Kategorie

Zgoda pacjenta małoletniego

Aleksandra Pajewska
Zgoda pacjenta małoletniego jest warunkiem podjęcia interwencji medycznej. /fot. Fotolia
Zgoda pacjenta małoletniego jest warunkiem podjęcia interwencji medycznej. /fot. Fotolia
Zgoda pacjenta małoletniego jest niezbędnym warunkiem podjęcia jakiejkolwiek interwencji medycznej. W przypadku pacjenta małoletniego mamy do czynienia z instytucją zgody zastępczej bądź zgody kumulatywnej. Jakie zasady uzyskania zgody od pacjenta małoletniego obowiązują lekarza, kiedy i dlaczego może on zostać zwolniony z tego obowiązku?

Definicja zgody pacjenta

Zgoda pacjenta na przeprowadzenie badania bądź na udzielenie świadczenia medycznego definiowana jest jako jednostronne, odwołalne oświadczenie, na mocy którego wyłączona zostaje bezprawność interwencji medycznej, przy jednoczesnym przejęciu przez pacjenta (lub osoby wyrażającej zgodę w jego imieniu) ryzyka zwykłych następstw związanych z udzielanym świadczeniem.

Zgodnie z ustawą z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty świadczenia zdrowotne udzielane są po uzyskaniu zgody pacjenta. Potwierdza to także jednolite orzecznictwo sądów, czego przykładem jest wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 31 marca 2006 r. (sygn. IACa 973/05).  Zgodnie z nim zabieg medyczny wykonany bez zgody pacjenta jest czynnością bezprawną nawet wówczas, gdy wykonany jest zgodnie z zasadami wiedzy.

Zabieg medyczny wykonany bez zgody pacjenta jest czynnością bezprawną.

Warunkiem koniecznym udzielenie zgody jest otrzymanie od lekarza rzetelnej informacji, dotyczącej stanu zdrowia pacjenta, rozpoznania, proponowanych oraz możliwych metod diagnostycznych, możliwych do przewidzenia następstw ich zastosowania lub zaniechania, wyników leczenia oraz rokowań.

Zobacz również: Opieka lekarska dziecka - co ze zgodą rodziców?

Pacjent małoletni

Co do zasady osobą uprawnioną do udzielenia zgody jest sam zainteresowany, czyli pacjent. Pojęcie to rozumiane jest szeroko, jako każda osoba badana bądź ta, której udzielane jest jakiekolwiek świadczenie zdrowotne. Odmienne regulacje przewidział natomiast ustawodawca w stosunku do pacjenta małoletniego, czyli tego, który nie ukończył 18 roku życia. Wyróżniamy dwie sytuację. W przypadku pacjenta, który nie ukończył 16 roku życia zazwyczaj zgodę na udzielenie świadczenia wyrażają jego przedstawiciele ustawowi (rodzice, opiekunowie, kurator). Jest to tzw. zgoda zastępcza (pośrednia). Zgodę na badanie, tzn. na proste zabiegi związane z badaniem fizykalnym, prostą diagnostyką bez ingerencji w ciało pacjenta, a także z osłuchiwaniem, może wyrazić również opiekun faktyczny (niania, opiekunka). Warto podkreślić, że w istotnych dla dziecka sprawach rodzice decydują wspólnie. Wykonany zabieg nie utraci jednak przymiotu legalności, jeżeli zostanie wykonany za zgodą zastępczą jednego z rodziców, w sytuacji konieczności podjęcia decyzji gdy kontakt z drugim rodzicem będzie niemożliwy (np. ze względu na pobyt za granicą). Ustawodawca daje także małoletniemu możliwość decydowania o sobie. W stosunku do osób w przedziale wieku od 16 do 18 lat, które są w stanie samodzielnie ocenić badanie, zastosowanie znajduje zgoda kumulatywna (zgoda zarówno samego pacjenta jak i jego przedstawiciela ustawowego). Jeśli osoba działa z dostatecznym rozeznaniem (stopień dojrzałości psychicznej podlega ocenie lekarza) ma także prawo do wyrażenia sprzeciwu. W przypadku zgody przedstawiciela i sprzeciwu małoletniego lekarz ma obowiązek udzielenia świadczenia i nie naraża się tym na odpowiedzialność za przestępstwo. Jeśli natomiast małoletni sprzeciwia się udzieleniu świadczenia a lekarz nie uzyskał zgody przedstawiciela lub uzyskał ją w niewystarczającym zakresie, to wówczas decyzja należy do sądu opiekuńczego. W sytuacji nagłej lekarz zwolniony jest z obowiązku uzyskania uprzedniej zgody sądu.

