Duże zmiany w procesie karnym - przewodnik po nowelizacji

KODEKS POSTĘPOWANIA KARNEGO

CZĘŚCI USTAWY

OBSZARY ZMIAN

PROPONOWANE ZMIANY

Dział I. Przepisy wstępne

ściganie na wniosek, zezwolenie władzy, zawiadomienie o wszczęciu i ukończeniu postępowania

• wydłużenie terminu do cofnięcia wniosku o ściganie do momentu zamknięcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej (proj. art. 12 § 3 k.p.k.)
• doprecyzowanie zasad uzyskiwania wniosku o ściganie (proj. art. 13 § 2 k.p.k.)
• wprowadzenie zasady informowania samorządu zawodowego o ukończeniu postępowania przeciwko członkowi samorządu (proj. art. 21 § 1a k.p.k.)

Dział II. Sąd

właściwość i skład sądu

• wprowadzenie zasad rozstrzygania sporów kompetencyjnych pomiędzy sądami różnego rzędu (proj. art. 38 § 1 k.p.k.)

Dział III. Strony, pełnomocnicy, przedstawiciel społeczny, podmiot zobowiązany, właściciel przedsiębiorstwa zagrożonego przepadkiem

pokrzywdzony

• określenie organu właściwego do ustanawiania kuratora małoletniego pokrzywdzonego (proj. art. 51 § 2a k.p.k.)

oskarżyciel posiłkowy

• uszczegółowienie zasad wnoszenia subsydiarnego aktu oskarżenia (proj. art. 55 § 1, 2a i 4 k.p.k.)
• zmiany w zakresie uprawnień oskarżycieli posiłkowych (proj. art. 56 § 1a i 3 k.p.k.)
• zmiany dotyczące zasad odstępowania od oskarżenia (proj. art. 57 § 1a k.p.k.)

oskarżony

• uregulowanie sposobu przekazywania wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu przez organ prowadzący postępowanie przygotowawcze (proj. art. 81a § 3 k.p.k.)

obrońcy i pełnomocnicy

• poszerzenie zakresu odesłań z przepisów dotyczących obrońcy w stosunku do pełnomocników (proj. art. 88 § 1 k.p.k.)

Dział IV. Czynności procesowe

orzeczenia, zarządzenia i polecenia

• doprecyzowanie zasad orzekania o karze w sytuacji konieczności zastosowania reguł intertemporalnych (proj. art. 95aa § 1, 2 i 3 k.p.k.) 
• wprowadzenie możliwości utrwalania przez strony dźwięku z przebiegu posiedzenia (proj. art. 95b § 2a k.p.k.) 
• zmiana przesłanek udziału stron oraz osób niebędących stronami w posiedzeniu (proj. art. 96 § 1 i 2 k.p.k.) 
• zmiany w zakresie ogłaszania i doręczania orzeczeń oraz zarządzeń (proj. art. 100 § 1, 1a, 3, 4 i 6 k.p.k.)

porządek czynności procesowych

• określenie konsekwencji niestawiennictwa strony w kontekście przeprowadzenia czynności procesowej (proj. art. 117 § 3a k.p.k.)
• doprecyzowanie wymogów formalnych pisma procesowego (proj. art. 119 § 1 pkt 2 k.p.k.) 
• określenie podmiotu, do którego odnoszą się konsekwencje braków formalnych pisma procesowego (proj. art. 120 § 1 k.p.k.)

doręczenia

• poszerzenie katalogu podmiotów uprawnionych oraz sposobów doręczeń wezwań, zawiadomień i innych pism (proj. art. 131 § 1 i 2 k.p.k.)
• wprowadzenie możliwości doręczenia pism w postępowaniu karnym na adres skrytki pocztowej oraz skutków nieaktualizowania takich informacji (proj. art. 132 § 1a oraz art. 139 § 1 k.p.k.)
• poszerzenie możliwości odbioru przesyłek przez osobę upoważnioną na podstawie pełnomocnictwa pocztowego (proj. art. 133 § 2a i 2b k.p.k.)

protokoły

• doprecyzowanie kategorii danych, których nie zamieszcza się w protokole z czynności w postępowaniu karnym (proj. art. 148a § 1 k.p.k.)

