Zaległe płatności? Z końcem roku mija ważny termin. Nie pozwól, aby Twoje roszczenia się przedawniły

• Istota i funkcja instytucji przedawnienia
• Ogólne i specjalne terminy przedawnienia
• Kiedy kończy się termin przedawnienia? Ważny termin!
• Terminy skrócone (specjalne)
• Czy bieg terminu przedawnienia można przerwać?
• Przedawnienie roszczeń w umowach B2B
• Jak ochronić swoje roszczenia przed przedawnieniem?

Istota i funkcja instytucji przedawnienia

Przedawnienie należności nie prowadzi do wygaśnięcia samego prawa podmiotowego, ale skutkuje przekształceniem roszczenia w tzw. zobowiązanie naturalne. Oznacza to, że po upływie terminu przedawnienia dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia, podnosząc właśnie zarzut przedawnienia. Sąd, co do zasady, jest związany tym zarzutem, a w przypadku roszczeń przysługujących przeciwko konsumentowi, jest zobowiązany do uwzględnienia przedawnienia z urzędu. Instytucja przedawnienia ma za zadanie z jednej strony ochronę dłużnika przed nadmiernie odwlekanym dochodzeniem roszczeń, a z drugiej stymulować wierzyciela do terminowego egzekwowania należności .

Ogólne i specjalne terminy przedawnienia

Kluczowe znaczenie dla oceny ryzyka utraty możliwości dochodzenia roszczeń ma prawidłowe określenie właściwego terminu przedawnienia. Ustawodawca przewiduje zarówno terminy ogólne, mające zastosowanie, gdy przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jak i liczne terminy skrócone, dedykowane specyficznym kategoriom roszczeń.

Aktualnie obowiązujące przepisy ustanawiają dwa podstawowe terminy ogólne, tj. sześć lat dla wszystkich roszczeń, jeśli przepis szczególny nie stanowi inaczej oraz trzy lata dla roszczeń o świadczenia okresowe (np. czynsz najmu, odsetki, alimenty) oraz dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Kiedy kończy się termin przedawnienia? Ważny termin!

Zgodnie z art. 118 zd. 2 k.c. koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Ta reguła ma kapitalne znaczenie praktyczne, ponieważ roszczenia, których trzyletni lub sześcioletni termin upływałby w ciągu roku, zostają przedłużone z mocy prawa do 31 grudnia tego roku.

Tym samym, termin przedawnienia należności wymagalnych w 2022 r. upłynie co do zasady z końcem 2025 r.!

Terminy skrócone (specjalne)

W obrocie gospodarczym kluczowe są także skrócone terminy przedawnienia, których nieznajomość może być przyczyną dotkliwych strat. Będą to np. roszczenia z umowy sprzedaży dot. usunięcia wad rzeczy sprzedanej oraz wad prawnych rzeczy, który wynosi jeden rok (art. 568 § 2 oraz 576 § 1 k.c.), roszczenia z umowy o dzieło, gdzie termin przedawnienia wynosi dwa lata od dnia oddania dzieła lub dnia, w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane (art. 646 k.c.). Innym przykładem będą roszczenia z umowy zlecenia dot. wynagrodzenia lub zwrotu wydatków, gdzie termin przedawnienia wynosi dwa lata (art. 751 k.c.), roszczenia z umowy przewozu osób, gdzie termin przedawnienia to tylko jeden rok (art. 778 k.c.), czy roszczenia z umowy spedycji, gdzie termin przedawnienia to tylko jeden rok (art. 803 § 1 k.c.).

Czy bieg terminu przedawnienia można przerwać?

Prawidłowe ustalenie początku biegu terminu przedawnienia jest równie istotne, co identyfikacja jego długości. Zgodnie z art. 120 § 1 k.c., bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Wymagalność następuje, gdy wierzyciel ma prawną możliwość żądania od dłużnika zaspokojenia swojego roszczenia. Najważniejszą z perspektywy wierzyciela jest możliwość przerwania biegu przedawnienia, co skutkuje rozpoczęciem jego biegu na nowo po ustaniu przyczyny przerwania.

Bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Będzie to, w szczególności złożenie pozwu, pierwsze złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności, złożenie wniosku o zabezpieczenie, czy skierowanie sprawy do egzekucji komorniczej.

Bieg terminu przedawnienia przerywa także uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. Może to nastąpić w sposób dorozumiały np. poprzez zapłatę części należności, czy złożenie wniosku o rozłożenie zapłaty należności na raty, czy wprost np. w formie ugody.

Przedawnienie roszczeń w umowach B2B

W kontekście zarządzania należnościami z tytułu nieopłaconych faktur za usługi lub dostawę towarów (w relacjach B2B), zdecydowana większość tych roszczeń podlega trzyletniemu terminowi przedawnienia, gdyż są to roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jeżeli roszczenie stało się wymagalne np. w lutym 2022 r., to – zgodnie z art. 118 k.c. – jego trzyletni termin przedawnienia, upływający nominalnie w lutym 2025 roku, zostanie przesunięty i ostatecznie upłynie dopiero 31 grudnia 2025 roku.

Wszelkie czynności mające na celu dochodzenie, ustalenie, zaspokojenie lub zabezpieczenie roszczeń, muszą zostać podjęte przed północą 31 grudnia danego roku, aby skutecznie przerwać bieg przedawnienia i zachować możliwość dalszego dochodzenia zapłaty należności. Zignorowanie tej daty może prowadzić do definitywnej utraty możliwości odzyskania długu.

Jak ochronić swoje roszczenia przed przedawnieniem?

Instytucja przedawnienia jest testem aktywności i należytej staranności wierzyciela. W ramach profesjonalnego obrotu gospodarczego zarządzanie wierzytelnościami, a więc także ich terminami przedawnienia jest elementem strategicznego zarządzania ryzykiem prawnym przedsiębiorstwa. Warto rozważyć wdrożenie polityki windykacji należności obejmującej prowadzenie stałego monitoringu portfela wierzytelności i podejmowanie regularnych działań przerywających bieg przedawnienia z odpowiednim wyprzedzeniem, a więc przed krytycznym, często przypadającym na koniec roku kalendarzowego terminem. Równie celowym jest korzystanie ze stałej pomocy prawnej radcy prawnego, który będzie w stanie prawidłowo ustalić termin przedawnienia i wesprzeć przedsiębiorcę w skutecznym egzekwowaniu należności.