Wielka reforma pracy. Nadchodzą dłuższe urlopy i rewolucja w L4. Wszystko od 1 stycznia 2026 roku

• Ewolucja orzecznictwa lekarskiego w ZUS. Nowe zasady kontroli zwolnień chorobowych
• Proces legislacyjny i odrzucone poprawki
• Zmiany dotyczące lekarzy orzeczników i struktury ZUS
• Orzekanie jednoosobowe i zasady utraty zasiłku chorobowego
• Nowe kompetencje kontrolne ZUS i termin wejścia w życie

Ewolucja orzecznictwa lekarskiego w ZUS. Nowe zasady kontroli zwolnień chorobowych

Rządowy projekt nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS), wprowadza znaczącą ewolucję w systemie orzeczeń lekarskich ZUS oraz nowe zasady kontroli zwolnień chorobowych. Głównymi celami nowelizacji są ujednolicenie kontroli zwolnień, usprawnienie procesu wydawania orzeczeń oraz podwyżki wynagrodzeń dla lekarzy orzeczników. Dokument precyzuje też sytuacje, w których ubezpieczony może utracić prawo do zasiłku chorobowego.

Proces legislacyjny i odrzucone poprawki

Ważnym krokiem legislacyjnym było uchwalenie tej nowelizacji przez Sejm 21 listopada, przy 257 głosach za. Posłowie zdecydowali o przystąpieniu do trzeciego czytania bez konieczności ponownego kierowania projektu do komisji, odrzucając jednocześnie poprawki zgłoszone przez klub PiS i koło Razem. Poprawki te dotyczyły utrzymania trzyosobowego składu orzekającego w drugiej instancji oraz zniesienia możliwości pracy u drugiego pracodawcy w trakcie zwolnienia chorobowego (w przypadku osób zatrudnionych na dwóch etatach, o ile charakter pracy na to pozwala). Po uchwaleniu w Sejmie, projekt został skierowany do Senatu.

Zmiany dotyczące lekarzy orzeczników i struktury ZUS

W zakresie wpływu zmian na lekarzy orzeczników, projekt zakłada wprowadzenie jednolitego trybu i zasad wydawania orzeczeń przez ZUS, które są podstawą do przyznawania świadczeń, takich jak renty z tytułu niezdolności do pracy, dodatki pielęgnacyjne czy renty socjalne. Lekarze orzecznicy będą również w dalszym ciągu kontrolować prawidłowość orzekania o czasowej niezdolności do pracy oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich. W aspekcie zatrudnienia, lekarze orzecznicy uzyskają możliwość wyboru między umową o pracę a umową cywilnoprawną, choć kadra kierownicza (jak naczelny lekarz ZUS) będzie zatrudniana wyłącznie na podstawie umowy o pracę. MRPiPS dąży także do ustalania wynagrodzenia zasadniczego lekarzy orzeczników na zasadach zbliżonych do najniższych wynagrodzeń w podmiotach leczniczych, co ma doprowadzić do wzrostu ich pensji o około 25 proc. Ponadto, na stanowisko lekarza orzecznika będą mogły być zatrudniane, co do zasady, osoby bez tytułu specjalisty. Regulacja przewiduje również możliwość wydawania orzeczeń w określonych typach spraw przez fizjoterapeutów, pielęgniarki i pielęgniarzy. Projekt wprowadza też zmiany w strukturze organizacyjnej orzecznictwa, przewidując konsolidację zadań związanych z orzekaniem i nadzorem w centrach orzeczniczych tworzonych w oddziałach ZUS.

Orzekanie jednoosobowe i zasady utraty zasiłku chorobowego

Kluczową zmianą proceduralną jest wprowadzenie orzekania jednoosobowego we wszystkich instancjach. Oznacza to, że orzeczenia w pierwszej instancji, jak i w drugiej (po złożeniu zarzutu wadliwości lub sprzeciwu) będą wydawane przez jednego lekarza orzecznika. Nowelizacja doprecyzowuje również zasady utraty zasiłku chorobowego. Zasiłek ten stracą osoby, które w trakcie zwolnienia wykonują pracę zarobkową (z wyłączeniem drobnych, codziennych czynności, np. zakupów) lub podejmują działania, które mogłyby przedłużyć chorobę (np. forsowne wyjazdy w okresie rekonwalescencji). Nowe przepisy wprowadzają również wspomnianą wcześniej możliwość korzystania ze zwolnienia w jednym miejscu pracy przy jednoczesnym świadczeniu pracy w drugim miejscu (dotyczy to osób z więcej niż jednym etatem, jeśli charakter ich obowiązków na to pozwala).

Nowe kompetencje kontrolne ZUS i termin wejścia w życie

Projekt wprowadza też nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich. ZUS zyska uprawnienie do żądania udostępnienia dokumentacji medycznej ubezpieczonego od lekarza wystawiającego zaświadczenie lub od podmiotu leczniczego. Kontrola ma na celu ustalenie, czy ubezpieczony nie podejmuje działań wyłączających go z prawa do czasowego zwolnienia. W przypadku zasiłku opiekuńczego, kontrola sprawdzi też, czy w gospodarstwie domowym nie ma innych dorosłych członków rodziny, którzy mogliby zapewnić opiekę. Nowela ma wejść w życie co do zasady 1 stycznia 2026 roku.