REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Tymczasowe aresztowanie. Czy na pewno tymczasowe?

Kamil Lorek
Radca prawny, wykładowca akademicki różnych przedmiotów prawniczych, prelegent na konferencjach naukowych, absolwent Uniwersytetu Marii Curie – Skłodowskiej w Lublinie oraz Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego
Tymczasowe aresztowanie. Czy na pewno tymczasowe?
ShutterStock

REKLAMA

REKLAMA

Pozbawienie wolności, umieszczenie kogoś w więzieniu jest naturalną karą za popełnienie ciężkiego przestępstwa. Realizuje ono wiele funkcji, między innymi daje poczucie sprawiedliwości. Jest to jednak czynione po przeprowadzeniu stosownego postępowania oraz skazaniu. Tymczasem funkcjonuje też środek zapobiegawczy, który może odizolować od świata oskarżonego, podejrzanego, czyli osobę, co do której dopiero toczy się postępowanie karne i nie wiadomo jeszcze czy zasługuje ona na jakąkolwiek karę.
rozwiń >

Na czym polega tymczasowe aresztowanie?

W postępowaniu karnym funkcjonują środki zapobiegawcze, które mają na celu zapewnienie prawidłowego, uczciwego, sprawnego przebiegu postępowania karnego. Są one w porządku prawnym po to, aby np. podejrzany nie zacierał dowodów, zastraszał świadków w trakcie toczącego się postępowania. 

REKLAMA

Ważne

W Kodeksie postępowania karnego przewidziane są takie środki zapobiegawcze jak między innymi: poręczenie majątkowe, poręczenie społeczne, dozór policyjny czy właśnie tymczasowe aresztowanie. 

REKLAMA

Środek w postaci tymczasowego aresztowania jest bardzo dotkliwy wobec osoby przeciwko której toczy się postępowanie. Nie wiadomo bowiem jeszcze czy rzeczywiście powinna ona ponieść karę, a już musi ona całkowicie zmienić swoje dotychczasowe życie na skutek aresztu. Często może to być również dolegliwe dla jego najbliższych. Z tego też właśnie powodu środek ten powinien być stosowany niejako w ostateczności oraz na dość krótki czas. O takiej właśnie woli prawodawcy świadczy już chociażby sama tylko nazwa tego środka, która brzmi „tymczasowe aresztowanie”, a nie np. samo „aresztowanie”, „aresztowanie zapobiegawcze” itp. Ponadto, w postępowaniu przygotowawczym tymczasowe aresztowanie może być orzeczone na nie dłużej niż 3 miesiące. Okres ten może być  przedłużany, choć każdorazowo na maksymalnie 3 miesiące albo krócej. 

Prawo do orzeczenia tymczasowego aresztowania posiada wyłącznie sąd na wniosek prokuratora. Wydane przez sąd postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania  prokurator może jednak uchylić albo zmienić na inny środek zapobiegawczy. 

Warto przytoczyć przepis art. 258 k.p.k.:

§ 1. Tymczasowe aresztowanie i pozostałe środki zapobiegawcze można stosować, jeżeli zachodzi:
1)  uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się oskarżonego, zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu;
2)    uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne.

Uzasadnione obawy

Jak więc można dostrzec powyżej, tymczasowe aresztowanie można zastosować, gdy istnieją obawy odnośnie potencjalnych zachowań oskarżonego. Obawy te muszą być uzasadnione, czyli być poparte mocnymi argumentami w zakresie ryzyka:

Dalszy ciąg materiału pod wideo
  • ucieczki lub ukrycia się;
  • nakłaniania innych do składania fałszywych zeznań;
  • utrudniania postępowania karnego w inny bezprawny sposób. 

Ostatnia przyczyna jest sformułowana przez prawodawcę dość ogólnie. Nie jest bowiem określone na czym ten „inny sposób” mógłby polegać. Pomocne w tym zakresie jest orzecznictwo sądowe. Zgodnie z postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 5 lutego 2014 r. II Akz 33/14 obawa matactwa uzasadniająca tymczasowe aresztowanie nie może być oparta tylko o to, że oskarżony nie przyznał się do części (czy wszystkich) zarzuconych mu czynów. Oskarżony ma prawo do obrony, które realizuje taką treścią swych wyjaśnień. 

Grożąca wysoka kara

W § 2 art. 258 k.p.k. jest przewidziana kolejna przyczyna zastosowania tymczasowego aresztowania, jaką jest grożąca oskarżonemu wysoka kara. 

Art. 258 § 2
Jeżeli oskarżonemu zarzuca się popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową karą. 

