Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Zasada niezmienności składu orzekającego - zmiany w k.p.k.

Piotr Szymaniak
Piotr Szymaniak
Dziennik Gazeta Prawna
Największy polski dziennik prawno-gospodarczy
Zasada niezmienności składu orzekającego - zmiany w k.p.k.
Zasada niezmienności składu orzekającego - zmiany w k.p.k.
Shutterstock
Zasada niezmienności składu orzekającego sprawia, że zmiana sędziego oznacza przymus prowadzenia procesu od początku – co nikomu nie służy. Jest jednak szansa na poprawę sytuacji.

Zmiany w k.p.k.: Koniec z powtórkami procesów

Lokalne media regularnie informują o rozpoczynającym się na nowo procesie w jakiejś bulwersującej sprawie. I to nie w wyniku uchylenia wyroku przez sąd II instancji, lecz w związku ze zmianą składu orzekającego na skutek śmierci lub choroby sędziego albo ławnika. Na przykład proces w sprawie zabójstwa pielęgniarki z Jasła, w którym przeprowadzono już praktycznie wszystkie czynności, trzeba było powtarzać z powodu śmierci ławniczki, w efekcie wyrok zapadł dwa lata później. Proces tzw. króla dopalaczy po czterech rozprawach musi toczyć się od początku, bo przewodnicząca składu przeszła w stan spoczynku. Także z powodu zmiany składu od nowa musi się toczyć postępowanie dyscyplinarne prokuratora oskarżonego o pedofilię czy sprawa „Grafa” oskarżonego o kierowanie grupą przestępczą i zlecenie zabójstwa biznesmena. Ta ostatnia zmiana wynikała z uchylenia immunitetu sędziemu Igorowi Tulei.

Kilkanaście lat i od początku

Jednym z najbardziej dojmujących przykładów surowości przepisów o niezmienności składu orzekającego był proces w sprawie masakry na Wybrzeżu w grudniu 1970 r. Choć trwał od połowy lat 90. XX w., to od 2011 r. musiał być prowadzony od nowa z powodu śmierci jednego z ławników. Skorzystanie z instytucji zapasowego ławnika, który jest obecny na każdej rozprawie, nie pomogło, bo ten zmarł jeszcze wcześniej.

Konieczność prowadzenia sprawy od początku wynika z art. 439 par. 1 pkt 2 kodeksu postępowania karnego, który jako jedną z bezwzględnych przyczyn odwoławczych wskazuje sytuacje, gdy którykolwiek z członków składu nie jest obecny na całej rozprawie. W stosunku do obrońców czy prokuratorów takiego wymogu nie ma.

– Zatem sędzia musi być obecny na wszystkich etapach rozprawy, na których prowadzone jest postępowanie dowodowe. Oznacza to, że skład orzekający, nieważne czy jednoosobowy, czy rzadziej kolegialny, który rozpoczynał rozprawę sądową, musi ją zakończyć w tym samym składzie – tłumaczy dr Paweł Czarnecki z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

– Zasada niezmienności składu orzekającego w postępowaniu karnym, ale też w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, powszechnie jest regułą obowiązującą od dawna. Ustawodawca wychodzi z założenia, że ciągłe zmiany składu orzekającego utrudniają zapoznawanie się z materiałem dowodowym, a tym samym może dojść do przewlekłości postępowania, a także jest większe ryzyko wydania nietrafnego orzeczenia – dodaje procesualista, który zwraca uwagę, że tak sztywna i bezwzględna reguła nie obowiązuje w postępowaniu cywilnym.

Zgodnie bowiem z art. 323 k.p.c. wyrok może być wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie wyroku.

– A zatem nie ma przeszkód, aby doszło w toku rozpoznawania sprawy cywilnej do zmiany składu. Nie widzę powodów, by podobnego rozwiązania nie przyjąć w sprawach karnych – mówi dr Czarnecki.

Wzorce z procedury cywilnej

Podobnie uważa sędzia Marek Celej z Sądu Okręgowego w Warszawie. – W procesie cywilnym nowy członek składu orzekającego zapoznaje się z aktami i wchodzi w buty kolegi, prowadząc dalej sprawę. Przecież można byłoby wprowadzić podobne rozwiązanie w postępowaniu karnym polegające na tym, że nowy sędzia lub ławnik podpisywałby oświadczenie, że zapoznał się z materiałem dowodowym, które jeszcze można obwarować dodatkowymi bezpiecznikami – postuluje sędzia.

