Kategorie

Zgoda pacjenta małoletniego

Aleksandra Pajewska
Zgoda pacjenta małoletniego jest warunkiem podjęcia interwencji medycznej. /fot. Fotolia
Zgoda pacjenta małoletniego jest niezbędnym warunkiem podjęcia jakiejkolwiek interwencji medycznej. W przypadku pacjenta małoletniego mamy do czynienia z instytucją zgody zastępczej bądź zgody kumulatywnej. Jakie zasady uzyskania zgody od pacjenta małoletniego obowiązują lekarza, kiedy i dlaczego może on zostać zwolniony z tego obowiązku?

Definicja zgody pacjenta

Zgoda pacjenta na przeprowadzenie badania bądź na udzielenie świadczenia medycznego definiowana jest jako jednostronne, odwołalne oświadczenie, na mocy którego wyłączona zostaje bezprawność interwencji medycznej, przy jednoczesnym przejęciu przez pacjenta (lub osoby wyrażającej zgodę w jego imieniu) ryzyka zwykłych następstw związanych z udzielanym świadczeniem.

Zgodnie z ustawą z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty świadczenia zdrowotne udzielane są po uzyskaniu zgody pacjenta. Potwierdza to także jednolite orzecznictwo sądów, czego przykładem jest wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 31 marca 2006 r. (sygn. IACa 973/05).  Zgodnie z nim zabieg medyczny wykonany bez zgody pacjenta jest czynnością bezprawną nawet wówczas, gdy wykonany jest zgodnie z zasadami wiedzy.

Zabieg medyczny wykonany bez zgody pacjenta jest czynnością bezprawną.

Warunkiem koniecznym udzielenie zgody jest otrzymanie od lekarza rzetelnej informacji, dotyczącej stanu zdrowia pacjenta, rozpoznania, proponowanych oraz możliwych metod diagnostycznych, możliwych do przewidzenia następstw ich zastosowania lub zaniechania, wyników leczenia oraz rokowań.

Zobacz również: Opieka lekarska dziecka - co ze zgodą rodziców?

Pacjent małoletni

Reklama

Co do zasady osobą uprawnioną do udzielenia zgody jest sam zainteresowany, czyli pacjent. Pojęcie to rozumiane jest szeroko, jako każda osoba badana bądź ta, której udzielane jest jakiekolwiek świadczenie zdrowotne. Odmienne regulacje przewidział natomiast ustawodawca w stosunku do pacjenta małoletniego, czyli tego, który nie ukończył 18 roku życia. Wyróżniamy dwie sytuację. W przypadku pacjenta, który nie ukończył 16 roku życia zazwyczaj zgodę na udzielenie świadczenia wyrażają jego przedstawiciele ustawowi (rodzice, opiekunowie, kurator). Jest to tzw. zgoda zastępcza (pośrednia). Zgodę na badanie, tzn. na proste zabiegi związane z badaniem fizykalnym, prostą diagnostyką bez ingerencji w ciało pacjenta, a także z osłuchiwaniem, może wyrazić również opiekun faktyczny (niania, opiekunka). Warto podkreślić, że w istotnych dla dziecka sprawach rodzice decydują wspólnie. Wykonany zabieg nie utraci jednak przymiotu legalności, jeżeli zostanie wykonany za zgodą zastępczą jednego z rodziców, w sytuacji konieczności podjęcia decyzji gdy kontakt z drugim rodzicem będzie niemożliwy (np. ze względu na pobyt za granicą). Ustawodawca daje także małoletniemu możliwość decydowania o sobie. W stosunku do osób w przedziale wieku od 16 do 18 lat, które są w stanie samodzielnie ocenić badanie, zastosowanie znajduje zgoda kumulatywna (zgoda zarówno samego pacjenta jak i jego przedstawiciela ustawowego). Jeśli osoba działa z dostatecznym rozeznaniem (stopień dojrzałości psychicznej podlega ocenie lekarza) ma także prawo do wyrażenia sprzeciwu. W przypadku zgody przedstawiciela i sprzeciwu małoletniego lekarz ma obowiązek udzielenia świadczenia i nie naraża się tym na odpowiedzialność za przestępstwo. Jeśli natomiast małoletni sprzeciwia się udzieleniu świadczenia a lekarz nie uzyskał zgody przedstawiciela lub uzyskał ją w niewystarczającym zakresie, to wówczas decyzja należy do sądu opiekuńczego. W sytuacji nagłej lekarz zwolniony jest z obowiązku uzyskania uprzedniej zgody sądu.

