Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Zasada niezmienności składu orzekającego - zmiany w k.p.k.

Piotr Szymaniak
Piotr Szymaniak
Dziennik Gazeta Prawna
Największy polski dziennik prawno-gospodarczy
Zasada niezmienności składu orzekającego - zmiany w k.p.k.
Zasada niezmienności składu orzekającego - zmiany w k.p.k.
Shutterstock
Zasada niezmienności składu orzekającego sprawia, że zmiana sędziego oznacza przymus prowadzenia procesu od początku – co nikomu nie służy. Jest jednak szansa na poprawę sytuacji.

Zmiany w k.p.k.: Koniec z powtórkami procesów

Lokalne media regularnie informują o rozpoczynającym się na nowo procesie w jakiejś bulwersującej sprawie. I to nie w wyniku uchylenia wyroku przez sąd II instancji, lecz w związku ze zmianą składu orzekającego na skutek śmierci lub choroby sędziego albo ławnika. Na przykład proces w sprawie zabójstwa pielęgniarki z Jasła, w którym przeprowadzono już praktycznie wszystkie czynności, trzeba było powtarzać z powodu śmierci ławniczki, w efekcie wyrok zapadł dwa lata później. Proces tzw. króla dopalaczy po czterech rozprawach musi toczyć się od początku, bo przewodnicząca składu przeszła w stan spoczynku. Także z powodu zmiany składu od nowa musi się toczyć postępowanie dyscyplinarne prokuratora oskarżonego o pedofilię czy sprawa „Grafa” oskarżonego o kierowanie grupą przestępczą i zlecenie zabójstwa biznesmena. Ta ostatnia zmiana wynikała z uchylenia immunitetu sędziemu Igorowi Tulei.

Kilkanaście lat i od początku

Jednym z najbardziej dojmujących przykładów surowości przepisów o niezmienności składu orzekającego był proces w sprawie masakry na Wybrzeżu w grudniu 1970 r. Choć trwał od połowy lat 90. XX w., to od 2011 r. musiał być prowadzony od nowa z powodu śmierci jednego z ławników. Skorzystanie z instytucji zapasowego ławnika, który jest obecny na każdej rozprawie, nie pomogło, bo ten zmarł jeszcze wcześniej.

Konieczność prowadzenia sprawy od początku wynika z art. 439 par. 1 pkt 2 kodeksu postępowania karnego, który jako jedną z bezwzględnych przyczyn odwoławczych wskazuje sytuacje, gdy którykolwiek z członków składu nie jest obecny na całej rozprawie. W stosunku do obrońców czy prokuratorów takiego wymogu nie ma.

– Zatem sędzia musi być obecny na wszystkich etapach rozprawy, na których prowadzone jest postępowanie dowodowe. Oznacza to, że skład orzekający, nieważne czy jednoosobowy, czy rzadziej kolegialny, który rozpoczynał rozprawę sądową, musi ją zakończyć w tym samym składzie – tłumaczy dr Paweł Czarnecki z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

– Zasada niezmienności składu orzekającego w postępowaniu karnym, ale też w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, powszechnie jest regułą obowiązującą od dawna. Ustawodawca wychodzi z założenia, że ciągłe zmiany składu orzekającego utrudniają zapoznawanie się z materiałem dowodowym, a tym samym może dojść do przewlekłości postępowania, a także jest większe ryzyko wydania nietrafnego orzeczenia – dodaje procesualista, który zwraca uwagę, że tak sztywna i bezwzględna reguła nie obowiązuje w postępowaniu cywilnym.

Zgodnie bowiem z art. 323 k.p.c. wyrok może być wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie wyroku.

– A zatem nie ma przeszkód, aby doszło w toku rozpoznawania sprawy cywilnej do zmiany składu. Nie widzę powodów, by podobnego rozwiązania nie przyjąć w sprawach karnych – mówi dr Czarnecki.

Wzorce z procedury cywilnej

Podobnie uważa sędzia Marek Celej z Sądu Okręgowego w Warszawie. – W procesie cywilnym nowy członek składu orzekającego zapoznaje się z aktami i wchodzi w buty kolegi, prowadząc dalej sprawę. Przecież można byłoby wprowadzić podobne rozwiązanie w postępowaniu karnym polegające na tym, że nowy sędzia lub ławnik podpisywałby oświadczenie, że zapoznał się z materiałem dowodowym, które jeszcze można obwarować dodatkowymi bezpiecznikami – postuluje sędzia.

Chodzi o to, by strony miały możliwość złożenia wniosku o ponowne przeprowadzenie niektórych dowodów, np. przesłuchania jakiegoś istotnego świadka. – Z tym, że decyzję o tym, które czynności należy powtórzyć, zostawiłbym ostatecznie sądowi – precyzuje sędzia Celej.