Chodzi o to, by strony miały możliwość złożenia wniosku o ponowne przeprowadzenie niektórych dowodów, np. przesłuchania jakiegoś istotnego świadka. – Z tym, że decyzję o tym, które czynności należy powtórzyć, zostawiłbym ostatecznie sądowi – precyzuje sędzia Celej.

– Oprócz tego sąd z urzędu powinien mieć możliwość powtórnego przeprowadzenia dowodów, jeśli po zapoznaniu się z aktami sprawy uzna to stosowne, natomiast jeśli nic nie budzi jego wątpliwości, sąd powinien móc kontynuować przewód – dodaje sędzia Piotr Mgłosiek z Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Krzyków. – Zdarzyło mi się ponownie prowadzić sprawę, w której po dwuletnim postępowaniu i zamknięciu przewodu sądowego przez poprzedniego sędziego, został już tylko do wydania wyrok. Trwała następne dwa lata, a ostateczne rozstrzygnięcie było takie same, jakie bym wydał po lekturze akt praktycznie skończonego postępowania – dodaje sędzia. I zwraca uwagę na konieczność zmiany art. 411 k.p.k.

Przepis ten stanowi, że w celu wydania wyroku można odroczyć rozprawę na 14 dni. Jednak w razie przekroczenia tego terminu, zgodnie z par. 2, rozprawę prowadzi się od początku. Mimo że całe postępowanie dowodowe zostało zamknięte, a nawet mowy końcowe wygłoszone. A przecież w tym czasie sędzia lub ławnik niekoniecznie musi umrzeć, ale zachorować, ulec wypadkowi czy iść na zwolnienie lekarskie związane z zagrożoną ciążą albo… trafić na delegację do Ministerstwa Sprawiedliwości. Bo o ile sędzia, który został delegowany lub uzyskał nominację do sądu wyższego rządu, jest zobligowany do dokończenia spraw w referacie, to ten przechodzący do resortu już nie. Jego sprawy są przydzielane innym sędziom, a ci prowadzą je od początku.

Co więcej, jak dodaje dr Paweł Czarnecki, 14-dniowego terminu na wydanie wyroku z art. 411 nie można przywrócić. – Niezależnie od tego, jaki będzie powód niedochowania terminu: choroba, pandemia czy nawet klęska żywiołowa, to trzeba prowadzić rozprawę od początku – przypomina prawnik.

MS planuje zmianę

– Reasumując, powtarzanie rozprawy to bardzo często niepotrzebna teatrologia, która niczemu nie służy. W dodatku, zwłaszcza w czasie pandemii, o wiele trudniej jest ponownie przesłuchać świadków, a w niektórych sprawach na horyzoncie może się rysować perspektywa przedawnienia. Dlatego trzeba przepisy uelastycznić i urealnić – pointuje sędzia Celej.

Jak przyznaje Marcin Warchoł, wiceminister sprawiedliwości, ministerstwo dostrzega problemy, jakie w postępowaniu karnym generuje sztywna zasada niezmienności składu. Dlatego przy okazji następnej nowelizacji k.p.k. przepisy zostaną zmienione. ©℗

Dziennik Gazeta Prawna

Komplet e-booków: Budowa domu bez pozwolenia + Gwarantowany kredyt mieszkaniowy
Opisz nam swój problem i wyślij zapytanie.

