Kto dziedziczy, gdy nie ma dzieci? Nie tylko mąż lub żona
REKLAMA
REKLAMA
Kto obejmie spadek z ustawy, gdy w małżeństwie nie ma dzieci? Czy dobrym rozwiązaniem jest tzw. testament wzajemny? Co z zachowkiem? To ważne pytania, które często zadają sobie małżonkowie. Jakie są odpowiedzi?
- Po zmarłym małżonku spadek odziedziczą również teściowie [Przykład]
- Kto dziedziczy jak w małżeństwie nie ma dzieci?
- Kto nie zasługuje na spadek po zmianie przepisów?
- Kiedy warto sporządzić wzajemne testamenty?
- Czy testament wzajemny chroni przed zachowkiem?
Po zmarłym małżonku spadek odziedziczą również teściowie [Przykład]
W praktyce małżonkowie nie zawsze o tym pamiętają. Jeśli nie ma dzieci, to – według ustawy – prawo do spadku przypada bowiem nie tylko drugiemu małżonkowi, ale też rodzicom zmarłej żony czy męża.
REKLAMA
REKLAMA
W chwili śmierci pana Jakuba żyje jego żona Anna i rodzice. Małżeństwo nie doczekało się dzieci ani wspólnych, ani pozamałżeńskich. Zgodnie z Kodeksem cywilnym w tej sytuacji spadek przypadnie żonie Annie (1/2 całości spadku) i rodzicom (każdemu po ¼).
Pani Anna będzie zatem dziedziczyła razem ze swoimi teściami.
REKLAMA
Gdy jedno z rodziców już nie żyje, to do spadku powoływane jest rodzeństwo spadkodawcy.
Kto dziedziczy jak w małżeństwie nie ma dzieci?
Szczegółowo kolejność dziedziczenia ustala art. 932 Kodeksu cywilnego:
§ 1. W braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice.
§ 2. Udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą całości spadku. Jeżeli ojcostwo rodzica nie zostało ustalone, udział spadkowy matki spadkodawcy, dziedziczącej w zbiegu z jego małżonkiem, wynosi połowę spadku.
§ 3. W braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych.
§ 4. Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych.
§ 5. Jeżeli którekolwiek z rodzeństwa spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku pozostawiając zstępnych, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału między dalszych zstępnych spadkodawcy.
§ 6. Jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku i brak jest rodzeństwa spadkodawcy lub ich zstępnych, udział spadkowy rodzica dziedziczącego w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy wynosi połowę spadku.
Co ważne, udział spadkowy małżonka, który dziedziczy w zbiegu z rodzicami, rodzeństwem i zstępnymi rodzeństwa spadkodawcy, wynosi połowę spadku.
Dopiero w braku zstępnych spadkodawcy, jego rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych, cały spadek przypada małżonkowi spadkodawcy (zgodnie z art. 933 § 2 Kodeksu cywilnego.
Kto nie zasługuje na spadek po zmianie przepisów?
Czy zawsze tak jest? Nie zawsze. Istnieje kilka instytucji prawa spadkowego, które mają na celu doprowadzenie do sytuacji, by do dziedziczenia nie dochodzili krewni, którzy na to nie zasłużyli. Przykładem takiego rozwiązania jest uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia.
Po ostatnich zmianach w prawie spadkowym (z listopada 2023 r.) przesłanek niegodności jej więcej. Pojawiła się przykładowo możliwość uznania niegodnym dziedziczenia spadkobiercy, który uporczywie uchylał się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą, w szczególności wynikającego z władzy rodzicielskiej, opieki, sprawowania funkcji rodzica zastępczego, małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy albo obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka.
Niemniej jednak, aby do uznania takiej niegodności doszło, sprawa musi zostać skierowana do sądu w odpowiednim terminie. To spadkobierca, który ma w tym interes musi dowodzić niegodności dziedziczenia na podstawie którejś z przesłanek wskazanych w Kodeksie cywilnym.
Kiedy warto sporządzić wzajemne testamenty?
Z tych powodów eksperci finansowi często rekomendują, by bezdzietni małżonkowie rozważyli sporządzenie testamentów wzajemnych. Pozwala to na zdecydowanie jeszcze za życia kto po naszej śmierci otrzyma majątek.
Czym jest tzw. testament wzajemny? Polega on na tym, że w swoich testamentach małżonkowie nawzajem ustanawiają siebie spadkobiercami.
Ale uwaga! Potrzebne tu są dwa odrębne testamenty. Polskie prawo nie dopuszcza możliwości sporządzenia wspólnego testamentu przez dwie osoby.
Małżonkowie mogą napisać testamenty własnoręcznie albo udać się w tym celu do notariusza. Co istotne, testament można później odwołać (np. poprzez sporządzenie nowego czy odwołanie u notariusza) i to nawet nie informując o tym współmałżonka. Zmiana jednego testamentu nie wpływa na treść drugiego.
Czy testament wzajemny chroni przed zachowkiem?
Nie, samo sporządzenie testamentu nie oznacza, że np. teściowie nie upomną się o zachowki. Jedną z możliwości pozbawienia rodzica prawa do zachowku jest wydziedziczenie. Może to jednak nastąpić tylko wtedy, gdy uprawniony do zachowku rodzic:
• wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
• dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
• uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Jak zatem widać są to sytuacje wyjątkowe, obejmujące tylko skrajnie niewłaściwe zachowania krewnego. Warto pamiętać, iż przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Spadkodawca nie może zaś wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył.
Innym rozwiązaniem w tej sytuacji może być też umowa o zrzeczenie się zachowku.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (j. t. Dz. U. z 2025 r., poz. 1071; ost. zm. Dz. U. z 2025 r., poz. 1508)
Polecamy: Darowizny, testamenty, spadki. Prawidłowe zapisy. Przykładowe wzory
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.
REKLAMA
