Dla wielu nieodpłatna pomoc prawna i zdalne konsultacje z prawnikiem [PROJEKT]

• Pro publico bono: bezpłatna pomoc prawna od prawników dla społeczeństwa
• Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej
• Po co zmiany?
• Kiedy ustawa wchodzi w życie?

Pro publico bono: bezpłatna pomoc prawna od prawników dla społeczeństwa

Nie da się ukryć, że zawód prawnika kojarzy się w społeczeństwie z bardzo wysokimi zarobkami. Realia są różne... ale pieniądze nie zawsze są najważniejsze, ważniejsze jest niesienie pomocy innym. W zawodach zaufania publicznego takich jak: adwokat czy radca prawny ważne jest wykonywanie czynności "Pro publico bono"/ "pro bono" - dla dobra publicznego, dla dobra ogółu, w interesie publicznym, ale też w interesie indywidualnym. Prawnicy często wykonując swoją pracę dobrowolnie i bezpłatnie, dla dobra społeczeństwa. Zaważa to też polski ustawodawca.

Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej

Ma być docelowo zmieniona ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1534). Ustawa określa zasady udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej, świadczenia nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, a także zasady realizacji zadań z zakresu edukacji prawnej.

Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje działania dostosowane do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej, zmierzające do podniesienia świadomości tej osoby o przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach oraz wsparcia w samodzielnym rozwiązywaniu problemu, w tym, w razie potrzeby, sporządzenie wspólnie z osobą uprawnioną planu działania i pomoc w jego realizacji. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje w szczególności porady dla osób zadłużonych i porady z zakresu spraw mieszkaniowych oraz zabezpieczenia społecznego. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje również nieodpłatną mediację.

Najważniejsze zmiany przewidziane w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej odnoszą się do takich zagadnień jak:

• Możliwość udzielania porad prawnych zdalnie, nie tylko w sytuacjach epidemicznych.
• Zniesienie obowiązku składania oświadczeń o niemożności pokrycia kosztów porad, co ma uprościć procedury i zachęcić osoby potrzebujące do korzystania z pomocy.
• Doprecyzowanie zasad dotyczących dyżurów prawników – konsultacje powinny odbywać się przez 5 dni w tygodniu, co najmniej 4 godziny dziennie.
• Rozszerzenie prawa do korzystania z porad online na wszystkich uprawnionych, a nie tylko osoby z ograniczoną mobilnością.
• Możliwość wyboru formy konsultacji (osobista lub zdalna) już na etapie zapisu na poradę.

Po co zmiany?

Jak wynika z uzasadnienia do projektu zmian: funkcjonujące dotychczas rozwiązanie nie stanowi efektywnego narzędzia weryfikującego czy o pomoc rzeczywiście ubiega się osoba, której nie stać na uzyskanie komercyjnej pomocy prawnej. Z kolei konieczność składania takiego oświadczenia stanowi często trudną do przezwyciężenia barierę psychiczną dla osób, których sytuacja finansowa nie pozwala na korzystanie z odpłatnej pomocy prawnej, a które mimo to odczuwają dyskomfort przy składaniu przedmiotowych oświadczeń. Odformalizowanie procedury ubiegania się o nieodpłatną pomoc powinno jednocześnie przełożyć się na większą liczbę udzielanych porad.

Kiedy ustawa wchodzi w życie?

Projekt ustawy został skierowany do I-go czytania w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Zmiany co do zasady powinny wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, oprócz przepisów o wprowadzeniu porad zdalnych (art. 1 pkt 3, 4 i 7 projektu ustawy). Wejdą one w życie prawdopodobnie 1 lipca 2025 roku, co pozwoli na należyte przygotowanie powiatów do realizacji tego zadania zleconego.