Wyjaśniając zasadność powyższego rozwiązania można przytoczyć postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 19 maja 2016 r., II Akz 168/16:

Nie sama możliwość skazania na surową karę uzasadnia tymczasowe aresztowanie oskarżonego, ale wynikająca stąd obawa, że przewidując, iż zostanie mu wymierzona taka kara, oskarżony może podjąć działania w celu zdestabilizowania prawidłowego toku postępowania, czemu zapobiec może wyłącznie stosowanie tymczasowego aresztowania. 

Kiedy nie powinno się stosować tymczasowego aresztowania?

W przepisie art. 259 kpk są określone sytuację, w których nie powinno stosować się tymczasowego aresztowania. Są to między innymi: 

  • ryzyko poważnego niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia oskarżonego;
  • zagrożenie wyjątkowo ciężkimi skutkami dla oskarżonego lub jego najbliższej rodziny; 
  • przypadek, gdy przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności krótszą niż 1 rok;
  • sytuacja, w której okres tymczasowego aresztowania przekroczy przewidywany czas kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia. 

Na jak długo tymczasowy areszt?

REKLAMA

W postępowaniu przygotowawczym całkowity okres tymczasowego aresztowania nie powinien przekroczyć 12 miesięcy, aczkolwiek sąd apelacyjny, w którego okręgu prowadzi się postępowanie na wniosek właściwego prokuratora bezpośrednio przełożonego wobec prokuratora prowadzącego lub nadzorującego śledztwo może go przedłużyć na dalszy czas oznaczony, jeżeli konieczność taka powstaje w związku z zawieszeniem postępowania karnego, czynnościami zmierzającymi do ustalenia lub potwierdzenia tożsamości oskarżonego, wykonywaniem czynności dowodowych w sprawie o szczególnej zawiłości lub poza granicami kraju, a także celowym przewlekaniem postępowania przez oskarżonego. Wynika to z przepisu art. 263 § 2 i § 4 kpk.  

W postępowaniu sądowym łączny okres stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wydania pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji nie może przekroczyć 2 lat, ale sąd apelacyjny, w którego okręgu prowadzi się postępowanie na wniosek przed którym sprawa się toczy, może go przedłużyć na dalszy czas oznaczony – jeżeli konieczność taka powstaje w związku z zawieszeniem postępowania karnego, czynnościami zmierzającymi do ustalenia lub potwierdzenia tożsamości oskarżonego, wykonywaniem czynności dowodowych w sprawie o szczególnej zawiłości lub poza granicami kraju, a także celowym przewlekaniem postępowania przez oskarżonego. Wynika to z przepisów art. 263 § 3 i § 4 kpk. 

Wskazane powyżej okresy stosowania tymczasowego aresztowania mogą być wydłużane tylko w określonych przypadkach. Ocena tego czy one zachodzą powinna być swobodna, a nie dowolna, czyli między innymi racjonalna, znajdująca uzasadnienie w świetle szczegółów toczącej się sprawy. 

Podsumowanie

Mając na uwadze wszystkie przytoczone w niniejszym tekście przepisy można stwierdzić, iż wolą prawodawcy jest bardzo ostrożne stosowanie tymczasowego aresztowania. Nie powinien więc to być środek orzekany zbyt często, ale tylko w ściśle uzasadnionych przypadkach.  Tymczasem w wielu źródłach można przeczytać, iż sądy w Polsce dość często go nadużywają. Potwierdza to także orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, który nakłada na Polskę kolejne kary za nadużywanie tymczasowego aresztowania. Jest ono orzekane zbyt często oraz czas jego trwania jest nierzadko zbyt długi. Według raportu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka średnia liczba tymczasowo aresztowanych w Polsce wzrosła od 2016 do 2022 roku aż o 60%. 

Wśród przyczyn zbyt częstego orzekania tymczasowego aresztowania przez sądy w Polsce wymienia się między innymi: 

  • nierzadko orzekane niskie kary dla Polski przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu,
  • niechęć opinii publicznej do upominania się o prawa oskarżonych w postępowaniu karnym. 

Podsumowując, uczestnicząc w postępowaniu karnym jako podejrzany / oskarżony warto dokładnie znać przepisy postępowania karnego i na ich podstawie walczyć o swoje prawa. Ponadto, warto zastanowić się nad podjęciem działań społecznych, które będą miały na celu wzrost świadomości społecznej co do potencjalnych nadużyć w zakresie orzekania tymczasowego aresztowania w postępowaniu karnym oraz ich skutków dla oskarżonego i jego rodziny. 

