REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Instytucja świadka incognito w procesie karnym

Natalia Kurdziel

REKLAMA

REKLAMA

Świadkiem incognito jest świadek w znaczeniu procesowym, którego tożsamość dla celów procesowych została zachowana w tajemnicy.

Kim jest świadek incognito?

REKLAMA

REKLAMA

Instytucja świadka incognito funkcjonuje w polskim prawodawstwie od 1995 roku. Wielokrotne nowelizacje ustawy doprowadziły do wykształcenia się instytucji w optymalnym kształcie, w jakim funkcjonuje do dnia dzisiejszego. Ogólnie rzecz biorąc świadkiem jest osoba fizyczna, wezwana przez sąd w charakterze świadka albo zgłaszająca się bez wezwania, zobowiązana złożyć zeznania albo składająca zeznania dobrowolnie, które mogą mieć potencjalnie znaczenie w danej sprawie, zeznająca w zakresie znanych jej faktów i właściwości, spostrzeżonych, odebranych innymi zmysłami osobiście lub uzyskanych z innych źródeł, związanych bezpośrednio lub pośrednio z czynem przestępnym, w procesie toczonym przeciwko innej osobie.

W przypadkach wskazanych w ustawie potencjalny świadek może zażądać należnej mu ochrony w postaci zachowania anonimowości jego tożsamości. W odniesieniu do świadka anonimowość wskazuje na zachowanie w tajemnicy jego tożsamości na potrzeby postępowania karnego. Świadkiem anonimowym jest więc osoba nieznana z imienia ani nazwiska, występująca incognito, składająca zeznania w sposób uniemożliwiający innym osobom niż sąd i prokurator poznanie jej tożsamości.

Zobacz: Kodeks karny

REKLAMA

Kiedy stosujemy utajnienie?

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Na podstawie art. 184 § 1 k.p.k. przesłanką zastosowania instytucji świadka incognito jest uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach świadka lub osoby dla niego najbliższej. Istnieje także przesłanka zastosowania instytucji świadka anonimowego o charakterze pozaustawowym, wyprowadzonej z zasad logicznego rozumowania oraz gwarancyjnych norm prawa karnego procesowego. Zgodnie z jej założeniem warunkiem zastosowania art. 184 k.p.k. jest występujący w sprawie układ okoliczności faktycznych, który powoduje, że anonimizacja ma szanse powodzenia. Uwzględnienie tej przesłanki podczas anonimizacji jest warunkiem uniknięcia pozorności udzielanej świadkowi ochrony oraz zachowania elementarnych gwarancji oskarżonego w procesie karnym. Fakt zaistnienia przesłanek w określonej sprawie jest poddawany, w zależności od etapu postępowania, ocenie sądu bądź prokuratora. Ocena dokonywana przez wskazane podmioty ma na celu obiektywne rozpoznanie i analizę okoliczności faktycznych towarzyszących sprawie.

Kto może zostać świadkiem incognito?

Przepisy ustawy nie formułują jakichkolwiek warunków czy kryteriów jakie świadek musi spełniać, aby wobec niego mogła zostać zastosowana anonimizacja. Jedyna przesłanka uzasadniająca utajnienie jest niezależna od cech jego osobowości czy też od jego woli.

A jest nią zaistnienie okoliczności opisanych powyżej. Przepis art. 184 k.p.k. odnosi się do świadka w znaczeniu procesowym, czyli osoby która została wezwana do składania zeznań. Warunkiem sensowność instytucji świadka incognito jest zastosowanie jej w odpowiednim czasie, a mianowicie po wezwaniu osoby do składania zeznań lecz przed ich odebraniem. Wydanie takiego postanowienia w stosunku do świadka w znaczeniu potocznym jest bezzasadne i przedwczesne, gdyż na tym etapie nie wiadomo jeszcze czy wogóle złożenie zeznań przez tą osobę będzie potrzebne w konkretnej sprawie. Po złożeniu zeznań do protokołu staje się bezcelowe, gdyż udzielana ochrona skupia się na zapewnieniu anonimowości podczas przesłuchania. Jednak niezupełnie zostaje wykluczona możliwość późniejszego wydania postanowienia o utajnieniu, gdyż przesłanka z art. 184 k.p.k., może pojawić się dopiero po złożeniu zeznań w postępowaniu przygotowawczym. Sensowne jest to tylko w sytuacji, gdy dane świadka nie zostały ujawnione, a oskarżony czy też jego obrońca nie zapoznał się z treścią protokołów z postępowania przygotowawczego. Wówczas może nastąpić zastąpienie sporządzonych protokołów, takimi które nie zawierają danych umożliwiających ujawnienie tożsamości świadka. Niestety takiej możliwości nie ma już osoba, która złożyła zeznania z podaniem danych osobowych podczas postępowania sądowego, gdyż automatycznym następstwem tych czynności jest ujawnienie danych „na zewnątrz”.

