Nowelizacja prawa o radcach prawnych: elastyczność, cyfryzacja i wzmocniona ochrona

• Nowelizacja prawa o radcach prawnych: elastyczność, cyfryzacja i wzmocniona ochrona. Ubezpieczenie OC
• Dane i tajemnica: sztywne ramy przechowywania i "tarcza" przed UODO
• Zdolność do zawodu: weryfikacja zdrowotna i automatyzacja zawieszenia
• Wizerunek i nazwa: toga w ustawie oraz kary za podszywanie się
• Uprawnienia i cyfryzacja: praca zdalna
• Most między samorządami: aplikanci adwokaccy z prawem zastępstwa za aplikantów radcowskich
• Harmonogram zmian: Przepisy przejściowe i kalendarz legislacyjny

Sejm zakończył prace nad istotną nowelizacją ustawy o radcach prawnych (druk nr 1963), a projekt trafił właśnie do Senatu. Przyjęte zmiany odpowiadają na współczesne wyzwania rynku prawniczego, wprowadzając m.in. rewizję systemu ubezpieczeń OC, uszczelnienie ochrony danych oraz trwałe umocowanie pracy zdalnej w strukturach samorządu. Nowe przepisy doprecyzowują także granice tajemnicy zawodowej i ułatwiają współpracę międzykorporacyjną. Uchwalona ustawa wprowadza zmiany w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 499).

Poniżej przedstawiamy kluczowe elementy reformy i najważniejsze regulacje z ustawy z dnia 17 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o radcach prawnych (dalej jako: ustawa), która ma zmodernizować funkcjonowanie zawodu, zachowując najwyższe standardy bezpieczeństwa klientów:

• strój urzędowy radcy prawnego - toga i żabot - inkorporowanie z rozporządzenia do ustawy uregulowań dotyczących togi. Pamiętajmy dla radców prawnych zarezerwowane są togi z niebieskim żabotem a dla adwokatów z zielonym;
• ochrona nazwy kancelarii: „kancelaria radcy prawnego” – zastrzeżenie oznaczeń „kancelaria radcy prawnego” dla osób uprawnionych. Kara jest surowa, bo regulacja jest pod rygorem grzywny do 200 000 zł lub kary ograniczenia wolności;
• przechowywanie danych osobowych - wprowadzenie sztywnych okresów przechowywania danych: 10 lat dla postępowań administracyjnych i 15 lat dla dyscyplinarnych;
• cyfryzacja prac samorządu radców prawnych – ustawowe usankcjonowanie możliwości odbywania posiedzeń i podejmowania uchwał w trybie zdalnym lub obiegowym;
• reforma ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej (OC) – wprowadzenie prawa radcy prawnego do rezygnacji z ubezpieczenia grupowego KIRP (tzw. opt-out) w przypadku posiadania własnej polisy.

Nowelizacja prawa o radcach prawnych: elastyczność, cyfryzacja i wzmocniona ochrona. Ubezpieczenie OC

Gruntownej przebudowie ulega system odpowiedzialności cywilnej radców prawnych. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 22 zn. 7, to Krajowa Izba Radców Prawnych (KIRP) będzie zawierać umowy grupowe na okres roku lub kilku lat, informując o ich warunkach najpóźniej do końca listopada. Najważniejszą nowością jest wprowadzenie mechanizmu „opt-out". Radca prawny zyskuje prawo do rezygnacji z polisy grupowej, składając w ciągu 14 dni oświadczenie do dziekana właściwej OIRP wraz z dowodem zawarcia indywidualnego ubezpieczenia.

Ustawa wprowadza jednak zabezpieczenie przed lukami w ochronie. Jeśli radca nie przedstawi dowodu własnej polisy na 14 dni przed końcem jej ważności, zostanie automatycznie objęty umową grupową KIRP. Nadzór nad realizacją obowiązku ubezpieczeniowego sprawują rady okręgowych izb pod ścisłym nadzorem Ministra Sprawiedliwości. Zaniedbania w tym zakresie, w tym brak opłacania składek, mogą skutkować wszczęciem postępowania dyscyplinarnego.