Dział V. Dowody

przepisy ogólne

• poszerzenie katalogu przesłanek oddalenia wniosku dowodowego (proj. art. 170 § 1 pkt 6 k.p.k.)
• wprowadzenie wyłączenia możliwości oddalenia niektórych kategorii wniosków dowodowych (proj. art. 170 § 1a k.p.k.)

świadkowie

• wprowadzenie terminu do przesłuchania pokrzywdzonego w charakterze świadka (proj. art. 185a § 2 i art. 185c § 2 k.p.k.)
• doprecyzowanie zasad przesłuchiwania małoletniego pokrzywdzonego, który w chwili przesłuchania ukończył 15 lat oraz pokrzywdzonego przestępstwem z art. 197-199 k.k. (proj. art. 185a § 4 i art. 185c § 1a oraz 3-4 k.p.k.)

biegli, tłumacze, specjaliści

• wprowadzenie odpowiedniego stosowania przepisów o biegłych do instytucji naukowej lub specjalistycznej, która ma wydać opinię w sprawie (proj. art. 193 § 2a k.p.k.)
• zmiana zasad udostępniania powołanym biegłym dokumentów z akt sprawy (proj. art. 198 § 1, 1a i 1b k.p.k.)

wywiad środowiskowy i badanie osoby oskarżonego

• poszerzenie zakresu badań osobopoznawczych w odniesieniu do oskarżonego (proj. art. 213 § 1 zdanie pierwsze k.p.k.)

Dział VI. Środki przymusu

zabezpieczenie majątkowe

• umożliwienie odpowiedniego zastosowania przepisów dot. wniosku o uchylenie lub zmianę środka zapobiegawczego do postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego (proj. art. 293 § 3 k.p.k.)

Dział VII. Postępowanie przygotowawcze

przepisy ogólne

• poszerzenie sposobów doręczania pokrzywdzonemu informacji o zakończeniu sprawy (proj. art. 299a § 2 k.p.k.)
• zmiana zasad pouczania pokrzywdzonego o przysługujących mu uprawnieniach (proj. art. 300 § 2 k.p.k.)
• wprowadzenie możliwości odstąpienia w postępowaniu przygotowawczym od przesłuchania pokrzywdzonego w charakterze świadka, jeżeli czynność ta nie jest niezbędna dla poczynienia ustaleń faktycznych (proj. art. 7 315a k.p.k.)

dochodzenie

• wprowadzenie odpowiedniego stosowania proponowanych przepisów o odstąpieniu od przesłuchania pokrzywdzonego w charakterze świadka do ograniczenia dochodzenia (proj. art. 325h § 2 k.p.k.)

czynności sądowe w postępowaniu przygotowawczym

• ograniczenie możliwości zaskarżania ponownego postanowienia o umorzeniu postępowania lub odmowie jego wszczęcia do prokuratora nadrzędnego (proj. art. 330 § 2 k.p.k.)

akt oskarżenia

• poszerzenie kategorii danych dot. oskarżonego, pokrzywdzonych i świadków, które muszą znaleźć się w akcie oskarżenia (proj. art. 332 § 1 pkt 1 oraz 333 § 3 k.p.k.)
• wprowadzenie możliwości wniesienia przez prokuratora o zaniechanie wezwania i odczytanie na rozprawie zeznań świadków przebywających za granicą lub mających stwierdzić okoliczności, które nie są tak doniosłe, aby konieczne było bezpośrednie przesłuchanie świadków na rozprawie, w szczególności takie, którym oskarżony w wyjaśnieniach swych nie zaprzeczył (proj. art. 333 § 2 k.p.k.)
• poszerzenie obowiązku informacyjnego wobec właściwych osób w zakresie przesłania aktu oskarżenia oraz przysługujących im uprawnień i ciążących na nich obowiązkach (proj. art. 334 § 3 zdanie pierwsze i 337a § 1 k.p.k.)