– Oprócz tego sąd z urzędu powinien mieć możliwość powtórnego przeprowadzenia dowodów, jeśli po zapoznaniu się z aktami sprawy uzna to stosowne, natomiast jeśli nic nie budzi jego wątpliwości, sąd powinien móc kontynuować przewód – dodaje sędzia Piotr Mgłosiek z Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Krzyków. – Zdarzyło mi się ponownie prowadzić sprawę, w której po dwuletnim postępowaniu i zamknięciu przewodu sądowego przez poprzedniego sędziego, został już tylko do wydania wyrok. Trwała następne dwa lata, a ostateczne rozstrzygnięcie było takie same, jakie bym wydał po lekturze akt praktycznie skończonego postępowania – dodaje sędzia. I zwraca uwagę na konieczność zmiany art. 411 k.p.k.

Przepis ten stanowi, że w celu wydania wyroku można odroczyć rozprawę na 14 dni. Jednak w razie przekroczenia tego terminu, zgodnie z par. 2, rozprawę prowadzi się od początku. Mimo że całe postępowanie dowodowe zostało zamknięte, a nawet mowy końcowe wygłoszone. A przecież w tym czasie sędzia lub ławnik niekoniecznie musi umrzeć, ale zachorować, ulec wypadkowi czy iść na zwolnienie lekarskie związane z zagrożoną ciążą albo… trafić na delegację do Ministerstwa Sprawiedliwości. Bo o ile sędzia, który został delegowany lub uzyskał nominację do sądu wyższego rządu, jest zobligowany do dokończenia spraw w referacie, to ten przechodzący do resortu już nie. Jego sprawy są przydzielane innym sędziom, a ci prowadzą je od początku.

Co więcej, jak dodaje dr Paweł Czarnecki, 14-dniowego terminu na wydanie wyroku z art. 411 nie można przywrócić. – Niezależnie od tego, jaki będzie powód niedochowania terminu: choroba, pandemia czy nawet klęska żywiołowa, to trzeba prowadzić rozprawę od początku – przypomina prawnik.

MS planuje zmianę

– Reasumując, powtarzanie rozprawy to bardzo często niepotrzebna teatrologia, która niczemu nie służy. W dodatku, zwłaszcza w czasie pandemii, o wiele trudniej jest ponownie przesłuchać świadków, a w niektórych sprawach na horyzoncie może się rysować perspektywa przedawnienia. Dlatego trzeba przepisy uelastycznić i urealnić – pointuje sędzia Celej.

Jak przyznaje Marcin Warchoł, wiceminister sprawiedliwości, ministerstwo dostrzega problemy, jakie w postępowaniu karnym generuje sztywna zasada niezmienności składu. Dlatego przy okazji następnej nowelizacji k.p.k. przepisy zostaną zmienione. ©℗

