Zaostrzą kary, a nawet zrobią z tego przestępstwo - teraz to tylko wykroczenie zagrożone mandatem 500 zł

• Jak jest obecnie? Czy można swobodnie wjeżdżać do lasu pojazdami?
• Jakie zmiany są przygotowywane w zakresie wjazdu pojazdami do lasu?
• Co będą oznaczać zmiany?
• Co z tym przestępstwem?
• Jakie jest uzasadnienie dla planowanych zmian?
• Czy obecne przepisy nie są wystarczająco odstraszające? Po co zwiększać kary?
• Kiedy zmiany wejdą w życie?

Jak jest obecnie? Czy można swobodnie wjeżdżać do lasu pojazdami?

Artykuł 161 Kodeksu wykroczeń przewiduje aktualnie zakaz wjazdu pojazdami, w szczególności silnikowymi, do lasu w miejscach do tego nieprzeznaczonych. Dokładnie brzmi on w ten sposób: Kto, nie będąc do tego uprawniony albo bez zgody właściciela lub posiadacza lasu, wjeżdża pojazdem silnikowym, zaprzęgowym lub motorowerem do nienależącego do niego lasu w miejscu, w którym jest to niedozwolone, albo pozostawia taki pojazd w lesie w miejscu do tego nieprzeznaczonym, podlega karze grzywny. Naruszenie tego zakazu obwarowane jest mandatem karnym w wysokości od 20 zł do 500 zł. Oczywiście trzeba pamiętać, że zawsze w razie odmowy przyjęcia mandatu, wniosek o ukaranie może zostać skierowany do sądu, a ten może wymierzyć grzywnę nawet do 5000 zł. Natomiast wjazd do lasu jest dozwolony, gdy droga stanowi dojazd do wyznaczonych parkingów leśnych, dojazd do nieruchomości położonej w lesie, czy też wydano specjalne pozwolenie na wjazd dla określonych osób, albo gdy dana droga leśna jest oznaczona jako dostępna dla ruchu.

Jakie zmiany są przygotowywane w zakresie wjazdu pojazdami do lasu?

Przygotowywany przez Ministerstwo Sprawiedliwości do przedłożenia na Radę Ministrów projekt zmian zakłada istotne zmiany stanu prawnego. Zmiany te są związane z założeniem zwiększenia ochrony terenów leśnych i przyrody. Przewiduje się w szczególności:

1. dodanie nowego typu przestępstwa szkodnictwa leśnego (art. 290a w Kodeksie karnym), zaraz po typie czynu zabronionego polegającego na wyrębie drzewa z lasu, wraz z dostosowaniem przepisów art. 148 Kodeksu wykroczeń (szkodnictwo leśne), które przesądzą o przepołowieniu tego typu czynu zabronionego (to jest w pewnym zakresie pozostanie wykroczeniem, a w innym stanie się przestępstwem. W projekcie przewidziano również obowiązek orzeczenia na rzecz pokrzywdzonego nawiązki w wysokości podwójnej wartości przedmiotu czynu. W przypadku popełnienia przestępstwa na szkodę osoby najbliższej, ściganie będzie następowało na wniosek pokrzywdzonego;
2. wprowadzenie karalności usiłowania oraz podżegania i pomocnictwa wykroczenia z art. 148 Kodeksu wykroczeń (tzw. szkodnictwo leśne) oraz obowiązku orzeczenia nawiązki w wysokości podwójnej wartości przedmiotu czynu w razie popełnienia wykroczenia z art. 148 § 1 Kodeksu wykroczeń;
3. wprowadzenie typu kwalifikowanego w art. 161 Kodeksu wykroczeń (to jest podział na § 1 oraz § 2), polegającego na powodowaniu pojazdem znacznego hałasu lub niszczeniu bądź istotnym uszkadzaniu roślin, zwierząt, grzybów, ich siedlisk lub siedlisk przyrodniczych. Przewidziano możliwość orzeczenia nawiązki w przypadku popełnienia wykroczenia z art. 161 § 1 Kodeksu wykroczeń, zaś w przypadku popełnienia wykroczenia z art. 161 § 2 Kodeksu wykroczeń obowiązku orzeczenia nawiązki do wysokości 1500 złotych;
4. uzupełnienie katalogu wykroczeń wymienionych w art. 38 § 2 Kodeksu wykroczeń, przewidującym karę grzywny w wysokości nie niższej niż dwukrotność dolnej granicy ustawowego zagrożenia dla sprawcy, który w ciągu dwóch lat od ostatniego prawomocnego ukarania popełnia to samo wykroczenie, o art. 161 Kodeksu wykroczeń (recydywa);
5. dodanie § 2a w art. 120 Kodeksu wykroczeń (kradzież leśna do wartości 800 zł), normującego względnie wnioskowy tryb ścigania tego wykroczenia w przypadku, gdy sprawca czynu dopuścił się go na szkodę osoby najbliższej.