Zgodnie z powyższym zgoda na przeprowadzenie badania bądź udzielenie świadczenia medycznego wymagana jest od osoby zdolnej do jej udzielenia. Musi to być osoba zdolna do zrozumienia przekazanej uprzednio przez lekarza informacji. Uzyskanie formalnej pełnoletności nie ma więc decydującego znaczenia. Rozstrzygający jest stopień dojrzałości, który pozwala na ocenę własnego położenia oraz skutków wynikających z poddania się lub niepoddania zabiegowi lekarskiemu. Nawet w stosunku do młodszych dzieci lekarze, mimo braku konieczności uzyskania od nich zgody, starają się w sposób przystępny, językiem dostosowanym do wieku i stopnia dojrzałości psychicznej dziecka wyjaśnić mu istotę, przebieg i cel badań/ świadczeń.

Moment udzielenia zgody

Dla ważności zgody istotny jest moment jej udzielenia. Zgoda powinna być udzielona uprzednio, czyli przed rozpoczęciem badania lub leczenia. Zgoda swoim zakresem obejmować powinna konkretne czynności/ świadczenia.

Brak zgody

Są jednak pewne, wyjątkowe sytuacje, w których lekarz może podjąć działania bez uzyskania oświadczenia ze strony pacjenta. Dotyczy to pacjentów, którzy ze względu na swój stan zdrowia lub wiek, nie mogą udzielić zgody i wymagają niezwłocznej interwencji lekarskiej, a komunikacja z jego przedstawicielem ustawowym lub faktycznym nie jest możliwa. Także gdy zwłoka w uzyskaniu zgody pacjenta, jego przedstawiciela ustawowego lub sądu opiekuńczego, mogłaby doprowadzić do powstania zagrożenia życia, ciężkiego uszkodzenia jego ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia lekarz zwolniony jest z obowiązku uzyskania zgody. Pisemne pełnomocnictwo udzielone przez matkę małoletniego pacjenta innej osobie, np. babce, potwierdzone przez notariusza nie stanowi umocowania do składania oświadczeń dotyczących małoletniego. Nie jest to bowiem podstawa przedstawicielstwa ustawowego. Taką funkcję może spełniać jedynie orzeczenie sądu opiekuńczego. 

Analogicznie sytuacja kształtuje się w przypadku osób ubezwłasnowolnionych całkowicie.

Polecamy serwis: Prawa pacjenta

Podstawa prawna:

  • ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. 2005 nr 226 poz.1943 z póź. zm),
  • ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta z dnia 6 listopada 2008 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz.417 ze zm.),
  • wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 31 marca 2006 r. (sygn. IACa 973/05).
Dowiedz się więcej z naszej publikacji
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych z aktywnymi drukami online
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych z aktywnymi drukami online
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    1 sty 2000
    19 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Punkty spisowe w placówkach ZUS

    Punkty spisowe w placówkach ZUS powstaną w całej Polsce. Jaką pomoc będzie można w nich uzyskać?

    Opieka nad seniorem w miejscu zamieszkania

    Opieka nad seniorami ma być świadczona w miejscu zamieszkania. Rząd planuje zmiany w funkcjonowaniu domów pomocy społecznej.

    Przepisy antylichwiarskie na stałe?

    Przepisy antylichwiarskie zostały uwzględnione w tzw. ustawach covidowych. Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad nową stałą regulacją.

    ZUS przejmie obsługę 500 plus [WYWIAD]

    ZUS ma przejąć obsługę programu "500 plus"? Czy jest na to gotowy? O szczegółach mówił PAP wiceprezes ZUS Włodzimierz Owczarczyk.

    PE o wolności mediów i praworządności w Polsce

    Parlament Europejski przyjął w rezolucję zatytułowaną "Wolność mediów i dalsze pogarszanie się praworządności w Polsce".