Poszerzaj swoją wiedzę, czytając naszą publikację
Pakiet SLIM VAT 2 – rozliczenia na przykładach (PDF)
Pakiet SLIM VAT 2 – rozliczenia na przykładach (PDF)
Tylko teraz
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Prawo
    1 sty 2000
    28 paź 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Do kogo należy zwierzę po rozstaniu?
    Rozstanie pociąga za sobą wiele konsekwencji. Jedną z dość istotnych wówczas kwestii pozostaje decyzja z kim pozostanie wspólne zwierzę.
    TSUE zdecydował o karze dla Polski dotyczącej Izby Dyscyplinarnej SN
    Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zdecydował, iż Polska musi zapłacić Komisji Europejskiej karę 1 mln euro dziennie.
    Z życia dewelopera: Odpowiedzialność karna na gruncie ustawy deweloperskiej
    Ustawa deweloperska nakłada na inwestorów bardzo wiele obowiązków związanych z realizacją przedsięwzięcia deweloperskiego. Za niedopełnienie niektórych z nich ustawodawca przewidział nawet konsekwencje karne.
    Renta rodzinna z ZUS - ostatnie dni na dostarczenie zaświadczenia
    Studenci, którzy pobierają rentę rodzinną z ZUS, do końca października mają czas na dostarczenie zaświadczenia z uczelni.
    Nieuzasadniony wpis na listę dłużników a dobra osobiste
    Sąd Najwyższy rozstrzygnie czy dokonanie przez pomyłkę banku wpisu osoby trzeciej na listę dłużników narusza jej dobra osobiste.
    Ustawa o obronie ojczyzny - zaprezentowano założenia projektu
    Założenia projektu nowej ustawy "o obronie ojczyzny" zaprezentowali wicepremier ds. bezpieczeństwa Jarosław Kaczyński i szef MON Mariusz Błaszczak. O potrzebie uchwalenia nowych przepisów mówił premier Mateusz Morawiecki.
    W ZUS przygotowania do obsługi programu "Rodzina 500 plus"
    Trwają przygotowania do obsługi programu "Rodzina 500 plus" przez ZUS. Co zmieni się od przyszłego roku?
    Nielegalne przekraczanie granicy - nowe przepisy
    Nowelizacja przepisów dotyczących nielegalnego przekraczania granicy weszła w życie. Co się zmieniło?
    Stoki narciarskie tylko dla zaszczepionych? RPO interweniuje
    Rzecznik Praw Obywatelskich interweniuje w sprawie ograniczeń dla niezaszczepionych w dostępie do biletów na stoki narciarskie.
    Święto Zmarłych i Zaduszki w różnych częściach świata
    Święto Zmarłych i Zaduszki w różnych częściach świata często są szczególnym czasem poświęconym bliskim, którzy już odeszli.
    Zakaz eksmisji w czasie COVID-19 do zmiany
    O zmianę prawa o eksmisji z lokalu w czasie COVID-19 wystąpił Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców. Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało o rozpoczęciu prac legislacyjnych.
    Zadłużenie emerytów spada
    Z danych Krajowego Rejestru Długów wynika, iż sytuacja finansowa emerytów poprawia się. Co pomaga seniorom w spłacie zadłużenia?
    Zmiany w 500 plus w 2022 r. - ustawa podpisana
    Zmiany w 500 plus już w 2022 r. Prezydent podpisał nowelizację ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
    Skutki niedoręczenia aktu oskarżenia
    Zdarza się, że akt oskarżenia nie zostaje doręczony oskarżonemu. Jakie są skutki takiej sytuacji?
    Badanie: Konsumenci coraz mocniej patrzą na ceny
    Z badania pracowni Kantar wynika, iż konsumenci wciąż są przeważnie rozważni i pragmatyczni. Coraz mocniej jednak patrzą na ceny.
    Zrzut ekranu - czy może być dowodem w sądzie?
    W sprawie wartości dowodowej zrzutów ekranowych orzekł Sąd UE. Czy użytą w wyroku argumentację można odnieść także do innych sporów?
    Zadośćuczynienie za uszkodzenie ciała przez produkt niebezpieczny
    Czy możliwe jest zadośćuczynienie za uszkodzenie ciała przez produkt niebezpieczny? Uchwałę w tej kwestii wydał Sąd Najwyższy.
    Rezolucja PE w sprawie wyroku TK
    Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie wyroku polskiego Trybunału Konstytucyjnego. Co znalazło się w tym dokumencie?
    Wnioski o ochronę międzynarodową - MSWiA odpowiada RPO
    Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich nieprzyjmowanie wniosków o ochronę międzynarodową w strefie przygranicznej to naruszenie prawa. Jaka jest odpowiedź Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji?
    Zarzuty za przestępstwa z nienawiści - jakie statystyki?
    Prokuratura Krajowa przekazała Rzecznikowi Praw Obywatelskich dane statystyczne dotyczące przestępstw z nienawiści.
    Zaostrzenie kar za wykroczenia drogowe - poprawki w projekcie
    Sejmowa podkomisja zarekomendowała wprowadzenie szeregu zmian do projektu noweli zaostrzającej kary dla sprawców wykroczeń drogowych.
    300 plus - coraz mniej czasu na złożenie wniosku
    Wniosek o wypłatę 300 plus można złożyć wyłącznie drogą elektroniczną. Do kiedy należy dopełnić formalności?
    Minimalna emerytura w 2022 roku - ile wyniesie?
    Minimalna emerytura w 2022 roku to ponad 1300 zł? O waloryzacji mówiła w radiowej Jedynce minister rodziny i polityki społecznej Marlena Maląg
    Rękojmia za wady towarów – nowe przepisy od 2022 roku
    Rękojmia za wady towarów. 1 stycznia 2022 r. mija termin implementacji przez państwa członkowskie UE dyrektywy 2019/771 z 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów sprzedaży towarów. Dyrektywa ma głównie eliminować bariery prawne na rynku wewnętrznym Unii oraz wzmocnić ochronę konsumentów w odniesieniu do umów sprzedaży. Jej przepisy zostały utrzymane w ramach harmonizacji maksymalnej. Jest to istotne, ponieważ państwa członkowskie nie mają obecnie co do zasady swobody we wprowadzaniu surowszych lub łagodniejszych norm prawnych w celu zapewnienia innego poziomu ochrony konsumentów. Dyrektywa przewiduje m.in.: rozszerzenie ochrony przewidzianej w dyrektywie na podmioty ją nieobjęte lub ustanowienie dodatkowych środków prawnych pozwalających na podwyższenie ochrony konsumentów. Dyrektywa wprowadza szereg nowych rozwiązań, na które warto się przygotować.
    Z życia dewelopera: Prospekt informacyjny do umowy deweloperskiej
    Czym jest prospekt informacyjny do umowy deweloperskiej? Co powinien zawierać i jak go przygotować?