Jakie sprawy należą do właściwości sądów gospodarczych?

Sądy gospodarcze zostały powołane w ramach sądów powszechnych (rejonowych i okręgowych) jako wyodrębnione jednostki organizacyjne na mocy art. 1 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych.

Zgodnie z art. 479[1] § 1 kpc, przepisy o postępowaniu w sprawach gospodarczych stosuje się jedynie w razie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek przewidzianych w tym przepisie:

• obie strony sporu są przedsiębiorcami,

• sprawa dotyczy stosunków cywilnych między nimi

• sprawa pozostaje w bezpośrednim związku z zakresem prowadzonej przez nich działalności gospodarczej.

Zobacz Kodeks Postępowania Cywilnego

Przedsiębiorcami są osoby fizyczne (w tym także wspólnicy spółek cywilnych), osoby prawne i jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, które wykonują we własnym imieniu działalność gospodarczą zdefiniowaną w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej.

Nie jest działalnością gospodarczą działalność wytwórcza w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, a także wynajmowanie przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów.

Status przedsiębiorcy musi istnieć już w chwili wnoszenia powództwa. Natomiast zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez którąkolwiek ze stron stosunku cywilnego po jego powstaniu nie wyłącza stosowania przepisów o postępowaniu gospodarczym.

O tym, że dana sprawa dotyczy stosunku cywilnego między przedsiębiorcami przesądza jej materialny charakter. Inaczej mówiąc sprawa musi dotyczyć ochrony prawnej pomiędzy dwoma równorzędnymi podmiotami – przedsiębiorcami.

Jeżeli chodzi o związek roszczenia z prowadzeniem działalności gospodarczej (przesłanka trzecia przewidziana w art. 479[1] § 1 kpc), to może on być rozumiany wąsko i oznaczać, że roszczenia muszą wynikać z czynności składających się na działalność gospodarczą, jak również możliwe jest szerokie ujęcie, polegające na tym, że w związku z działalnością gospodarczą pozostają także roszczenia wynikające z czynności pośrednio związanych działalnością, które jednak są jej funkcjonalnie przyporządkowane.

W uchwale z dnia 11 czerwca 1992 r. III CZP 64/92 (OSNCP 1992/12 poz. 225) Sąd Najwyższy wskazał, że czynności podejmowane przez podmiot gospodarczy trzeba uznać za wchodzące w zakres jego działalności gospodarczej wówczas, gdy pozostają w normalnym funkcjonalnym związku przyczynowym z tą działalnością, a w szczególności są podejmowane w celu realizacji zadań związanych z przedmiotem działalności tego podmiotu.

Z kolei, w uzasadnieniu Uchwały Składu Siedmiu Sędziów z dnia 14 maja 1998 r. III CZP 12/98 (OSNC 1998/10 poz. 151), Sąd Najwyższy, opowiadając się za węższym rozumieniem pojęcia związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, wskazał, że szerszym co do zakresu od pojęcia „działalności gospodarczej” jest pojęcie „prowadzenia przedsiębiorstwa” oraz „czynności pozostających w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa”

W obrębie tego pojęcia znajdują się między innymi czynności związane funkcjonowaniem przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym, tego rodzaju czynności nie pozostają bowiem w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, nie polegają na uczestnictwie w obrocie gospodarczym, nie prowadzą do wytwarzania dóbr materialnych, a także nie przynoszą żadnego zysku.

Oprócz spraw ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami, sądy gospodarcze orzekają w sprawach:

1.  ze stosunku spółki oraz dotyczące roszczeń, o których mowa w art. 291-300 i art. 479-490 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. 2000 r. Nr 94 poz. 1037),
2.  przeciwko przedsiębiorcom o zaniechanie naruszania środowiska i przywrócenie do stanu poprzedniego lub o naprawienie szkody z tym związanej oraz o zakazanie albo ograniczenie działalności zagrażającej środowisku,
3. między organami przedsiębiorstwa państwowego,
4. między przedsiębiorstwem państwowym lub jego organami a jego organem założycielskim lub organem sprawującym nadzór,
5.  z zakresu postępowania o poprawie gospodarki przedsiębiorstwa państwowego oraz jego upadłości,
6.  z zakresu prawa upadłościowego i naprawczego,
7.  o nadanie klauzuli wykonalności tytułom egzekucyjnym, którymi są orzeczenia sądu gospodarczego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu albo ugoda zawarta przed tym sądem,
8.  inne, przekazane przez odrębne przepisy.

Sprawy te należą do właściwości sądów gospodarczych niezależnie od tego czy ich stronami są przedsiębiorcy.

Zobacz: Właściwość miejscowa sądu gospodarczego

Sprawa ma charakter gospodarczy niezależnie od tego, czy była rozpoznawana przez sąd gospodarczy w postępowaniu odrębnym, czy też w zwykłym trybie procesowym przez sąd cywilny – taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 lipca 2000r (V CKN 1266/2000). Nie oznacza to jednak, że błędne zakwalifikowanie sprawy przez powoda jako sprawy gospodarczej wywołuje negatywne skutki procesowe.

Sąd jest bowiem zobligowany z urzędu badać charakter sprawy i w razie stwierdzenia gospodarczego charakteru – przekazać sprawę do właściwego sądu gospodarczego.

Podobnie przedstawia się sytuacja odwrotna. Rozpoznanie sprawy „zwykłej” cywilnej przez sąd gospodarczy w trybie przepisów postępowania odrębnego dotyczącego postępowania w sprawach gospodarczych samo przez się nie powoduje nieważności postępowania, ani nie jest uchybieniem mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.