Zgodnie z powyższym zgoda na przeprowadzenie badania bądź udzielenie świadczenia medycznego wymagana jest od osoby zdolnej do jej udzielenia. Musi to być osoba zdolna do zrozumienia przekazanej uprzednio przez lekarza informacji. Uzyskanie formalnej pełnoletności nie ma więc decydującego znaczenia. Rozstrzygający jest stopień dojrzałości, który pozwala na ocenę własnego położenia oraz skutków wynikających z poddania się lub niepoddania zabiegowi lekarskiemu. Nawet w stosunku do młodszych dzieci lekarze, mimo braku konieczności uzyskania od nich zgody, starają się w sposób przystępny, językiem dostosowanym do wieku i stopnia dojrzałości psychicznej dziecka wyjaśnić mu istotę, przebieg i cel badań/ świadczeń.

Moment udzielenia zgody

Dla ważności zgody istotny jest moment jej udzielenia. Zgoda powinna być udzielona uprzednio, czyli przed rozpoczęciem badania lub leczenia. Zgoda swoim zakresem obejmować powinna konkretne czynności/ świadczenia.

Brak zgody

Są jednak pewne, wyjątkowe sytuacje, w których lekarz może podjąć działania bez uzyskania oświadczenia ze strony pacjenta. Dotyczy to pacjentów, którzy ze względu na swój stan zdrowia lub wiek, nie mogą udzielić zgody i wymagają niezwłocznej interwencji lekarskiej, a komunikacja z jego przedstawicielem ustawowym lub faktycznym nie jest możliwa. Także gdy zwłoka w uzyskaniu zgody pacjenta, jego przedstawiciela ustawowego lub sądu opiekuńczego, mogłaby doprowadzić do powstania zagrożenia życia, ciężkiego uszkodzenia jego ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia lekarz zwolniony jest z obowiązku uzyskania zgody. Pisemne pełnomocnictwo udzielone przez matkę małoletniego pacjenta innej osobie, np. babce, potwierdzone przez notariusza nie stanowi umocowania do składania oświadczeń dotyczących małoletniego. Nie jest to bowiem podstawa przedstawicielstwa ustawowego. Taką funkcję może spełniać jedynie orzeczenie sądu opiekuńczego. 

Analogicznie sytuacja kształtuje się w przypadku osób ubezwłasnowolnionych całkowicie.

Polecamy serwis: Prawa pacjenta

Podstawa prawna:

  • ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. 2005 nr 226 poz.1943 z póź. zm),
  • ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta z dnia 6 listopada 2008 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz.417 ze zm.),
  • wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 31 marca 2006 r. (sygn. IACa 973/05).
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Prawo
    1 sty 2000
    17 maja 2021
    Zakres dat:

    Emerytura bez podatku - od kiedy?

    Emerytura bez podatku to jedno z rozwiązań "Polskiego Ładu". Od kiedy miałyby obowiązywać nowe zasady?

    Dowód osobisty dla seniora ważny bezterminowo?

    Dowód osobisty dla seniorów, którzy ukończyli 70. rok życia ma być ważny bezterminowo. Taką poprawkę wprowadził Senat do nowelizacji ustawy o dowodach osobistych.

    Odsetki ustawowe za opóźnienie w 2021 r.

    Ile wynoszą odsetki ustawowe za opóźnienie w 2021 r.? Jaka jest aktualna wysokość maksymalnych odsetek za opóźnienie?

    500 plus nadal bez kryterium dochodu

    Świadczenie 500 plus przysługuje bez kryterium dochodowego. Minister rodziny i polityki społecznej Marlena Maląg zapewnia, iż to się nie zmieni.

    Krajowy Rejestr Zadłużonych - termin może być przesunięty

    Termin uruchomienia Krajowego Rejestru Zadłużonych może ponownie zostać przesunięty. Jakie dane będzie zawierał rejestr?

    500 plus dla seniora - czy wlicza się do dochodu?

    „500 plus dla seniora" wlicza się do dochodu przy niektórych świadczeniach z pomocy społecznej. Czy te przepisy się zmienią?