Dział VIII. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji

wstępna kontrola oskarżenia

• zawężenie katalogu przypadków, w których prezes kieruje sprawę na posiedzenie (proj. art. 339 § 3 pkt 3 k.p.k.)
• poszerzenie kręgu podmiotów, którym przysługuje zażalenie na orzeczenie w przedmiocie przepadku (proj. art. 340 § 2a k.p.k.)
• doprecyzowanie wymogów formalnych treści wyroku warunkowo umarzającego postępowanie (proj. art. 342 §1 k.p.k.)
• doprecyzowanie zasad pouczania oskarżonego przed uwzględnieniem wniosku o dobrowolne poddanie się karze (proj. art. 343 § 5a k.p.k.)
• wprowadzenie możliwości orzekania w przedmiocie nieuwzględnienia wniosków o dobrowolne poddanie się karze, wydanie wyroku skazującego bez postępowania dowodowego oraz warunkowe umorzenie postępowania na posiedzeniu, o którym nie zawiadomiono uczestników uprawnionych do stawiennictwa (proj. art. 343b k.p.k.)

przygotowanie rozprawy głównej

• wprowadzenie możliwości odstąpienia przez sąd z urzędu od wzywania na rozprawę niektórych świadków (proj. art. 350a k.p.k.)
• poszerzenie obowiązku informacyjnego wobec oskarżonego przy doręczeniu wezwania na rozprawę lub zawiadomienia o jej terminie (proj. art. 353 § 4 k.p.k.)

przepisy ogólne o rozprawie głównej

• wyłączenie ponawiania wniosków dowodowych, opartych na tych samych podstawach faktycznych (proj. art. 368 § 2 k.p.k.)
• wprowadzenie możliwości prowadzenia posiedzenia, mimo niestawiennictwa oskarżonego, którego obecność jest obowiązkowa (proj. art. 377 § 3 k.p.k.)
• wprowadzenie warunkowej możliwości przeprowadzania czynności dowodowych, mimo nieobecności oskarżonego lub obrońcy na rozprawie (proj. art. 378a k.p.k.)

rozpoczęcie rozprawy głównej

• doprecyzowania zasad udziału pokrzywdzonego w rozprawie (proj. art. 384 § 2 k.p.k.)

przewód sądowy

• ograniczenie obowiązku informacyjnego wobec oskarżonego na rozprawie głównej (proj. art. 386 § 1 k.p.k.)
• wprowadzenie obowiązku pouczenia o treści art. 447 § 5 (projektowany 387 § 1a) - doprecyzowanie zasad odczytania protokołów z zeznań świadków (proj. art. 391 § 1 k.p.k.)  
• doprecyzowanie zasad odczytywania informacji na temat osoby oskarżonego oraz protokołów i dokumentów na rozprawie (proj. art. 394 § 1 i 2 oraz art. 394a k.p.k.)
• rezygnacja z obligatoryjnego sprowadzania dowodów rzeczowych na rozprawę (art. 395 k.p.k.)
• modyfikacja zasad zapoznawania się z dowodem rzeczowym, którego sprowadzenie na rozprawę napotyka na znaczne trudności (proj. art. 396 § 1, 1a, 3 i 4 k.p.k.)
• wydłużenie maksymalnego czasu trwania przerwy w rozprawie (proj. art. 401 § 2 k.p.k.)
• wprowadzenie zasady uznania z mocy prawa za ujawnione nieodczytanych protokołów i dokumentów, podlegających odczytaniu na rozprawie, z chwilą zamknięcia przewodu sądowego (proj. art. 405 k.p.k.)

wyrokowanie

• zniesienie obowiązku podawania ustnych motywów rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy nikt nie stawił się na ogłoszenie wyroku (proj. art. 418 § 3 k.p.k.)
• poszerzenie zakresu uzupełniania wyroku postanowieniem na posiedzeniu (proj. art. 420 § 1-3 k.p.k.)  
• wprowadzenie bezwzględnego obowiązku doręczania oskarżonemu pozbawionemu wolności, który nie ma obrońcy i nie był obecny podczas ogłoszenia wyroku, odpisu tego wyroku (proj. art. 422 § 2a k.p.k.)
• zmiana zasad liczenia terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku (proj. art. 423 § 1 k.p.k.)
• wprowadzenie obowiązku sporządzania uzasadnienia wyroku na formularzu według ustalonego wzoru, także w postępowaniu odwoławczym, nakazowym i przyspieszonym, wyłączeniem wyroków wydawanych przez Sąd Najwyższy (proj. art. 424 § 4 i 5, art. 457 § 3, art. 504 § 2, art. 517h § 2 i 518 k.p.k.)

