Kategorie

Instytucja świadka incognito w procesie karnym

Natalia Kurdziel
Świadkiem incognito jest świadek w znaczeniu procesowym, którego tożsamość dla celów procesowych została zachowana w tajemnicy.

Kim jest świadek incognito?

Instytucja świadka incognito funkcjonuje w polskim prawodawstwie od 1995 roku. Wielokrotne nowelizacje ustawy doprowadziły do wykształcenia się instytucji w optymalnym kształcie, w jakim funkcjonuje do dnia dzisiejszego. Ogólnie rzecz biorąc świadkiem jest osoba fizyczna, wezwana przez sąd w charakterze świadka albo zgłaszająca się bez wezwania, zobowiązana złożyć zeznania albo składająca zeznania dobrowolnie, które mogą mieć potencjalnie znaczenie w danej sprawie, zeznająca w zakresie znanych jej faktów i właściwości, spostrzeżonych, odebranych innymi zmysłami osobiście lub uzyskanych z innych źródeł, związanych bezpośrednio lub pośrednio z czynem przestępnym, w procesie toczonym przeciwko innej osobie.

W przypadkach wskazanych w ustawie potencjalny świadek może zażądać należnej mu ochrony w postaci zachowania anonimowości jego tożsamości. W odniesieniu do świadka anonimowość wskazuje na zachowanie w tajemnicy jego tożsamości na potrzeby postępowania karnego. Świadkiem anonimowym jest więc osoba nieznana z imienia ani nazwiska, występująca incognito, składająca zeznania w sposób uniemożliwiający innym osobom niż sąd i prokurator poznanie jej tożsamości.

Zobacz: Kodeks karny

Kiedy stosujemy utajnienie?

Na podstawie art. 184 § 1 k.p.k. przesłanką zastosowania instytucji świadka incognito jest uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach świadka lub osoby dla niego najbliższej. Istnieje także przesłanka zastosowania instytucji świadka anonimowego o charakterze pozaustawowym, wyprowadzonej z zasad logicznego rozumowania oraz gwarancyjnych norm prawa karnego procesowego. Zgodnie z jej założeniem warunkiem zastosowania art. 184 k.p.k. jest występujący w sprawie układ okoliczności faktycznych, który powoduje, że anonimizacja ma szanse powodzenia. Uwzględnienie tej przesłanki podczas anonimizacji jest warunkiem uniknięcia pozorności udzielanej świadkowi ochrony oraz zachowania elementarnych gwarancji oskarżonego w procesie karnym. Fakt zaistnienia przesłanek w określonej sprawie jest poddawany, w zależności od etapu postępowania, ocenie sądu bądź prokuratora. Ocena dokonywana przez wskazane podmioty ma na celu obiektywne rozpoznanie i analizę okoliczności faktycznych towarzyszących sprawie.

Kto może zostać świadkiem incognito?

Przepisy ustawy nie formułują jakichkolwiek warunków czy kryteriów jakie świadek musi spełniać, aby wobec niego mogła zostać zastosowana anonimizacja. Jedyna przesłanka uzasadniająca utajnienie jest niezależna od cech jego osobowości czy też od jego woli.

A jest nią zaistnienie okoliczności opisanych powyżej. Przepis art. 184 k.p.k. odnosi się do świadka w znaczeniu procesowym, czyli osoby która została wezwana do składania zeznań. Warunkiem sensowność instytucji świadka incognito jest zastosowanie jej w odpowiednim czasie, a mianowicie po wezwaniu osoby do składania zeznań lecz przed ich odebraniem. Wydanie takiego postanowienia w stosunku do świadka w znaczeniu potocznym jest bezzasadne i przedwczesne, gdyż na tym etapie nie wiadomo jeszcze czy wogóle złożenie zeznań przez tą osobę będzie potrzebne w konkretnej sprawie. Po złożeniu zeznań do protokołu staje się bezcelowe, gdyż udzielana ochrona skupia się na zapewnieniu anonimowości podczas przesłuchania. Jednak niezupełnie zostaje wykluczona możliwość późniejszego wydania postanowienia o utajnieniu, gdyż przesłanka z art. 184 k.p.k., może pojawić się dopiero po złożeniu zeznań w postępowaniu przygotowawczym. Sensowne jest to tylko w sytuacji, gdy dane świadka nie zostały ujawnione, a oskarżony czy też jego obrońca nie zapoznał się z treścią protokołów z postępowania przygotowawczego. Wówczas może nastąpić zastąpienie sporządzonych protokołów, takimi które nie zawierają danych umożliwiających ujawnienie tożsamości świadka. Niestety takiej możliwości nie ma już osoba, która złożyła zeznania z podaniem danych osobowych podczas postępowania sądowego, gdyż automatycznym następstwem tych czynności jest ujawnienie danych „na zewnątrz”.

