Ciężar dowodu w sprawach o dyskryminację ze względu na płeć

Od ustalenia na kim spoczywa obowiązek dowodzenia w trakcie procesu zależy, czy zasada zakazu dyskryminacji będzie skutecznie egzekwowana, a podejmowane przez pracownika działania  przyniosą zamierzony efekt.

  Po raz pierwszy podobną problematyką na gruncie uniijnym zajął się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dawniej Europejski Trybunał Sprawiedliwości), który już w latach 80-tych dostrzegł konieczność uregulowania tematyki związanej z rozkładem ciężaru dowodu w sprawach o dyskryminację, a w szczególności zobowiązanie pracodawcy do wykazania, iż zróżnicowane traktowanie pracowników ze względu na płeć np. w zakresie wynagradzania, oparte jest na obiektywnie uzasadnionych przesłankach.¹

 Zobacz: Serwis-prawo pracy

Wypracowana wówczas linia orzecznicza została uwzględniona w wydanej przez Radę w dyrektywie 97/80/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. dotyczącej ciężaru dowodu w przypadku dyskryminacji ze względu na płeć.² W akcie tym przyjęto zasadę wedle której ciężar dowodu, że dyskryminacja bezpośrednia lub pośrednia nie miała miejsca spoczywa na pozwanym, a więc na pracodawcy, który ma wykazać, że nie doszło z jego strony do naruszenia równego traktowania kobiet i mężczyzn w kwestii nawiązania, rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansu zawodowego, a także dostępu do szkoleń podnoszących kwalifikacje pracowników. Z kolei osoba pokrzywdzona naruszeniem wyżej wymienionego zakazu powinna jedynie wykazać fakty, na podstawie których można domniemywać istnienie dyskryminacji.

 Zobacz: Kodeks pracy

Podobne rozwiązanie przyjęte zostało również w dyrektywie 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia. ³

Wypracowane w ten sposób reguły postępowania przeniesione zostały na grunt ustawodawstwa krajowego tj. kodeksu pracy, w związku koniecznością dostosowania polskich regulacji do wymogów prawa unijnego.⁴ Zgodnie z art. 18 ^3b § 1 k.p. za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu z zastrzeżeniem § 2-4, uważa się zróżnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracownika z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 18 ^3a  § 1 k.p., którego skutkiem jest w szczególności: odmowa nawiązania lub rozwiązanie stosunku pracy, niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę lub innych warunków zatrudnienia albo pominięcie przy awansowaniu lub przyznawaniu innych świadczeń związanych z pracą, pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe - chyba że pracodawca udowodni, że kierował się obiektywnymi powodami. Przepis ten zmienia więc przyjęty w art. 6 k.c. (w zw. z art. 300 k.p.)rozkład ciężaru dowodu, według którego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie wywodzącej skutki prawne z tego faktu^.5

Pracodawca winien jest zatem udowodnić, że nie doszło z jego strony do dyskryminacji pracownika, pracownik z kolei zwolniony zostaje z obowiązku dowodzenia, że naruszenie powyższego zakazu miało miejsce.

Zobacz: Kodeks cywilny

Przedstawiona problematyka znalazła swój wyraz również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który stwierdził, że pracownik powinien wykazać fakty uprawdobodoniające zarzut nierównego traktowania w zatrudnieniu, a wówczas na pracodawcę przechodzi ciężar dowodu, że kierował się obiektywnymi powodami.⁶ Dalej Sąd Najwyższy wskazał, że uzasadnienie zarzutu dyskryminacji nie może być ogólnikowe, twierdzenia powoda powinny nawiązywać do okoliczności wskazanych przez pracodawcę, jako względy którymi kierował się różnicując pracowników (art. 18 ^3b § 1 in fine k.p.).⁷

W praktyce więc pracownik powołujący się na naruszenie zasady równości płci na jego niekorzyść obowiązany jest wykazać, że był w zatrudnieniu dyskryminowany w bezpośredni lub pośredni sposób, przy czym określenie obszaru w którym doszło do złamania zakazu dyskryminacji nie może być oderwane od treści art. 18 ^3b § 1 k.p.

Reasumując, w przypadku kiedy pracownik w toku procesu wykaże okoliczności uzasadniające twierdzenie naruszenia wobec niego zasady równości kobiet i mężczyzn w zatrudnieniu, to na pracodawcę przeniesiony zostaje ciężar udowodnienia, że powyższa sytuacja nie miała miejsca.