Wycena w ciągu godziny.
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Co wiesz o PUE ZUS?
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/30
    Co oznacza skrót PUE ZUS?
    Platforma Usług Ekonomicznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
    Platforma Usług Elektronicznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
    Powszechne Usługi Elektroniczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
    Następne
    Prawo
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Zamykanie jednoosobowych firm. Kto wraca na etat?
    W ostatnich miesiącach upadało lub zawieszało działalność więcej firm niż powstawało nowych, co można nazwać tendencją niespotykaną wcześniej. Jak mówią eksperci Północnej Izby Gospodarczej w najtrudniejszej sytuacji są takie sektory jak: księgowość, marketing, doradztwo kredytowe, doradztwo w sprawie nieruchomości czy ubezpieczenia.
    Wyłudzenia dotacji dla firm podczas pandemii - CBA i policja zatrzymały 5 osób
    Centralne Biuro Antykorupcyjne i policja zatrzymały pięć osób, które miały wyłudzić środki z pomocy dla firm podczas pandemii - dowiedziała się PAP. Kupili 30 firm i fałszując dokumentację uzyskali nienależne dotacje z rządowych tarcz antykryzysowych.
    Błaszczak: w 2023 r. wydatki Polski na obronność wyniosą 3 proc. PKB
    Obronność Polski. W 2023 roku wydatki Polski na obronność wyniosą 3 proc. PKB — powiedział 26 listopada w Toruniu wicepremier, szef MON Mariusz Błaszczak. Podkreślił, że polską racją stanu jest wspieranie euroatlantyckich aspiracji Ukrainy i Gruzji.
    Papież: za przemocą wobec kobiet stoją też modele zachowań proponowane w mediach
    Przemoc wobec kobiet. Papież Franciszek wyraził w opinię, że za przemocą wobec kobiet stoją też modele zachowań prezentowane w mediach. Mówił o tym podczas spotkania z delegacją włoskiej policji, po obchodzonym w piątek Międzynarodowym Dniu Eliminacji Przemocy wobec Kobiet.
    Niebieska karta
    Niebieska Karta to procedura obejmująca ogół czynności urzędowych w związku z uzasadnionym podejrzeniem przemocy w rodzinie.
    Odpowiedzialność właścicieli posesji za odśnieżanie chodnika
    Czysty chodnik zyskuje na znaczeniu w sezonie zimowym. Jego nieodśnieżenie może skutkować mandatem, bądź też pozwem osoby, która upadła na chodniku, za który odpowiadamy.
    Jakie uprawnienia ma biegły sądowy psychiatra?
    Biegły sądowy nie udziela świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z przepisami prawa, osoba która jest badana przez biegłych, w ramach opiniowania sądowo-psychiatrycznego, nie jest pacjentem.
    Termin i metody składania dokumentów w sprawie pomocy klęskowej
    Czas na składanie wniosków o wsparcie dla rodzin rolniczych w ramach „pomocy klęskowej” mija 30 listopada. W tym samym dniu upływa termin na dostarczenie kopii faktur lub innych dokumentów potwierdzających sprzedaż produktów rolnych. Trzeba pamiętać o tym, że o zachowaniu terminu złożenia dokumentów decyduje data ich wpływu do placówki ARiMR.
    Dom do 70 m2 z ułatwioną z uproszczoną procedurą – warunki budowy
    Budując dom o powierzchni do 70 m2 możesz skorzystać z uproszczonej procedury. Jak to zrobić?
    Rząd zamraża ceny gazu w 2023 r. na poziomie z 2022 r. plus VAT - projekt ustawy przyjęty
    Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o szczególnej ochronie odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu. Celem ustawy jest zamrożenie cen gazu dla gospodarstw domowych na poziomie z 2022 r. Zwrot VAT z kryterium dochodowym.
    MS pracuje nad uregulowaniem usług tzw. kancelarii odszkodowawczych
    Ministerstwo Sprawiedliwości opracowuje projekt ustawy, który wprowadza m.in. rozwiązania mające zapobiegać przetrzymywaniu przez kancelarie odszkodowawcze pieniędzy należnych. Tak wynika z odpowiedzi udzielonej Rzecznikowi Praw Obywatelskich.
    MRiT: 40,5 tys. zarządów sukcesyjnych
    40,5 tys. powołanych zarządców sukcesyjnych. to dotychczasowy bilans ustawy o zarządzie sukcesyjnym, która weszła w życie 25 listopada 2018 r.
    Oświadczenie o zwiększeniu limitu na prąd w aplikacji mObywatel
    W aplikacji mObywatel złożymy oświadczenie dotyczące zwiększenia limitu na energię elektryczną. Jakie dokumenty są potrzebne?
    Placówki ochrony zdrowia wdrażają koordynowaną opiekę nad pacjentem