Zobacz: Kodeks postępowania karnego

Istnieją kategorie świadków, w stosunku do których, z różnych przyczyn nie może czy też nie powinno być wydane postanowienie o anonimizacji. Głównym powodem jest fakt, iż odkrycie tożsamości świadka nie stanowi dla oskarżonego w pewnych przypadkach najmniejszej trudności. Należy tu w szczególności wymienić pokrzywdzonego, osoby małoletnie, niepełnosprawne umysłowo oraz niewładające językiem polskim.

Formy utajnienia

Przesłuchanie świadka incognito może nastąpić wyłącznie w okolicznościach uniemożliwiających ujawnienie jego tożsamości. Biorąc pod uwagę fakt, że regułą stała się obecność oskarżonego i jego obrońcy podczas przesłuchania, środki ochrony powinny być bardzo starannie dobierane przez sąd, aby maksymalnie zmniejszyć prawdopodobieństwo dekonspiracji. Koniecznością jest ograniczenie wizualnego, a bardzo często także werbalnego kontaktu oskarżonego ze świadkiem.

Podczas przesłuchania na rozprawie w celu zamaskowania świadka mogą zastosowane być różne środki techniczne: zastosowanie kabiny, parawanu, lustra weneckiego oraz innych środków maskujących wizerunek – stroje maskujące sylwetkę świadka (kostiumy, maski, sztuczne brody, peruki, kominiarki).

W przypadku bardzo dużego stopnia zagrożenia dekonspiracją przesłuchanie może zostać przeprowadzone poza salą rozpraw z wykorzystaniem środków technicznych przekazujących obraz i dźwięk na odległość. Przekaz poddawany jest specjalnym zniekształceniom za pomocą urządzeń deformujących wizerunek i głos świadka. Dopiero w takiej postaci przekazywany jest na salę rozpraw.

Zobacz: Przebieg przesłuchania świadka

Istota anonimizacji 


Świadek anonimowy to instrument wprowadzony w celu zwalczania poczucia zagrożenia ze strony świata przestępczego, mający na celu wzmocnienie bezpieczeństwa świadków, a tym samym zwiększenie efektywności funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

Poszukiwanie takich instrumentów stało się konieczne w związku z rozpowszechnieniem zjawiska zastraszania świadków, które powoduje, że świadkowie często w obawie o bezpieczeństwo własne lub osób najbliższych, w trakcie przesłuchania zasłaniają się niepamięcią, upływem czasu, błędem czy pomyłką. Jest to jedna z najbardziej oczywistych metod działań grup przestępczych, mających na celu eliminację potencjalnego źródła dowodowego, poprzez stworzenie atmosfery zagrożenia lub zastosowanie siły czy groźby.

Zobacz: W sądzie

Anonimizacja jest formą ochrony osobowego źródła dowodowego, które stanowi niewątpliwie podstawowy, najczęściej stosowany środek dowodowy. Mimo, że przedstawiona instytucja jest coraz częściej stosowana w praktyce, wzbudza co raz większe zaufanie, a jej efektywność stale wzrasta, nie jest dostatecznie doceniana.

Dowiedz się więcej z naszej publikacji
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych z aktywnymi drukami online
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych z aktywnymi drukami online
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    1 sty 2000
    17 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    PE o wolności mediów i praworządności w Polsce

    Parlament Europejski przyjął w rezolucję zatytułowaną "Wolność mediów i dalsze pogarszanie się praworządności w Polsce".

    Nowelizacja KPA a odszkodowania

    Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego weszła w życie. Czy właściciele nieruchomości będą dochodzić odszkodowań przed ETPC?

    Czas pracy - od kiedy?

    Czas pracy budzi szereg wątpliwości. Od kiedy się liczy? Co z tzw. czynnościami przygotowawczymi?

    Brak alimentów a dodatkowe zajęcia pozalekcyjne [BADANIE]

    W wielu przypadkach rodziców opiekujących się dziećmi, które nie otrzymują alimentów, nie stać na sfinansowanie jakichkolwiek zajęć pozalekcyjnych.