Zobacz: Kodeks postępowania karnego

Istnieją kategorie świadków, w stosunku do których, z różnych przyczyn nie może czy też nie powinno być wydane postanowienie o anonimizacji. Głównym powodem jest fakt, iż odkrycie tożsamości świadka nie stanowi dla oskarżonego w pewnych przypadkach najmniejszej trudności. Należy tu w szczególności wymienić pokrzywdzonego, osoby małoletnie, niepełnosprawne umysłowo oraz niewładające językiem polskim.

Formy utajnienia

Przesłuchanie świadka incognito może nastąpić wyłącznie w okolicznościach uniemożliwiających ujawnienie jego tożsamości. Biorąc pod uwagę fakt, że regułą stała się obecność oskarżonego i jego obrońcy podczas przesłuchania, środki ochrony powinny być bardzo starannie dobierane przez sąd, aby maksymalnie zmniejszyć prawdopodobieństwo dekonspiracji. Koniecznością jest ograniczenie wizualnego, a bardzo często także werbalnego kontaktu oskarżonego ze świadkiem.

Podczas przesłuchania na rozprawie w celu zamaskowania świadka mogą zastosowane być różne środki techniczne: zastosowanie kabiny, parawanu, lustra weneckiego oraz innych środków maskujących wizerunek – stroje maskujące sylwetkę świadka (kostiumy, maski, sztuczne brody, peruki, kominiarki).

W przypadku bardzo dużego stopnia zagrożenia dekonspiracją przesłuchanie może zostać przeprowadzone poza salą rozpraw z wykorzystaniem środków technicznych przekazujących obraz i dźwięk na odległość. Przekaz poddawany jest specjalnym zniekształceniom za pomocą urządzeń deformujących wizerunek i głos świadka. Dopiero w takiej postaci przekazywany jest na salę rozpraw.

Zobacz: Przebieg przesłuchania świadka

Istota anonimizacji 


Świadek anonimowy to instrument wprowadzony w celu zwalczania poczucia zagrożenia ze strony świata przestępczego, mający na celu wzmocnienie bezpieczeństwa świadków, a tym samym zwiększenie efektywności funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

Poszukiwanie takich instrumentów stało się konieczne w związku z rozpowszechnieniem zjawiska zastraszania świadków, które powoduje, że świadkowie często w obawie o bezpieczeństwo własne lub osób najbliższych, w trakcie przesłuchania zasłaniają się niepamięcią, upływem czasu, błędem czy pomyłką. Jest to jedna z najbardziej oczywistych metod działań grup przestępczych, mających na celu eliminację potencjalnego źródła dowodowego, poprzez stworzenie atmosfery zagrożenia lub zastosowanie siły czy groźby.

Zobacz: W sądzie

Anonimizacja jest formą ochrony osobowego źródła dowodowego, które stanowi niewątpliwie podstawowy, najczęściej stosowany środek dowodowy. Mimo, że przedstawiona instytucja jest coraz częściej stosowana w praktyce, wzbudza co raz większe zaufanie, a jej efektywność stale wzrasta, nie jest dostatecznie doceniana.

Źródło: INFOR

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:
Autopromocja

REKLAMA

QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

REKLAMA

Prawo
W 2027 roku ważne decyzje. Ile powinny wynosić zasiłki i kryteria dochodowe?

Na 2027 rok przypada ustawowa weryfikacja kwot kryteriów dochodowych i świadczeń z pomocy społecznej, a także zasiłków rodzinnych. Weryfikacja nie oznacza automatycznej podwyżki. Eksperci wskazują jednak na potrzebę znacznego podniesienie wysokości aktualnych progów i zasiłków dla rodzin.

Praca po osiągnięciu wieku emerytalnego – podatki, składki, prawo pracy. Jak zatrzymać w firmie doświadczonych pracowników?

Znasz ten moment? Najlepsza księgowa, technolog albo handlowiec z trzydziestoletnim stażem mówi, że w przyszłym roku „przechodzi na emeryturę”. Pierwsza myśl: kto go zastąpi? Tymczasem ta rozmowa wcale nie musi kończyć się pożegnaniem. Z badania GeeX 2026, które przeprowadziliśmy jako Enpulse we współpracy z SGH, wynika, że co drugi przedstawiciel pokolenia X dopuszcza pracę po osiągnięciu wieku emerytalnego. To osoby otwarte na dalszą pracę, jeśli stworzymy im odpowiednie warunki. Przepisy tego nie blokują. Przewidują nawet zachęty, o których wielu pracodawców nie wie.

5 lat więzienia za fałszywe zdjęcie z AI. Nowe przepisy kodeksu karnego przeciw intymnym deepfake'om i przemocy w sieci [projekt]

Ministerstwo Sprawiedliwości informuje, że rozpowszechnianie fałszywych materiałów intymnych bez zgody osoby przedstawionej na zdjęciu lub nagraniu ma być jednoznacznie karalne. Nowe przepisy mają również skuteczniej chronić dzieci przed przestępstwami seksualnymi w internecie, w tym przed zagrożeniami związanymi z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Takie rozwiązania przewiduje projekt nowelizacji Kodeksu karnego przygotowany w Ministerstwie Sprawiedliwości (druk nr 3268). Nad projektem trwają prace w Sejmie. Co ciekawe projekt został wniesiony do Sejmu jako projekt poselski.

ePUAP znowu działa. Ministerstwo Cyfryzacji zapewnia o wzmacnianiu bezpieczeństwa po cyberataku

Po wykrytym 10 listopada cyberataku na system ePUAP zostało przywrócone jego pełne działanie. Ministerstwo Cyfryzacji zapewnia, że system działa w pełnym zakresie, wszystkie usługi są dostępne i stale monitorowane. System został sprawdzony pod kątem bezpieczeństwa i stabilności działania.