    NFZ podpisał 90 umów z placówkami ochrony zdrowia wdrażającymi koordynowaną opiekę nad pacjentem, a wnioski w tej sprawie złożyły 172 kolejne ośrodki. "Organizacja opieki koordynowanej to strzał w dziesiątkę" – ocenił w piątek prezes Funduszu Filip Nowak.
    Co trzecia kobieta na świecie doświadczyła przemocy fizycznej lub seksualnej
    Przemoc wobec kobiet ma miejsce w każdym kraju; fakty są szokujące – w Unii Europejskiej i na całym świecie - powiedział w Brukseli rzecznik KE Christian Wigand z okazji obchodzonego w piątek Międzynarodowego Dnia Eliminacji Przemocy wobec Kobiet. Jedna na trzy kobiety doświadczyła przemocy fizycznej lub seksualnej; jedna na pięć dziewcząt jest ofiarą wykorzystywania seksualnego dzieci; rośnie przemoc w Internecie - wyliczał.
    Taryfy na gaz dla gospodarstw domowych zamrożone na poziomie z 2022
    W 2023 roku taryfy na gaz dla gospodarstw domowych będą zamrożone na poziomie z tego roku - zapowiedziała w piątek minister klimatu i środowiska Anna Moskwa. Zaznaczyła, że dla najuboższych przewidziano dodatek gazowy.
    Ostatnie 6 dni na złożenie wniosku o 300+
    Spóźnialskim zostało zaledwie sześć dni na wysłanie do ZUS wniosku o 300+. Mogą to zrobić o dowolnej porze dnia i nocy korzystając z aplikacji mZUS.
    Raty kredytu bez WIBOR. Zielone światło dla złotówkowiczów?
    Ostatnie orzeczenie Sądu Okręgowego w Katowicach wywołało niemałe zainteresowanie w środowisku złotówkowiczów. Sąd zdecydował o tzw. zabezpieczeniu powództwa, w ramach którego kredytobiorca złotówkowy będzie spłacał raty kredytu z wyłączeniem stawki WIBOR do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy. Oznacza to drastyczne zmniejszenie wysokości raty kredytu. Nie jest to jeszcze wyrok sądu, ale na pewno ważny sygnał dla osób posiadających kredyty złotówkowe ze stawką WIBOR.
    Zmiana definicji gwałtu?
    Obecnie obowiązujący przepis w Kodeksie karnym stanowi, że do gwałtu dochodzi, gdy ktoś doprowadza do obcowania płciowego "przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem". O zmianę tego zapisu apeluje m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich odwołując się do aktów prawa międzynarodowego, w tym do Konwencji przeciw przemocy wobec kobiet, proponując, by definicja gwałtu była oparta na braku zgody na współżycie, a nie na konieczności stawiania widocznego oporu.
    Rady Nadzorcze odpowiedzialne za cyberbezpieczeństwo. Na co zwrócić uwagę?
    Nowelizacja kodeksu spółek handlowych nakłada istotne obowiązki na rady nadzorcze i wyposaża je w narzędzia kontroli, które mogą przyczynić się do poprawy stanu zabezpieczeń przed atakami hakerów.
    Maluch Plus w nowej odsłonie z potrojonym budżetem?
    W przyszłym tygodniu, najprawdopodobniej w środę, ogłosimy nowy program Maluch Plus. Dotychczasowy jego budżet wynosił 450 mln, a w nowej odsłonie będzie on potrojony - poinformowała w piątek w Radiu Zet szefowa MRiPS Marlena Maląg.
    Ogłoszenia i komunikaty w placówkach medycznych - jak powinny być skonstruowane?
    Ściany, drzwi i tablice ogłoszeniowe naszych placówek ochrony zdrowia pełne są informacji, których celem jest wywołanie określonych zachowań lub poinformowanie o panujących regułach, czy zasadach. Niektóre z nich są prawidłowo skonstruowane, inne są zabawne, ale są też i takie, które moglibyśmy uznać za przerażające.
    Pomoc klęskowa - zmiany w zasadach naboru
    Termin naboru wniosków o wsparcie dla rodzin rolniczych, którym zagraża utrata płynności finansowej w związku z wystąpieniem w 2022 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych został wydłużony do 30 listopada br. To jedna za zmian.
    Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej – MRiPS pracuje nad projektem
    Resort rodziny pracuje nad projektem nowelizacji ustawy o pomocy społecznej, który zakłada m.in. uregulowanie kwestii mieszkań treningowych i wspomaganych, wprowadzenie tzw. usług sąsiedzkich i usług wsparcia krótkoterminowego w DPS-ach – wynika z informacji zamieszczonej w wykazie prac rządu
    Program treningowy NFZ „8 tygodni do zdrowia” – zasady korzystania
    Program treningowy NFZ „8 tygodni do zdrowia” dostępny jest przez aplikację MojeIKP. Dostęp do niej jest bezpłatny. Plan obejmuje 8 różnych rodzajów treningów. Umożliwia także dostęp do specjalistów.