otrzymania ostatniej darowizny) oraz w ciągu 5 lat poprzedzających ten rok.

W przypadku otrzymania darowizny od osoby z nieco dalszej rodziny (w ramach tzw. II grupy podatkowej), tj. od:

• wuja lub ciotki,
• bratanka lub siostrzenicy,
• przybranych dziadków lub pradziadków,
• przybranego teścia lub przybranej teściowej,
• szwagra, szwagierki lub bratowej lub ich małżonków oraz
• dziadków lub pradziadków męża lub żony

- kwota wolna od podatku jest niższa i wynosi 27 090 zł.

Jeżeli natomiast darowiznę otrzyma się od jakiejkolwiek innej osoby, niż wyżej wymienione (również od osoby całkowicie obcej) – kwota wolna od podatku od spadków i darowizn, opiewa na 5 733 zł.

W obu powyższych przypadkach, należy oczywiście – analogicznie jak w przypadku I grupy podatkowej – zsumować wszystkie darowizny otrzymane od danej osoby w ciągu ostatnich 5 lat i w roku, w którym otrzymało się ostatnią darowiznę, do dnia jej otrzymania.

W przypadku nieprzekroczenia ww. kwot – nie jest konieczne dokonywanie żadnego zgłoszenia do urzędu skarbowego, aby darowizna nie była opodatkowana podatkiem od spadków i darowizn.

Wskazane kwoty wolne od podatku, uległy znacznemu podwyższeniu od dnia 1 lipca 2023 r.¹, wcześniej wynosiły one bowiem odpowiednio:

1. 9 637 zł – w przypadku I grupy podatkowej,
2. 7 276 zł – w przypadku II grupy podatkowej i
3. 4 902 zł – w przypadku III grupy podatkowej.

Co należy zrobić, aby darowizna środków pieniężnych od najbliższej rodziny – na ogólnych zasadach – była zwolniona z opodatkowania bez ograniczenia kwotowego?

W przypadku, gdy wysokość darowizny (jednorazowej lub kilku darowizn, nabytych od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok) przekracza kwotę wolną od podatku określoną dla I grupy podatkowej, tj. 36 120 zł i darowizna ta, została przekazana w ramach tzw. zerowej grupy podatkowej tj. otrzymało się ją od osoby z najbliższej rodziny, tj. od:

• małżonka,
• wstępnych – czyli rodziców, dziadków lub pradziadków (również tych przysposabiających, a w odniesieniu do osób, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, odpowiednio – osób tworzących rodzinę zastępczą, prowadzących rodzinny dom dziecka, pracujących z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej),
• zstępnych – czyli dzieci, wnuków lub prawnuków (również tych przysposobionych i ich zstępnych, a w odniesieniu do osób tworzących rodzinę zastępczą, prowadzących rodzinny dom dziecka, pracujących z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, odpowiednio – osób, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej),
• ojczyma lub macochy,
• rodzeństwa albo
• pasierba lub pasierbicy,

można skorzystać ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn, jeżeli spełni się dwa warunki formalne.

W celu skorzystania ze zwolnienia, należy:

1. w ciągu 6 miesięcy od dnia otrzymania ostatniej (lub jedynej) darowizny (w tym przypadku – od wejścia w posiadanie otrzymanych w darowiźnie środków pieniężnych), której wartość doliczona do wartości darowizn nabytych dotychczas od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok, przekracza kwotę 36 120 zł – zgłosić otrzymanie darowizny właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego (na formularzu SD-Z2) oraz
2. udokumentować otrzymane pieniądze dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, inny rachunek nabywcy w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym.

Obowiązek zgłoszenia otrzymanej darowizny do urzędu skarbowego, nie powstaje jedynie w przypadku, gdyby nabycie darowizny nastąpiło na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo w tej formie zostało złożone oświadczenie woli darczyńcy. Jeżeli zatem, pieniądze zostałyby przekazane na podstawie umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego – aby skorzystać ze zwolnienia – nie ma konieczności zgłaszania tejże transakcji do urzędu skarbowego.