Dział IX. Postępowanie odwoławcze

przepisy ogólne

• wprowadzenie możliwości zaskarżenia postanowienia o zawieszeniu postępowania wydanego po raz pierwszy przez sąd odwoławczy; zmiana liczebności składu orzekającego w postępowaniu odwoławczym w sprawach dotyczących nałożenia kary porządkowej lub w przedmiocie kosztów procesu (proj. art. 426 § 2 k.p.k.)
• ograniczenie zakresu środka odwoławczego w kwestii nieprzeprowadzenia dowodu z urzędu (proj. art. 427 § 3a k.p.k.)
• wyłączenie odpowiedniego stosowania przepisów o rodzajach orzeczeń sądu odwoławczego do rozpoznania środka odwoławczego od uzasadnienia orzeczenia (proj. art. 437 k.p.k.)
• doprecyzowanie podstaw odwoławczych dot. obrazy prawa materialnego (proj. art. 438 § 1 pkt 1 i 1a k.p.k.)
• doprecyzowanie zakresu wskazań sądu odwoławczego w sytuacji przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (proj. art. 442 § 3 k.p.k.)
• doprecyzowanie zasad i trybu zaskarżania uzasadnień wyroków (proj. art. 443a k.p.k.)

apelacja

• wyłączenie możliwości podnoszenia w apelacji zarzutów, których uwzględnienie może nastąpić w trybie sprostowania omyłki pisarskiej, uzupełnienia postanowieniem lub orzekania o kosztach (proj. art. 447 § 6 k.p.k.)
• poszerzenie przesłanek do orzekania w trybie odwoławczym w składzie jednego sędziego w postępowaniu prywatnoskargowym(proj. art. 449 § 2 k.p.k.)
• poszerzenie zakresu uzupełnienia uzasadnienia wyroku przez sąd pierwszej instancji na polecenie sądu odwoławczego oraz wprowadzenie możliwości uzupełnienia wniesionej przez stronę apelacji (proj. art. 449a § 1 i 3 k.p.k.)
• poszerzenie przesłanek oddalenia wniosku dowodowego przez sąd odwoławczy (proj. art. 452 § 2 k.p.k.)
• wprowadzenie możliwości odstąpienia od ustnego sprawozdania w sądzie odwoławczym (proj. art. 453 § 1a k.p.k.)
• ograniczenie zakresu zakazu ne peius w sądzie odwoławczym(proj. art. 454 k.p.k.)

Dział X. Postępowania szczególne

postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego

• modyfikacja zapisów dotyczących niestawiennictwa stron na posiedzeniu pojednawczym i rozprawie głównej w sprawach z oskarżenie prywatnego (proj. art. 491 § 1 i art. 496 § 3 k.p.k.)

postępowanie nakazowe

• poszerzenie gwarancji procesowych pokrzywdzonego w postępowaniu nakazowym (proj. art. 505 k.p.k.)

postępowanie przyspieszone

• poszerzenie gwarancji procesowych związanych z możliwością zaskarżenia wyroku w postępowaniu przyspieszonym (proj. art. 517h § 1 k.p.k.)
• zmiana przesłanek uchylenia wyroku i przekazania sprawy prokuratorowi w celu przeprowadzenia postępowania przygotowawczego na zasadach ogólnych (proj. art. 517i §1 k.p.k.)

Dział XI. Nadzwyczajne środki zaskarżenia

kasacja

• dopuszczenie możliwości sporządzenia i podpisania kasacji przez adwokata albo radcę prawnego, niebędących obrońcą lub pełnomocnikiem (proj. art. 526 § 2 k.p.k.)
• dopuszczenie uwzględnienia kasacji w całości na posie- 10 dzeniu bez udziału stron, jeżeli jest oczywiście zasadna (proj. 535 § 5 k.p.k.)
• wyłączenie możliwości uchylenia wyroku sądu odwoławczego z powodu braków w uzasadnieniu w zakresie motywów rozstrzygnięcia oraz zasadności lub niezasadności zarzutów i wniosków apelacji (proj. art. 536a k.p.k.)

skarga na wyrok sądu odwoławczego

• zmiany wynikowe (proj. art. 539f k.p.k.)

wznowienie postępowania

• zmiany wynikowe (proj. art. 545 § 1 k.p.k.)

