Co warto wiedzieć o umowie spedycji

Strony umowy

Stronami umowy spedycji są spedytor i dający zlecenie.

Spedytorem jest ten, kto w zawartej umowie zobowiązuje się za wynagrodzeniem, w zakresie działalności swojego przedsiębiorstwa, do wysłania lub odbioru przesyłki oraz do dokonania innych usług związanych z jej przewozem.

Jest on kwalifikowaną stroną umowy – spedytor to osoba, która stale, zawodowo i zarobkowo trudni się wykonywaniem usług spedycyjnych. W konsekwencji, nie może być uznana za spedycję okazjonalnie świadczona usługa wysłania przesyłki, jeżeli świadczy ją osoba nieprowadząca przedsiębiorstwa spedycyjnego.

Dającym zlecenie natomiast może być każda osoba fizyczna lub prawna. Dającym zlecenie może być również spedytor, a ma to miejsce wówczas, gdy spedytor (główny) przy wykonywaniu zlecenia spedycyjnego posłuży się innym spedytorem (spedytor dalszy, spedytor pośredni, spedytor zastępczy).

POBIERZ WZÓR: Umowa spedycji

Istota spedycji

Zleceniem spedycyjnym jest dokument, na podstawie którego spedytor wykonuje zleconą mu czynność. Powinno ono określać: zakres zleconej usługi, rodzaj i właściwości przesyłki, znak i numery poszczególnych sztuk, liczbę, ciężar, wymiary i inne dane towaru, dokumenty potrzebne do prawidłowego wykonania zlecenia.

Typowymi usługami świadczonymi przez spedytora są w szczególności:

• poradnictwo spedycyjne (dotyczące drogi przewozu, opakowania, oznakowania i kompletowania ładunku etc.);
• zorganizowanie dostawy towaru do miejsca załadunku na główny środek transportu;
• zawieranie umów z przewoźnikami oraz innymi przedsiębiorstwami biorącymi udział w usłudze przemieszczania ładunku;
• sporządzanie i kompletowanie dokumentów;
• ubezpieczenie towarów (na zlecenie zleceniodawcy);
• organizowanie odprawy celnej;
• monitorowanie spraw związanych z załadunkiem, przeładunkiem oraz przewozem towarów;
• opracowywanie koncepcji przewozu w odniesieniu do towarów specjalnych.

Wynagrodzenie

Świadczeniem zlecającego jest zapłata wynagrodzenia w zamian za uzyskaną usługę spedycyjną. Jest to tzw. prowizja. Nie zawsze jednak należna spedytorowi prowizja jest jedynym składnikiem wynagrodzenia spedytora. Zapłata za niektóre dodatkowe usługi spedytora obejmuje wynagrodzenie ustalane w sposób odmienny od prowizyjnego.

Artykuł 797 Kodeksu cywilnego obciąża spedytora obowiązkiem czuwania nad prawidłowym obliczaniem sum z tytułu przewoźnego, cła, składek ubezpieczeniowych, opłat za czynności przeładunkowe, składowego, opłat skarbowych od dokumentów przewozowych, prowizji dalszych spedytorów etc.

Jeżeli spedytor stwierdzi, że wymienione należności zostały wyliczone nieprawidłowo i sumy pobrane od dającego zlecenie są nienależne, powinien podjąć odpowiednie czynności zmierzające do uzyskania zwrotu sum nienależnie pobranych.

Zastępstwo

Spedytor przy wykonaniu zlecenia może się posłużyć innymi osobami. Jeżeli spedytor przy wykonaniu zlecenia posłużył się przewoźnikami i dalszymi spedytorami, jego odpowiedzialność jest ograniczona do winy w wyborze (culpa in eligendo). Spedytor nie poniesie więc odpowiedzialności, jeżeli wykaże, iż dołożył należytej staranności przy wyborze przewoźników i dalszych spedytorów, tzn. powierzył wykonanie usługi takim przewoźnikom i dalszym spedytorom, którzy z uwagi na ich profesjonalizm zasługiwali na zaufanie.

Dający zlecenie może w zawartej umowie spedycji zastrzec, że spedytor wykonując zlecenie spedycyjne nie powierzy wykonania usług związanych z tym zleceniem określonym przewoźnikom lub dalszym spedytorom. Naruszenie tego zastrzeżenia powoduje, że nawet właściwy wybór przewoźników i dalszych spedytorów, a więc brak winy w wyborze, nie uwolni spedytora od odpowiedzialności za szkodę poniesioną przez dającego zlecenie.

Jeżeli natomiast spedytor powierzył wykonanie przyjętego zlecenia spedytorowi zastępczemu, wówczas będzie odpowiadał za podjęte przez niego czynności w zależności od sytuacji, tj.:

• jeżeli spedytor zawiadomił zleceniodawcę o osobie i miejscu siedziby zastępcy, wówczas odpowiada jedynie za winę w wyborze (art. 738 § 1 k.c.);
• jeżeli spedytor zaniedbał obowiązku zawiadomienia, wówczas odpowiada za czynności zastępcy, jak za swoje własne (art. 474 k.c.).

Ponadto, jeżeli spedytor bezprawnie ustanowił zastępcę, to wiąże się z tym obostrzona odpowiedzialność spedytora, obejmująca przypadkową utratę lub uszkodzenie przesyłki. Spedytor w tym wypadku może zwolnić się od odpowiedzialności wykazując, że szkoda nastąpiłaby również wtedy, gdyby sam wykonywał zlecenie spedycyjne.

Odpowiedzialność przy umowie spedycji

Jeżeli chodzi o kwestię zakresu odpowiedzialności spedytora, to nie ponosi on odpowiedzialności za ubytek nieprzekraczający granic ustalonych we właściwych przepisach, określających tzw. „normy ubytków naturalnych”, a w braku takich przepisów – „granic zwyczajowo przyjętych”. Ubytek naturalny związany jest z właściwościami chemicznymi lub fizycznymi przesyłki – np. zmiana objętości, czy ciężaru niektórych towarów. Zmiana w przesyłce, która mieści się w ramach normy nie jest uważana za szkodę w przesyłce.

Jeżeli przedmiotem zlecenia spedycyjnego są pieniądze, kosztowności, papiery wartościowe albo inne rzeczy szczególnie cenne, to spedytor będzie odpowiadał za ich utratę, ubytek lub uszkodzenie. Gdyby jednak spedytor nie został poinformowany przy zawarciu umowy o właściwościach przesyłki, to jego odpowiedzialność stanie się aktualna, jeżeli szkoda w przesyłce powstała z jego winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa.

Przedawnienie

Przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące umowy spedycji przewidują krótki, jednoroczny termin przedawnienia. Termin ten obejmuje wszystkie roszczenia wynikające z umowy spedycji, a więc zarówno roszczenia przeciwko spedytorowi, jak i przeciwko dającemu zlecenie.

Art. 803 Kodeksu cywilnego stanowi, że termin przedawnienia zaczyna biec:

• w wypadku roszczeń z tytułu uszkodzenia lub ubytku przesyłki – od dnia dostarczenia przesyłki;
• w wypadku całkowitej utraty przesyłki lub jej dostarczenia z opóźnieniem – od dnia, w którym przesyłka miała być dostarczona;
• we wszystkich innych wypadkach – od dnia wykonania zlecenia.

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm. )