    Wynagrodzenia rodzin zastępczych i inne zmiany

    Wynagrodzenia rodzin zastępczych powiązane z płacą minimalną zakłada projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

    Cmentarze i chowanie zmarłych – planowane zmiany

    Nowa ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych ma w sposób kompleksowy regulować problematykę tzw. prawa pośmiertnego. Oto założenia projektu.

    Świadczenie usług cyfrowych - duże zmiany od 2022 roku

    Usługi cyfrowe. 1 stycznia 2022 r. mija termin implementacji przez państwa członkowskie UE dyrektywy 2019/770 z 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów o dostarczanie treści i usług cyfrowych. Co się zmieni po wejściu w życie tych przepisów? Jakie nowe zasady wprowadza ta dyrektywa? Co powinni wiedzieć konsumenci?

    "Małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie - rezolucja PE

    Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której postuluje, by "małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie były uznawane w całej Unii .

    Straż Graniczna przypomina grzybiarzom o stanie wyjątkowym

    Straż Graniczna zaleca, by grzybiarze, zanim wybiorą się do lasów, sprawdzili jak przebiega strefa stanu wyjątkowego.

    Wnioski o "Dobry start" złożone przez większość uprawnionych

    Wnioski o "Dobry start" złożyła już wnioski o "Dobry start". Z danych ZUS wynika, iż rodzice najczęściej wybierali bankowość elektroniczną.

    Święta Wielkanocne w 2022 r.

    Święta Wielkanocne w 2022 r. to data oczekiwana przez wielu pracowników. Kiedy jest Wielkanoc? Czy jest to dzień wolny od pracy?

    Spis powszechny do 30 września 2021 r.

    Spis powszechny potrwa do 30 września. Jak można wziąć udział w Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań w 2021 r.?

    Zakup akcji lub obligacji - UOKiK radzi

    Na co zwracać uwagę przy najbardziej popularnych instrumentach finansowych, czyli akcjach i obligacjach?

    Wydziedziczenie – na czym polega?

    Wydziedziczenie jest możliwe tylko po spełnieniu określonych warunków. Na czym w rzeczywistości polega?

    Alienacja rodzicielska - co robić?

    Alienacja rodzicielska, czyli utrudnianie kontaktów z dzieckiem przez rodzica to ważny problem. Co można zrobić w takiej sytuacji?

    Osoby niepełnosprawne - powstanie nowa ustawa?

    Ustawa o wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnościami ma umożliwić pełne wdrożenie Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych.

    Stwierdzenie nieważności decyzji (KPA)

    Stwierdzenie nieważności decyzji to instytucja z Kodeksie postępowania administracyjnego, która stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych.

    O ile wzrosną emerytury w 2022 r.?

    O ile wzrosną najniższe emerytury w 2022 r.? Co z rentą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i rentą rodzinną?

    Zasiłek okresowy w 2022 r.

    Zasiłek okresowy w 2022 r. czeka podwyżka kryteriów dochodowych. Czy wpływa to na wysokość świadczeń?

    Wakacyjny urlop - gdzie i za ile? [BADANIE]

    Ponad 80% Polaków spędziło tegoroczny wakacyjny urlop w kraju. Ile środków przeznaczyliśmy na wyjazdy?

    MS zapowiada zmiany dotyczące samorządu kuratorskiego

    Przepisy mają zostać wyostrzone, aby kuratorzy mieli bardziej szczegółowe określone narzędzia działania.

    Dodatek energetyczny w 2021 r.

    Dodatek energetyczny w 2021 r. przysługuje odbiorcy wrażliwemu energii elektrycznej. Ile aktualnie wynosi takie świadczenie?

    Limity dorabiania dla emerytów z KRUS od września 2021 r.

    Ile może dorobić emeryt i rencista KRUS od 1 września 2021 r.? Przy jakich kwotach świadczenie może zostać zmniejszone lub zawieszone?

    Grzywna za podrzucanie śmieci

    Czy za podrzucanie śmieci sąsiad może zapłacić grzywnę? Co z możliwością wykorzystania nagrania z monitoringu?

    Czerwcowi emeryci - jakie zmiany?

    Czerwcowi emeryci już nie stracą. Ich emerytury zostaną przeliczone przez ZUS z urzędu na korzystniejszych zasadach.