REKLAMA

Zwierzęta w wynajmowanym mieszkaniu – co mówi prawo. Teoretycznie problemów nie ma. A w praktyce? Wyższa kaucja i odpowiedzialność za szkody

Dane Eurostatu z badania ankietowego EU-SILC od lat wskazują, że w Polsce około 5% ludności zasiedla lokum wynajmowane na wolnym rynku. Innymi słowy, co dwudziesty mieszkaniec naszego kraju wynajmuje za rynkowy czynsz mieszkanie od osoby prywatnej lub firmy. Inne ciekawe statystyki mówią, iż mieszkańcy naszego kraju posiadają około 8 milionów psów. Liczba kotów jest zbliżona. Nie wiemy czy najemcy rzadziej niż przeciętnie posiadają zwierzęta domowe. Być może tak. W każdym razie najem mieszkania przez osobę ze zwierzęciem domowym pozostaje dość problematycznym tematem. Niektórzy właściciele lokali mieszkalnych w ogóle nie wyrażają zgody na podpisanie umowy z osobą, która posiada zwierzęta domowe - zwłaszcza większe, takie jak psy i koty. W innych przypadkach zgoda właściciela „M” może zależeć od wyższej kaucji. Czy takie praktyki są dopuszczalne? Odpowiedzi udziela Leszek Markiewicz prowadzący warszawską agencję nieruchomości (NieruchomosciSzybko.pl).

Dofinansowania do turnusów rehabilitacyjnych z problemami? NIK wskazuje liczne nieprawidłowości

W latach 2023–2025 z turnusów rehabilitacyjnych skorzystało ponad 277 tys. osób, PFRON przeznaczył na ten cel ponad 500 mln zł. Choć „wyjazdy po zdrowie” cieszą się zainteresowaniem, to system ich organizacji i finansowania wymaga poprawy - oceniła Najwyższa Izba Kontroli.

Wyżywienie osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych – interwencja RPO

W mijającym roku Rzecznik Praw Obywatelskich kilkakrotnie zwracał się do Ministra Sprawiedliwości w zakresie urealnienia stawek minimalnych wyżywienia osób osadzonych w aresztach śledczych i zakładach karnych mając na względzie powszechnie odczuwalny wzrost cen żywności. Aktualnie obowiązujące przepisy znacznie ograniczają możliwość przygotowania posiłków o odpowiedniej jakości.

AI napędza rynek pracy IT. Te specjalizacje są dziś najbardziej poszukiwane

Sektor IT stopniowo wraca do rekrutacji. Najbardziej poszukiwani są specjaliści od analizy danych, rozwiązań chmurowych, cyberbezpieczeństwa i AI. Słabnie popyt na testerów manualnych i pracowników podstawowego wsparcia technicznego – wynika z raportu Grafton Recruitment.

REKLAMA

Digital Fairness Act – Akt o Sprawiedliwości Cyfrowej i nowe prawo konsumenckie w erze AI

Digital Fairness Act, nazywany po polsku Aktem o Sprawiedliwości Cyfrowej, to jedna z najważniejszych planowanych zmian dla e-commerce, platform internetowych, influencerów i firm rozwijających usługi oparte na sztucznej inteligencji. Komisja Europejska chce dostosować prawo konsumenckie do realiów handlu online, automatyzacji zakupów, personalizacji ofert i rosnącej roli algorytmów. Dla konsumentów oznacza to większą przejrzystość i ochronę, a dla przedsiębiorców – nowe obowiązki związane z projektowaniem usług cyfrowych, komunikacją marketingową i obsługą klienta.

Uchwała trzech Izb Sądu Najwyższego z 18 listopada 2026 r. (III CZP 41/26) a stosowanie wyroku TK SK 140/20

18 listopada 2026 r. połączone trzy Izby Sądu Najwyższego podjęły uchwałę w sprawie III CZP 41/26. Rozstrzygnięcie dotyczy skutków prawnych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które nie zostały opublikowane w Dzienniku Ustaw. Kwestia ta ma szczególne znaczenie dla emerytów zamierzających dochodzić swoich praw na podstawie wyroku TK z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20.

Zapisz się na newsletter
Najlepsze artykuły, najpoczytniejsze tematy, zmiany w prawie i porady. Skoncentrowana dawka wiadomości z różnych kategorii: prawo, księgowość, kadry, biznes, nieruchomości, pieniądze, edukacja. Zapisz się na nasz newsletter i bądź zawsze na czasie.
Zaznacz wymagane zgody
loading
Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich
Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj.
success

Potwierdź zapis

Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.

failure

Coś poszło nie tak

REKLAMA