Warto również zwrócić uwagę, że tzw. zerowa grupa podatkowa, która może skorzystać ze zwolnienia od podatku od darowizny bez ograniczenia kwotowego, różni się od I grupy podatkowej, ponieważ nie należą do niej teściowie, zięć i synowa. W przypadku zatem otrzymania darowizny od ww. osób, której wartość przekraczałaby kwotę wolną od podatku określoną dla I grupy podatkowej (tj. 36 120 zł) – nie będzie można skorzystać z omawianego zwolnienia podatkowego dla najbliższej rodziny i darowizna taka będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.

Zwolnienie darowizny z podatku od spadków i darowizn niezależnie od stopnia pokrewieństwa i bez ograniczenia kwotowego – dla osób dotkniętych skutkami powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r.

Niezależnie od stopnia pokrewieństwa i wysokości otrzymanej darowizny – z podatku od spadków i darowizn, zgodnie z rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn (który w dniu 14 stycznia 2026 r. został opublikowany w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pod numerem UD351) – mają zostać zwolnione darowizny, które do 31 grudnia 2026 r. zostaną przeznaczone przez obdarowanego na usunięcie skutków powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r.

Dotychczas – zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi – zwolnienie z podatku w powyższym zakresie, obowiązywało do 31 grudnia 2025 r. Z uwagi jednak na fakt, iż – jak informuje Ministerstwo Finansów – „powódź miała duże rozmiary i poszkodowani nie zdążyli odbudować lub wyremontować zniszczonych domów mieszkalnych i infrastruktury, a zatem przeznaczyć otrzymanych darowizn na usunięcie skutków tej powodzi w terminie do 31 grudnia 2025 r. – istnieje potrzeba wprowadzenia zwolnienia od podatku od spadków i darowizn na kolejny rok.” Rozwiązanie to, postulowane było również przez wójtów, burmistrzów i prezydentów miast z regionu objętego skutkami powodzi oraz przez organizacje pozarządowe.

W przypadku nieprzeznaczenia przez obdarowanego, do dnia 31 grudnia 2026 r., wszystkich nabytych w drodze darowizny rzeczy i praw majątkowych na usunięcie skutków powodzi – w zakresie tych rzeczy i praw majątkowych (które nie zostały przez niego wydatkowane do 31 grudnia 2026 r.), będzie on zobowiązany do złożenia, do dnia 31 stycznia 2027 r., zeznania podatkowego o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych i uiszczenia podatku od spadków i darowizn na zasadach ogólnych.

Zwolnienie darowizny z podatku od spadków i darowizn dla osób dotkniętych skutkami powodzi we wrześniu 2024 r. – kiedy można spodziewać się wejścia przepisów w życie?

W dniu 13 stycznia br., projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn (nr w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów: UD351), który zakłada wprowadzenie zwolnienia z podatku od spadków i darowizn do 31 grudnia 2026 r., dla osób, które zostały dotknięte skutkami powodzi z września 2024 r. – został przekazany do konsultacji publicznych, uzgodnień międzyresortowych i opiniowania, które potrwają co najmniej do końca przyszłego tygodnia. Jeżeli regulacja zostanie ostatecznie przyjęta przez Radę Ministrów – trafi ona następnie do dalszych prac w Sejmie i Senacie. Zgodnie z założeniem Ministerstwa Finansów, przyjętym w projekcie – ustawa miałaby wejść w życie z dniem jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, ale – jak już była mowa powyżej – obejmie ona również darowizny otrzymane przed tą datą (nawet te sprzed 1 stycznia 2026 r.).

¹ Ustawą z dnia 26.05.2023 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 1059 z późn. zm.)

Polecamy: Darowizny, testamenty, spadki. Prawidłowe zapisy. Przykładowe wzory

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1837 z późn. zm.)
• Projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn (nr w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów: UD351)
• Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1402 z późn. zm.)
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wykazu gmin, w których są stosowane szczególne rozwiązania związane z usuwaniem skutków powodzi z września 2024 r. oraz rozwiązań stosowanych na ich terenie (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1859 z późn. zm.)

Fot. KPRM