Dział XII. Postępowanie po uprawomocnieniu się orzeczenia

odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie

• dodanie skargi nadzwyczajnej, jako podstawy ubiegania się o odszkodowanie (proj. art. 552 § 1 k.p.k.)
• wskazanie uczestnika postępowania w postaci organu reprezentującego Skarb Państwa w postępowaniu odszkodowawczym (proj. art. 554 § 2a i 2b k.p.k.), zmiany techniczne (proj. art. 554 § 3 k.p.k.)

Dział XIII. Postępowanie w sprawach karnych ze stosunków międzynarodowych

wystąpienie do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o przekazanie osoby ściganej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania

• wyłączenie możliwości cofnięcia przez osobę ściganą zgody na przekazanie na podstawie europejskiego nakazu aresztowania i oświadczenia o zrzeczeniu się korzystania z prawa wyłączenia ścigania za przestępstwa inne niż te, które stanowiły podstawę przekazania lub wykonania orzeczonych wobec niej za te przestępstwa kar pozbawienia wolności albo innych środków polegających na pozbawieniu wolności – w odniesieniu do czynów popełnionych przed przekazaniem (proj. art. 607e § 3a k.p.k.)

Dział XIV. Koszty procesu

zasądzenie kosztów procesu

• wprowadzenie możliwości orzekania, że koszty procesu w całości lub w części ponosi oskarżony w razie umorzenia postępowania, ze względu na cofnięcie wniosku o ściganie, po rozpoczęciu przewodu sądowego (proj. art. 632a § 3 k.p.k.)

KODEKS KARNY WYKONAWCZY

CZĘŚCI USTAWY

OBSZARY ZMIAN

PROPONOWANE ZMIANY

Rozdział IV. Postępowanie wykonawcze

wykonywanie orzeczeń

• doprecyzowanie rodzajów orzeczeń, które stają się wykonalne z chwilą uprawomocnienia w kontekście wszczęcia postępowania wykonawczego (proj. art. 9 § 2 k.k.w.)

Rozdział XII. Środki karne, środki kompensacyjne przepadek

zakazy, nakaz i obowiązek

• wprowadzenie obowiązku bezzwłocznego powiadomienia przez sąd odwoławczy pracodawcy skazanego, wykonującego zawodowo czynności związane z prowadzeniem pojazdów w razie orzeczenia wobec niego zakazu prowadzenia pojazdów (proj. art. 182 § 1 k.k.w.)

Rozdział XXI. Objaśnienie wyrażeń ustawowych

objaśnienie pojęć

• zmiany techniczno-legislacyjne (proj. art. 242 § 4 k.k.w.)

KODEKS POSTĘPOWANIA W SPRAWACH O WYKROCZENIA

CZĘŚCI USTAWY

OBSZARY ZMIAN

PROPONOWANE ZMIANY

Dział II. Sąd

wyłączenie sędziego

• poszerzenie katalogu przepisów k.p.k., stosowanych odpowiednio do wyłączenia sędziego i referendarza sądowego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia (proj. art. 16 § 1 k.p.w.)

Dział IV. Czynności procesowe

doręczanie wyroku wydanego na posiedzeniu

• uchylenie obowiązku doręczania stronie z urzędu wyroku wydanego na posiedzeniu, w sytuacji, gdy w nim nie uczestniczyła (art. 35 § 3 k.p.w.)

Dział VIII. Postępowanie zwyczajne

wszczęcie postępowania, orzekanie przed rozprawą

• ujednolicenie kręgu podmiotów, którym przysługuje zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (proj. art. 59 § 2 k.p.w.)

Dział X. Środki odwoławcze

sporządzenie uzasadnienia

• wprowadzenie zasady sporządzenia uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego, zmieniającego wyrok sądu pierwszej instancji, wyłącznie na żądanie strony (proj. art. 107 § 2 k.p.w.)