Wyższa emerytura dla matek i koniec z limitem 6 lat łącznego okresu opieki nad dziećmi uwzględnianego w wyliczaniu świadczenia emerytalnego – sprawa już w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

• Opieka nad dzieckiem a przyszłe świadczenie emerytalne – jaki wpływ na wysokość emerytury, mają okresy sprawowania przez matkę osobistej opieki nad dzieckiem? [limit okresu nieskładkowego, uwzględnianego jak okres składkowy]
• Koniec z ograniczeniem do 6 lat łącznego okresu sprawowania opieki nad dziećmi, uwzględnianego przy wyliczaniu emerytury, ponieważ „dyskryminuje matki wielodzietne”? Do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej została wniesiona petycja obywatelska w sprawie zmiany zasad ustalania wysokości świadczenia emerytalnego
• Na jakim etapie są aktualnie prace nad rozpatrzeniem petycji w sprawie zniesienia limitu 6 lat łącznego okresu sprawowania opieki nad dziećmi, uwzględnianego przy wyliczaniu emerytury, ponieważ stanowi „dyskryminację matek wielodzietnych”?

Opieka nad dzieckiem a przyszłe świadczenie emerytalne – jaki wpływ na wysokość emerytury, mają okresy sprawowania przez matkę osobistej opieki nad dzieckiem? [limit okresu nieskładkowego, uwzględnianego jak okres składkowy]

W związku z reformą systemu emerytalnego przeprowadzoną od 1 stycznia 1999 r., ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podzieliła ubezpieczonych, co do zasady, na dwie grupy wiekowe:

1. osoby urodzone przed dniem 1 stycznia 1949 r. (tzw. stary system emerytalny) oraz
2. osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r. (tzw. nowy system emerytalny).

W okresie poprzedzającym reformę emerytalną oraz po jej wprowadzeniu różnie kształtowały się skutki korzystania z urlopu wychowawczego.

Do 28 stycznia 1972 r. okresy urlopu wychowawczego nie były wliczane do okresów zatrudnienia. Nie wpływały tym samym na wysokość emerytury. Dopiero uchwałą nr 13 Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 1972 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi – okresy urlopu bezpłatnego w wymiarze nieprzekraczającym 6 lat uznano za okresy zatrudnienia w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach. Powyższe rozwiązania utrzymane zostały także w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych. Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin – zaliczyła urlop wychowawczy oraz inne okresy sprawowania opieki nad dziećmi do okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia. Z kolei ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw – wprowadziła instytucję okresów składkowych i nieskładkowych. Do okresów nieskładkowych zaliczyła urlop wychowawczy. Oznacza to, że w przypadku osób urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. – przy ustalaniu prawa do emerytury – uwzględniany jest okres urlopu macierzyńskiego liczony jako okres składkowy oraz okres urlopu wychowawczego i innych, równorzędnych urlopów w celu sprawowania opieki nad dzieckiem, liczone jako okresy nieskładkowe.

Obecna sytuacja prawna, ukształtowana w wyniku reformy z 1998 r., oparta jest na odrębnych reżimach, w których odmiennie traktuje się okresy składkowe i nieskładkowe. Odmiennie w przedmiotowym zakresie kształtuje się zatem sytuacja osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. Obowiązujące regulacje z zakresu ubezpieczeń społecznych gwarantują tym osobom uwzględnianie przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalnych – wszystkich okresów ograniczenia aktywności zawodowej związanych z faktem wychowywania potomstwa.

Okres opieki nad dzieckiem po 1998 r. jest zatem okresem ubezpieczenia, który przekłada się na wysokość emerytury. Również okres opieki nad dzieckiem sprawowany przed 1998 r. przez osoby, urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r, a które otrzymają emerytury z nowego systemu emerytalnego – jest uwzględniony w kapitale początkowym z zastosowaniem przelicznika 1,3%, a więc w analogicznej wysokości, jak przy okresach składkowych.¹

Na mocy ustawy z dnia 5 marca 2015 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – okres urlopu wychowawczego, jak i okres niewykonywania pracy w związku z opieką nad dzieckiem w wieku do 4 lat (w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie do 6 lat, a w przypadku dziecka, na które przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny – dodatkowo do 3 lat na każde dziecko) są uwzględniane w wysokości kapitału początkowego po 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok (z uwzględnieniem pełnych miesięcy), a więc tak jak okresy składkowe. Wynika to z art. 7 pkt 5 w zw. z art. 174 ust. 2 pkt 2 i ust. 2a oraz art. 53 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Od 1 stycznia 1999 r. w przypadku pracowników (urlop wychowawczy), a od 1 września 2013 r. w przypadku wszystkich osób sprawujących osobistą opiekę nad dzieckiem – za okresy te, opłacane są składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z budżetu państwa.

