Darowizna jako zwolnienie z długu. Czy jest wolna od podatku?

• Umowa darowizny w postaci zwolnienia z długu
• Instytucja zwolnienia z długu przez zawarcie umowy darowizny
• Umowy darowizny w forma aktu notarialnego
• Obowiązek podatkowy i podstawa opodatkowania przy umowie darowizny
• Umowa darowizny dotycząca zwolnienia z długu jest wolna od podatku od czynności cywilnoprawnych

Umowa darowizny, której efektem jest zwolnienie z długu to specyficzna forma umowy, w której darczyńca decyduje się na zwolnienie z obowiązku spłaty np. pożyczki. Zwolnienie z długu jest traktowane jako przysporzenie majątkowe, które może wiązać się z różnymi obowiązkami podatkowymi, zależnie od okoliczności. Jednak w przypadku darowizny, która nie wiąże się z przejęciem długów lub ciężarów przez obdarowanego, umowa ta będzie wolna od podatku od czynności cywilnoprawnych. O czym przekonał się podatnik, który poprosił o interpretację podatkową w swojej sprawie.

Umowa darowizny w postaci zwolnienia z długu

Z opisu zawartego we wniosku o interpretację wynika, że podatnik zawarł ze swoją matką umowę pożyczki, na podstawie której matka udzieliła pożyczki na jego rzecz. Od udzielonej przez matkę pożyczki naliczane są odsetki, które jednak nie są płacone na bieżąco i mają zostać spłacone wraz z kwotą główną pożyczki. Obecnie rozważane jest zwolnienie z długu przez matkę, tytułem darmym, zgodnie z art. 888 ustawy Kodeks Cywilny  – w zakresie kwoty głównej i naliczonych odsetek, tj. zwolnienie przez matkę syna z obowiązku zwrotu kwoty głównej pożyczki oraz naliczonych od tej pożyczki odsetek, bez wynagrodzenia.

Wraz ze swoją mamą podatnik planuje zawrzeć umowę, w efekcie której dojdzie do nieodpłatnego zwolnienia z długu. Umowa ta przyjmie postać umowy darowizny. Przedmiotem umowy będzie więc w istocie prawo majątkowe darczyńcy, którym jest prawo do żądania zwrotu pożyczonych środków pieniężnych wraz z odsetkami. Zwolnienie z długu nastąpi poprzez zawarcie z podatnikiem umowy darowizny określonej w ustawie Kodeks cywilny. Umowa darowizny w postaci zwolnienia z długu będzie zawarta w formie aktu notarialnego.

Instytucja zwolnienia z długu przez zawarcie umowy darowizny

Instytucja zwolnienia z długu została uregulowana w części ogólnej zobowiązań – art. 508 ustawy Kodeks cywilny. Zgonie z tym przepisem: "Zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje". Oznacza to, iż zwolnienie z długu jest czynnością dwustronną o charakterze rozporządzającym, zawartą między wierzycielem a dłużnikiem.

W zależności od przyczyny oraz woli stron umowy, zwolnienie z długu może być nieodpłatne albo odpłatne. Z prawnego punktu widzenia - jak wyjaśnił Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej - przysporzenia dokonywane są w celu:

• zwolnienia się z istniejącego zobowiązania (causa solvendi),
• dążenia do uzyskania świadczenia od drugiej strony (causa obligandi vel acquirendi) albo
• obdarowania (causa donandi).

Najczęstszą przyczyną nieodpłatnego zwolnienia z długu jest causa donandi. W tych przypadkach zwolnienie z długu zostaje dokonane przez zawarcie umowy darowizny uregulowanej w przepisach art. 888 i następne Kodeksu cywilnego, tak jak w sytuacji opisanej we wniosku.

Umowy darowizny w forma aktu notarialnego

Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych nie zawiera pojęcia „darowizna”, dlatego też należy w tym zakresie odwołać się do odpowiednich przepisów ustawy – Kodeks cywilny. Na podstawie art. 888 § 1 tej ustawy "przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku".

Istotną więc cechą darowizny jest jej bezpłatny charakter. Oznacza to, że druga strona umowy nie zobowiązuje się do jakiegokolwiek świadczenia w zamian za uczynioną darowiznę. Przedmiotem darowizny mogą być rzeczy oraz zbywalne prawa majątkowe. Umowa darowizny ma charakter umowy jednostronnej i zobowiązującej, do zawarcia której dochodzi z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia woli. Jednak, do zawarcia umowy darowizny, podobnie jak każdej innej umowy, niezbędne jest zgodne oświadczenie woli wyrażone przez obie strony umowy. Umowa darowizny dochodzi bowiem do skutku z chwilą złożenia oświadczenia woli przez obdarowanego o przyjęciu darowizny.

Formą zastrzeżoną przez Kodeks cywilny dla umowy darowizny jest forma aktu notarialnego. Niezachowanie tej formy nie powoduje nieważności umowy, jeżeli obdarowany darowiznę przyjął. Należy podkreślić, że ustawodawca nie wymaga żadnej szczególnej formy oświadczenia obdarowanego o przyjęciu darowizny. Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy ze względu na przedmiot darowizny wymagana jest szczególna forma dla oświadczeń obu stron. Nie stanowią darowizny przysporzenia w wypadkach, gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami Kodeksu cywilnego.

Obowiązek podatkowy i podstawa opodatkowania przy umowie darowizny

Zgodnie z art. 4 pkt 3 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych "obowiązek podatkowy, z zastrzeżeniem art. 5, ciąży przy umowie darowizny – na obdarowanym". Natomiast podstawę opodatkowania stanowi w tym przypadku wartość długów i ciężarów albo zobowiązań przejętych przez obdarowanego.

Podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlega zatem umowa darowizny, o ile następuje przejęcie przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy oraz przejęcie to następuje w umowie darowizny. Należy przy tym zauważyć, że elementem przedmiotowo istotnym umowy darowizny nie jest przejęcie długów, ciężarów i zobowiązań darczyńcy. Stąd też należy przyjąć, że długi, ciężary i zobowiązania przejęte przez obdarowanego podlegają opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, gdy pozostają w związku funkcjonalnym z przedmiotem darowizny i które w związku z dokonaną darowizną obciążają obdarowanego.

Umowa darowizny dotycząca zwolnienia z długu jest wolna od podatku od czynności cywilnoprawnych

A zatem, w sytuacji, gdy umowa darowizny nie wiąże się z przejęciem przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań osoby darującej, to taka umowa darowizny nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Organ skarbowy uznał, że "skoro w wyniku umowy darowizny, nie przejmie Pan jako obdarowany długów i ciężarów albo zobowiązań Darczyńcy, to w takim przypadku nie powstanie obowiązek podatkowy na gruncie ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Tym samym, nie będzie Pan zobowiązany do zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych, przy czym nie z powodu tego, że opisana przez Pana czynność zwolnienia z długu jest wolna od podatku od czynności cywilnoprawnych, lecz dlatego, że nie mieści się w katalogu czynności podlegających podatkowi od czynności cywilnoprawnych".