    Nowelizacja KPA a odszkodowania

    Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego weszła w życie. Czy właściciele nieruchomości będą dochodzić odszkodowań przed ETPC?

    Czas pracy - od kiedy?

    Czas pracy budzi szereg wątpliwości. Od kiedy się liczy? Co z tzw. czynnościami przygotowawczymi?

    Brak alimentów a dodatkowe zajęcia pozalekcyjne [BADANIE]

    W wielu przypadkach rodziców opiekujących się dziećmi, które nie otrzymują alimentów, nie stać na sfinansowanie jakichkolwiek zajęć pozalekcyjnych.

    Wynagrodzenia rodzin zastępczych i inne zmiany

    Wynagrodzenia rodzin zastępczych powiązane z płacą minimalną zakłada projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

    Cmentarze i chowanie zmarłych – planowane zmiany

    Nowa ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych ma w sposób kompleksowy regulować problematykę tzw. prawa pośmiertnego. Oto założenia projektu.

    Świadczenie usług cyfrowych - duże zmiany od 2022 roku

    Usługi cyfrowe. 1 stycznia 2022 r. mija termin implementacji przez państwa członkowskie UE dyrektywy 2019/770 z 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów o dostarczanie treści i usług cyfrowych. Co się zmieni po wejściu w życie tych przepisów? Jakie nowe zasady wprowadza ta dyrektywa? Co powinni wiedzieć konsumenci?

    "Małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie - rezolucja PE

    Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której postuluje, by "małżeństwa" jednopłciowe i związki partnerskie były uznawane w całej Unii .

    Straż Graniczna przypomina grzybiarzom o stanie wyjątkowym

    Straż Graniczna zaleca, by grzybiarze, zanim wybiorą się do lasów, sprawdzili jak przebiega strefa stanu wyjątkowego.

    Wnioski o "Dobry start" złożone przez większość uprawnionych

    Wnioski o "Dobry start" złożyła już wnioski o "Dobry start". Z danych ZUS wynika, iż rodzice najczęściej wybierali bankowość elektroniczną.

    Święta Wielkanocne w 2022 r.

    Święta Wielkanocne w 2022 r. to data oczekiwana przez wielu pracowników. Kiedy jest Wielkanoc? Czy jest to dzień wolny od pracy?

    Spis powszechny do 30 września 2021 r.

    Spis powszechny potrwa do 30 września. Jak można wziąć udział w Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań w 2021 r.?

    Zakup akcji lub obligacji - UOKiK radzi

    Na co zwracać uwagę przy najbardziej popularnych instrumentach finansowych, czyli akcjach i obligacjach?

    Wydziedziczenie – na czym polega?

    Wydziedziczenie jest możliwe tylko po spełnieniu określonych warunków. Na czym w rzeczywistości polega?

    Alienacja rodzicielska - co robić?

    Alienacja rodzicielska, czyli utrudnianie kontaktów z dzieckiem przez rodzica to ważny problem. Co można zrobić w takiej sytuacji?

    Osoby niepełnosprawne - powstanie nowa ustawa?

    Ustawa o wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnościami ma umożliwić pełne wdrożenie Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych.

    Stwierdzenie nieważności decyzji (KPA)

    Stwierdzenie nieważności decyzji to instytucja z Kodeksie postępowania administracyjnego, która stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych.

    O ile wzrosną emerytury w 2022 r.?

    O ile wzrosną najniższe emerytury w 2022 r.? Co z rentą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i rentą rodzinną?

    Zasiłek okresowy w 2022 r.

    Zasiłek okresowy w 2022 r. czeka podwyżka kryteriów dochodowych. Czy wpływa to na wysokość świadczeń?

    Wakacyjny urlop - gdzie i za ile? [BADANIE]

    Ponad 80% Polaków spędziło tegoroczny wakacyjny urlop w kraju. Ile środków przeznaczyliśmy na wyjazdy?

    MS zapowiada zmiany dotyczące samorządu kuratorskiego

    Przepisy mają zostać wyostrzone, aby kuratorzy mieli bardziej szczegółowe określone narzędzia działania.