Koniec z ograniczeniem do 6 lat łącznego okresu sprawowania opieki nad dziećmi, uwzględnianego przy wyliczaniu emerytury, ponieważ „dyskryminuje matki wielodzietne”? Do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej została wniesiona petycja obywatelska w sprawie zmiany zasad ustalania wysokości świadczenia emerytalnego

W dniu 31 maja 2026 r., do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, została wniesiona petycja obywatelska, w której jej autor domaga się podjęcia inicjatywy ustawodawczej w celu nowelizacji ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, „zmierzającej do usunięcia luki prawnej oraz niekonstytucyjnej dyskryminacji kobiet”, m.in. poprzez wyeliminowanie z przepisów ograniczenia do 6 lat łącznego okresu opieki nad dziećmi uwzględnianego przy wyliczaniu emerytury.

W uzasadnieniu, petytor argumentuje, że – „Ustawodawca uznał 3 lata opieki na jedno dziecko za sprawiedliwy wymiar ochrony emerytalnej. Ograniczanie tego prawa przy trzecim, czwartym lub kolejnym dziecku i stosowanie sztywnego limitu 6 lat jest arbitralne. Ograniczając w ten sposób wsparcie, państwo de facto pozbawia rodziny wielodzietne prawa do szczególnej pomocy, o której mówi Konstytucja. Zamiast premiować wkład w wychowanie większej liczby dzieci, system poprzez limit 6 lat dyskryminuje matki wielodzietne. Jest to rażąco niesprawiedliwe społecznie i sprzeczne z zasadą równości obywateli i równego traktowania przez Państwo. Matki rodzin wielodzietnych, poświęciwszy się wychowaniu dzieci, obecnie znajdują się w dużo gorszej sytuacji finansowej a ponadto często otrzymują świadczenia emerytalne niższe od przeciętnych, co jest bezpośrednim skutkiem braku wsparcia przez Państwo w przeszłości.”

Z pełną treścią petycji w sprawie nowelizacji ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, m.in. w zakresie sposobu ustalania wysokości świadczenia emerytalnego dla osób, które sprawowały osobistą opiekę nad dzieckiem (lub dziećmi), można zapoznać się poniżej:

Warto w tym miejscu dodać, że maksymalny limit 6 lat sprawowania opieki na dziećmi, którego dotyczy petycja (i o którym mowa w art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) – nie dotyczy jednak przypadków, gdy na dziecko (ze względu na jego tan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny) przysługuje lub przysługiwał zasiłek pielęgnacyjny – wówczas limit ten ulega zwiększeniu o kolejne 3 lata na każde dziecko.

Na jakim etapie są aktualnie prace nad rozpatrzeniem petycji w sprawie zniesienia limitu 6 lat łącznego okresu sprawowania opieki nad dziećmi, uwzględnianego przy wyliczaniu emerytury, ponieważ stanowi „dyskryminację matek wielodzietnych”?

Zgodnie z informacją opublikowaną przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – aktualnie trwa analiza petycji w sprawie nowelizacji ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, której przedmiotem jest m.in. wyeliminowanie z przepisów ograniczenia do 6 lat łącznego okresu opieki nad dziećmi uwzględnianego przy wyliczaniu emerytury. Przewidywany termin załatwienia sprawy resort określił na – bez zbędnej zwłoki, nie później niż do 31 sierpnia 2026 r.

¹ Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, Odpowiedź na interpelację nr 15803 w sprawie uznawania za okresy składkowe, w szczególnych przypadkach, okresów wykonywania prac niezarobkowych, 21 grudnia 2020 r.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 199 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 z późn. zm.)

Fot. Mateusz Włodarczyk/MRPiPS