Co będą oznaczać zmiany?

W przypadku wjazdu pojazdem do lasu, nie będzie to stanowiło wyłącznie złamania zakazu, zagrożonego mandatem 500 zł. Jeżeli dokonując takiego wjazdu, pojazdem będziemy powodować znaczny hałas lub niszczenie bądź istotne uszkadzanie roślin, zwierząt, grzybów ich siedlisk, lub siedlisk przyrodniczych, może to dodatkowo oznaczać konieczność zapłaty nawiązki, zaś w typie kwalifikowanym obowiązek zapłaty nawiązki, do wysokości 1500 zł. Będzie to stanowiło dodatkowy znaczny koszt. Dodatkowo, jeżeli popełnimy to samo wykroczenie w ciągu dwóch lat, karę wymierza się w wysokości nie niższej niż dwukrotność dolnej granicy zagrożenia ustawowego.

Co z tym przestępstwem?

Projekt przewiduje także, że szkodnictwo leśne, przy spełnieniu określonych przesłanek będzie przestępstwem – co oznacza poważną zmianę, bowiem karanie na podstawie Kodeksu karnego, a nie wykroczeń. To oznacza, że dokonując szkodnictwa leśnego określonego rodzaju, będzie się już przestępcą. Przy tym w komunikacie zaznaczono, że w szkodnictwo leśne o mniejszym zakresie szkody zostanie utrzymane jako wykroczenie. Ponieważ projekt nie został jeszcze przedstawiony na Radę Ministrów, nie są znane jeszcze dokładne granice rozróżnienia szkodnictwa leśnego będącego wykroczeniem, a szkodnictwa leśnego będącego przestępstwem. Obecnie wykroczenie to polega na dokonywaniu w nienależącym do sprawcy lesie wyrębu gałęzi, korzeni lub krzewów, niszczeniu ich lub uszkadzaniu albo karczowanie pniaków; albo zabieraniu z nienależącego do niego lasu wyrąbanych gałęzi, korzeni lub krzewów albo wykarczowanych pniaków. Aktualnie zatem, jeżeli poruszając się pojazdem po lesie, zniszczymy lub uszkodzimy gałęzie, korzenie lub krzewy, popełniamy wykroczenie z art. 148 § pkt 1) Kodeksu wykroczeń. Tymczasem po nowelizacji, w zależności od jej zakresu, który jeszcze nie jest znany (ale kierunek zmiany jest już zaplanowany), czyniąc uszkodzenia w lesie pojazdem, może się okazać, że popełniamy przestępstwo.

Jakie jest uzasadnienie dla planowanych zmian?

Projektodawca wskazuje głównie na nieskuteczność dotychczasowych przepisów w zakresie ochrony lasów i przyrody leśnej. Wskazał w szczególności na utrzymujące się zjawisko nielegalnego pozyskiwania stroiszu jodłowego (gałęzi jodłowych), a także nielegalnego wjazdu do lasu pojazdami mechanicznymi, co niesie ze sobą znaczne zniszczenia dla flory i fauny leśnej. W uzasadnieniu napisano także, że wartość szkód związanych z nieuprawnionym wjazdem pojazdów do lasów oraz nielegalnym pozyskiwaniem gałęzi stroiszu jodłowego klasyfikowana jest jako bezprawne korzystanie z lasu. Analiza danych miała pokazać blisko 40-krotny wzrost szkód związanych z nielegalnym wjazdem pojazdami do lasów oraz pozyskiwaniem stroiszu jodłowego tylko w okresie ostatnich pięciu lat.