Dane i tajemnica: sztywne ramy przechowywania i "tarcza" przed UODO

Nowelizacja porządkuje kwestie przetwarzania danych osobowych przez samorząd, rozwiewając wątpliwości dotyczące dostępu osób trzecich do akt. Zmieniony art. 5c wprowadza konkretne okresy przechowywania dokumentacji: dane z postępowań dyscyplinarnych będą przechowywane przez 15 lat, a z postępowań administracyjnych przez 10 lat.

Zdolność do zawodu: weryfikacja zdrowotna i automatyzacja zawieszenia

Zmodyfikowano procedurę dotyczącą stwierdzania niezdolności do wykonywania zawodu z przyczyn zdrowotnych. Uchwałę w tej sprawie podejmuje rada OIRP na wniosek dziekana lub Prezesa KRRP, po wysłuchaniu radcy lub jego pełnomocnika. Organ zyskał uprawnienie do żądania od radcy poddania się badaniom lekarskim. Odmowa współpracy lub wszczęcie postępowania o ubezwłasnowolnienie może skutkować tymczasowym zawieszeniem w czynnościach zawodowych. Co kluczowe, zgodnie ze zmianą w art. 28, zawieszenie prawa do wykonywania zawodu następuje automatycznie z chwilą uprawomocnienia się uchwały o niezdolności lub nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności.

Wizerunek i nazwa: toga w ustawie oraz kary za podszywanie się

Ustawodawca zdecydował się przenieść do rangi ustawy regulacje dotyczące stroju urzędowego. Nowy przepis wprost odnosi się do togi z niebieskim żabotem, nadając temu symbolowi zawodowemu bezpośrednie umocowanie prawne. Równie ważne są zmiany w zakresie ochrony oznaczeń. Zastrzeżono używanie nazwy „kancelaria radcy prawnego" wyłącznie dla podmiotów uprawnionych. Za naruszenie tego zakazu grożą surowe sankcje: grzywna do 200 000 zł lub kara ograniczenia wolności, co ma chronić klientów przed nieuczciwymi praktykami i wprowadzaniem w błąd.

Uprawnienia i cyfryzacja: praca zdalna

Nowe przepisy wzmacniają pozycję samorządu. Z perspektywy organizacyjnej, ustawa dodaje cyfryzację prac samorządu. Dodany art. 45 zn. 1 uprawnia organy do odbywania posiedzeń, głosowań i podejmowania uchwał przy użyciu środków komunikacji na odległość lub w trybie obiegowym, co usprawnia bieżące funkcjonowanie izb.

Most między samorządami: aplikanci adwokaccy z prawem zastępstwa za aplikantów radcowskich

Nowelizacja wprowadza istotne ułatwienie w zakresie współpracy między korporacjami prawniczymi. Zmieniony art. 35 zn. 1 ust. 5 stanowi, że aplikant adwokacki może zastępować radcę prawnego na takich samych zasadach jak aplikant radcowski. To ujednolicenie pragmatyki zawodowej ma na celu wsparcie funkcjonowania interdyscyplinarnych zespołów i kancelarii, zwiększając elastyczność w świadczeniu pomocy prawnej.

Harmonogram zmian: Przepisy przejściowe i kalendarz legislacyjny

Ustawa zawiera rozbudowany blok przepisów intertemporalnych, które mają zapewnić płynne wdrożenie nowości:

• Dane osobowe: administratorzy mają 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy na dostosowanie systemów do nowych okresów retencji.
• Ubezpieczenie OC: nowe zasady zawierania umów przez KIRP zaczną obowiązywać dopiero po wygaśnięciu dotychczasowej polisy zawartej przez KRRP.
• Sprawy w toku: do posiedzeń rozpoczętych przed wejściem w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Stare reguły dotyczą także wydanych już prawomocnych orzeczeń i wniesionych kasacji.
• Akty wykonawcze: dotychczasowe przepisy wykonawcze (m.in. dotyczące stroju czy ubezpieczeń) zachowają moc maksymalnie przez 6 miesięcy od wejścia w życie nowelizacji.

Sejm uchwalił ustawę 17 kwietnia 2026 r. Obecnie projekt znajduje się w Senacie, który ma 30 dni na jego rozpatrzenie. Zgodnie z art. 8, nowe regulacje wejdą w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.