Radca prawny dr Kamil Lorek

Bibliografia:

  1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego Dz. U. 2024 r. 0.37. tj.
  2. 2. Skorupka J. (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Wydawnictwo C. H. Beck 2023 r.
  3. 3. Polska wciąż nadużywa tymczasowych aresztowań, z dnia 30 października 2023 roku, [https://www.rp.pl/prawo-karne/art39339111-polska-wciaz-naduzywa-tymczasowych-aresztowan], [dostęp w dniu 25 kwietnia 2024 roku]
  4. Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 5 lutego 2014 r. II Akz 33/14
  5. Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 19 maja 2016 r., II Akz 168/16
Autopromocja
oprac. Wioleta Matela-Marszałek

REKLAMA

Źródło: INFOR

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:

REKLAMA

QR Code

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

Wynagrodzenie minimalne 2023 [quiz]
certificate
Jak zdobyć Certyfikat:
  • Czytaj artykuły
  • Rozwiązuj testy
  • Zdobądź certyfikat
1/15
Kiedy będą miały miejsce podwyżki minimalnego wynagrodzenia w 2023 roku?
od 1 stycznia i od 1 lipca
od 1 stycznia i od 1 czerwca
od 1 lutego i od 1 lipca
Następne
Prawo
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Waloryzacja: Już za tydzień podwyżka o 227,50 premii stażowych do 2227,50 zł [Monitor Polski Poz. 383]

Premie stażowe są wypłacane przez starostów jako promocja zatrudniania bezrobotnych do 30 roku życia. Od 1 czerwca wzrastają o przeszło 200 zł wzrosną stawki premii stażowych.

35 dni urlopu wypoczynkowego dla każdego. Bez względu na staż pracy i grupę zawodową. Sprawdź, od kiedy.

35 dni urlopu wypoczynkowego dla każdego. Pojawiła się propozycja, żeby każdy mógł odpoczywać dłużej. Bez względu na staż pracy i grupę zawodową. Od kiedy?

Zasiłek pogrzebowy w 2024 roku. Wniosek, kwota, warunki uzyskania. Od kiedy podwyżka do 7000 zł?

W jakich sytuacjach i kto może dostać zasiłek pogrzebowy. Ile wynosi w 2024 roku ten zasiłek? Od kiedy podwyżka zasiłku pogrzebowego do 7000 zł? Jak i gdzie złożyć wniosek?

Zmiany w Kodeksie pracy. Nowelizacja uchwalona przez Sejm dotyczy kilkuset tysięcy pracowników

Sejm uchwalił w czwartek nowelizację Kodeksu pracy, która wdraża dyrektywę UE ws. ochrony pracowników przed działaniem czynników rakotwórczych lub mutagenów. Dyrektywa rozszerza ich wykaz o substancje reprotoksyczne, czyli szkodliwe m.in. dla płodności i funkcji seksualnych.

REKLAMA

Babciowe coraz bliżej. Senat nie wprowadził poprawek, teraz czas na prezydenta. Do wzięcia max. 1900 zł miesięcznie na dziecko

Babciowe przechodzi kolejny etap legislacyjny. Senat nie wprowadził poprawek do ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka "Aktywny rodzic", która zakłada trzy rodzaje świadczeń: "aktywni rodzice w pracy", "aktywnie w żłobku" i "aktywnie w domu". Teraz ustawa trafi do prezydenta.

Renta socjalna 2024

Kto się może ubiegać o rentę socjalną? Jakie warunki trzeba spełnić, aby ją otrzymać? Ile wynosi renta socjalna 2024? 

Bez jakiejkolwiek podwyżki w zasiłkach w 2025 r.? Niskie kwoty: 674 zł, 95 zł, 215,84 zł, 400 zł. Ktoś się tym zajmie? [świadczenia rodzinne]

Są cztery (prawdopodobne) przyczyny braku waloryzacji i podwyżki świadczeń rodzinnych. "Poszkodowani" to: zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego; świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny; zapomogi i świadczenia wypłacane przez gminy; jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka; 5) świadczenie rodzicielskie.

Czy Boże Ciało jest dniem wolnym w Austrii?

W Polsce Boże Ciało należy do dni ustawowo wolnych od pracy. W tym roku wypada 30 maja. A jak jest w Austrii?

REKLAMA

Wakacje składkowe bez poprawek. Jeszcze tylko podpis Prezydenta RP

W dniu 23 maja 2024 r. Senat zaakceptował bez poprawek ustawę wprowadzającą tzw. wakacje składkowe dla przedsiębiorców. Teraz ustawa trafi do Prezydenta RP do podpisu.

Dokarmiasz tu gołębie? Grożą za to drakońskie kary, nawet 50.000 zł

Od 1 sierpnia w Hong Kongu zmienia się prawo. Osoby, które będą dokarmiać dzikie zwierzęta, w tym miejskie gołębie, mogą zostać ukarane grzywną w wysokości 100 000 dolarów hongkońskich (50,5 tys. złotych), i więzieniem na okres roku. 

REKLAMA