    Nowy standard telewizji naziemnej w 2022 r. - co oznacza?

    Nowy standard naziemnej telewizji cyfrowej w 2022 r. rodzi wiele pytań. Czy będzie trzeba wymienić telewizor?

    Alimenty na dziecko – do kiedy [ZMIANY]

    Alimenty na dziecko. Do kiedy rodzice mają płacić świadczenia alimentacyjne? Zmiany przygotowało Ministerstwo Sprawiedliwości.

    Testament notarialny – cena, zmiana, wskazówki [WYWIAD]

    Testament notarialny pomaga uniknąć problemów związanych z jego zaginięciem– przekonują notariusze Maciej Celichowski i Joanna Zawrotniak.

    Bezpłatne leki dla kobiet w połogu?

    Bezpłatne leki dla kobiet w połogu? Nad takim rozwiązaniem pracuje Senat. Obecnie uprawnienie to przysługuje kobietom w ciąży.

    Alimenty natychmiastowe. Ministerstwo Sprawiedliwości o reformie

    Alimenty natychmiastowe zdaniem Ministerstwa Sprawiedliwości mają poprawić sytuację dzieci. Ile będą wynosiły takie alimenty?

    Od kiedy bez maseczek na powietrzu?

    Od kiedy bez maseczek na powietrzu? To pytanie pojawia się często w związku z wejściem w życie nowego rozporządzenia dotyczącego obostrzeń.

    Jak radzić sobie z komornikiem?

    Jak radzić sobie z komornikiem? Co w chwili, kiedy dłużnik stał się kompletnie niewypłacalny?

    Bon turystyczny - czy termin ważności zostanie wydłużony?

    Bon turystyczny z dłuższym terminem ważności? Analizy dotyczące wprowadzenia takiego rozwiązania prowadzi resort rozwoju.

    Fundusz kompensacyjny - co z projektem ustawy?

    Co z ustawą, która wprowadza fundusz kompensacyjny? Kiedy projekt trafi do Sejmu? Kto będzie mógł uzyskać rekompensatę?

    Ile może zająć komornik z emerytury w 2021 r.?

    Ile może zająć komornik z emerytury w 2021 r.? Jakie są aktualne kwoty świadczeń wolnych od egzekucji i potrąceń?

    Dzieciobójstwo w polskim prawie karnym

    Dzieciobójstwo w praktyce stanowi uprzywilejowany typ zabójstwa. Kto może być sprawcą dzieciobójstwa i co za nie grozi?

    Świadek koronny, czyli jaki?

    „Świadek koronny” jest pojęciem dość znanym. Zazwyczaj ludziom kojarzy się, że przysługują mu „jakieś korzyści”.

    Kiedy Boże Ciało w 2021 r.?

    Kiedy wypada Boże Ciało w 2021 r.? Czy jest to dzień wolny od pracy? Co z długim weekendem i zakupami?

    W pandemii konsumenci częściej zgłaszają problemy

    W pandemii konsumenci częściej zgłaszają się o pomoc w rozwiązywaniu transgranicznych problemów. Czego dotychczas dotyczyły skargi?

    ETPCz o wyborze polskiego TK

    Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz) uznał, iż wybór polskiego Trybunału Konstytucyjnego był nieprawidłowy, co spowodowało niezgodność z prawem składu orzekającego.

    Bon turystyczny. Czym jest Certyfikat Dobrych Praktyk?

    Podmiot realizujący bon turystyczny może otrzymać Certyfikat Dobrych Praktyk. Co to oznacza dla turysty?

    Maseczki na świeżym powietrzu? Zmiany od 15 maja 2021 r.

    Maseczki na świeżym powietrzu nie będą obowiązkowe od 15 maja 2021 r. pod warunkiem zachowania odpowiedniego dystansu.

    Emerytury stażowe. Prezydent powołał Radę ds. Społecznych

    Wypracowanie propozycji tzw. emerytury stażowej ma być jednym z zadań Rady ds. Społecznych, którą powołał prezydent.

    Czy biuro podróży może wymagać od turysty szczepienia?

    Szczepień przeciw COVID-19 może wymagać organizujące wyjazd biuro podróży, przyjmujący turystę hotel czy przewoźnik. Czy jest to zgodne z prawem?