Czy obecne przepisy nie są wystarczająco odstraszające? Po co zwiększać kary?

Projektodawca ocenił, że przepisy karne w dotychczasowym brzmieniu nie są wystarczające. Mają to potwierdzać następujące okoliczności i statystyki, co stanowi ocenę projektodawcy i uzasadnienie dla zmian:

1. skokowy wzrost liczby wykroczeń związanych z nieuprawnionym wjazdem pojazdów do lasu (art. 161 Kodeksu wykroczeń). W roku 2021 liczba stwierdzonych przypadków popełnienia tego wykroczenia wynosiła 36 303 przypadków, a w 2024 już 57 713 przypadków, co stanowi wzrost o 59% w ciągu 3-ech lat. Zdaniem projektodawcy problem ten należy powiązać z coraz większą dostępnością i popularnością pojazdów mechanicznych typu quad, motocykl krosowy lub innych pojazdów podobnych, oraz tym, że wiele osób korzysta z tego typu pojazdów dla rozrywki, wjeżdżając nimi do lasu w miejscach, w których jest to niedozwolone. Według ustawodawcy, skutkuje to częstokroć istotnymi uszkodzeniami i zniszczeniami środowiska leśnego, w postaci m. in. generowania znacznego hałasu czy naruszania lub unicestwiania roślin, zwierząt, grzybów lub ich siedlisk. Relatywnie niska dolegliwość kar za te przewinienia na podstawie art. 161 Kodeksu wykroczeń (grzywna od najniższej możliwej stawki, to jest 20 zł, oraz brak możliwości nałożenia nawiązki za zniszczenia) nie sprzyja prewencji wobec wykonywania tych nagannych działań;
2. występowanie kradzieży stroiszu jodłowego, co stanowi coraz większy problem w przestrzeni publicznej w ostatnim czasie. Stroisz, czyli gałęzie jodłowe, są kradzione szczególnie intensywnie w okresie przed dniem Wszystkich Świętych, gdy wykorzystuje się je masowo do przystrajania grobów. Ustawodawca zwraca uwagę, że obecna, utrwalona linia orzecznicza Sądu Najwyższego stanowi, że kradzież m. in. stroiszu jodłowego czy innych elementów lasu, które nie są drzewem w ścisłym znaczeniu, nie podlega pod art. 290 Kodeksu karnego (to jest wyrąb i kradzież drzewa powyżej wartości 800 zł) lub art. 120 Kodeksu wykroczeń (wyrąb i kradzież drzewa poniżej wartości 800 zł). Pojęcie „stroiszu” nie jest bowiem zdaniem sądów równe pojęciu „drzewa”. Ponadto, w wyżej wymienionej utrwalonej linii orzeczniczej, sama kradzież stroiszu każdorazowo jest jedynie wykroczeniem, nigdy zaś przestępstwem, niezależnie od wartości skradzionego stroiszu. To oznacza w obecnym stanie prawnym, że kradzież stroiszu podlega wyłącznie pod art. 148 Kodeksu wykroczeń, który przewiduje jedynie karę grzywny i ewentualną nawiązkę do 500 złotych dla pokrzywdzonego, co wydaje się ustawodawcy niewystarczające, szczególnie pod kątem funkcji prewencyjnej prawa karnego, którą powinny pełnić odnośne przepisy penalizujące takie zachowania. Przedstawiono także dane dotyczące liczby ujawnionych naruszeń art. 148 Kodeksu wykroczeń w poszczególnych latach: 2021 r. – 544; 2022 r. - 859; 2023 r. – 684; 2024 r. – 580.

Kiedy zmiany wejdą w życie?

Na razie nie jest jeszcze znany ostateczny kształt przepisów zaostrzających kary lub wprowadzających nowy rodzaj przestępstwa. Niemniej jednak autorzy projektu wskazywali, że w IV kwartale 2025 r. zamierzają przedstawić projekt na Radzie Ministrów, być może wówczas będzie zatem wiadomo więcej i dokładniej, jaki jest planowany kształt zmian, oraz czy wszystkie, zwłaszcza te bardziej restrykcyjne propozycje, się utrzymają.