Ograniczenia praw osób niezaszczepionych – MZ odpowiada RPO

Wątpliwości Rzecznika Praw Obywatelskich

O podjęcie działań mających na celu ograniczenie praw i wolności osób niezaszczepionych, niemających aktualnego testu oraz tych, które nie przeszły koronawirusa wystąpił do premiera Mateusza Morawieckiego Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek.

„Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają liczne skargi obywateli zaniepokojonych niepewnością prawną co do dopuszczalności przetwarzania informacji o zaszczepieniu (tzw. paszport covidowy) w celu pełnego udziału w życiu społecznym” – czytamy na stronie internetowej RPO.

Jak argumentuje Wiącek wymogi odnośnie do dopuszczalnych ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw zostały określone w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. „W wypadku prawa do prywatności zostały one doprecyzowane w art. 51 ust. 2 Konstytucji RP. Ograniczenia takie muszą mieć podstawę ustawową, służyć ochronie określonych konstytucyjnie wartości, nie naruszać istoty wolności lub prawa, a także spełniać kryterium proporcjonalności” – pisał rzecznik do premiera na początku października ubiegłego roku.

RPO wskazuje, iż obecnie różnicowanie sytuacji osób niezaszczepionych i zaszczepionych ma miejsce na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Rozporządzenie to wprowadza limity osób przy prowadzeniu określonych rodzajów działalności. Do limitu osób nie wlicza się osób zaszczepionych. Prawodawca nie stworzył jednak mechanizmów weryfikacji faktu zaszczepienia. Z powodu braku uprawnień do weryfikacji faktu szczenienia organizatorzy nie są w stanie monitorować dopuszczalnych limitów. Warto podkreślić, iż za niestosowanie się do przedmiotowych ograniczeń organizatorom grożą kary.

Zdaniem RPO szczepienie nie jest jedyną formą zmniejszenia ryzyka rozprzestrzeniania COVID-19. Równoległym rozwiązaniem może być test. Odmowy wpuszczania osób niezaszczepionych do restauracji czy kina nie są zaś niezgodne z Konstytucją. Muszą być jednak zapisane w ustawie - zgodnie z konstytucyjnymi standardami ochrony praw i wolności.

Odpowiedź Ministerstwa Zdrowia

Na uwagi Rzecznika Praw Obywatelskich z upoważnienia Ministra Zdrowia odpowiedział Sekretarz Stanu Waldemar Kraska. W piśmie z 22 stycznia 2022 r. czytamy m.in.: „W wykonaniu upoważnienia ustawowego zawartego w art. 46a i art. 46b pkt 1–6 i 8–12 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczeniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2020 r. poz. 1845, z późn. zm.) i w zależności od rozwoju sytuacji epidemicznej w kraju, zostają wydawane stosowne nowelizacje do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Mają one na celu wprowadzenie takich rozwiązań, które przyczynią się do ograniczenia transmisji wirusa SARS-CoV-2. Wymaga podkreślenia, że art. 46b ustawy upoważnia Radę Ministrów do ingerencji w podstawowe wolności i prawa człowieka i obywatela: wolność osobistą i decydowania o swoim życiu osobistym (art. 41 i 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z późn. zm.) (dalej: Konstytucja), przemieszczania się (art. 52 Konstytucji), wolność majątkową i wolność działalności gospodarczej (art. 20–22 i 64 Konstytucji). Przyjęte w tym przepisie rozwiązanie rozstrzyga kolizję obowiązków konstytucyjnych: z jednej strony obowiązku skutecznego zwalczania epidemii (art. 68 ust. 4 Konstytucji), zakotwiczonego w podstawowych obowiązkach konstytucyjnych państwa: ochrony godności, życia i zdrowia każdego człowieka. Jednocześnie art. 46b pkt 2 ustawy wprowadza upoważnienie dla Rady Ministrów do ustanawiania ograniczeń określonych zakresów działalności gospodarczej. Przepis nie precyzuje, o jakie zakresy działalności gospodarczej chodzi, ani nie wskazuje bliżej kategorii przedsiębiorców, co upodabnia go do przepisów stosowanych w innych państwach Unii Europejskiej”.

Kraska podkreśla, iż w sprawie ograniczeń określonych w ww. rozporządzeniach związanych ze stanem epidemii, należy za priorytet uznawać prawo do zdrowia i życia. W konsekwencji temu są podporządkowane środki prawne, które mają być narzędziem do zabezpieczenia powyższych wartości.

Wiceminister odniósł się też do kwestii dopuszczalności przetwarzania informacji o zaszczepieniu. Jego zdaniem przedsiębiorcy lub organizatorzy wydarzeń mogą weryfikować status zaszczepienia, z uwzględnieniem dobrowolnie okazanego Unijnego Certyfikatu COVID w celu potwierdzenia faktu przyjęcia szczepienia ochronnego przeciwko COVID-19.

„Minister Zdrowia nie widzi uzasadnienia dla skarg i obaw obywateli w związku z wprowadzonymi ograniczeniami w Polsce. Zasady funkcjonowania obywateli podczas pandemii zostały wprowadzone zgodnie z podstawowymi i fundamentalnymi zasadami prawa” – czytamy w odpowiedzi do RPO.