Detektyw-zawód, uprawnienia i odpowiedzialność prawna

• Usługi detektywistyczne
• Kto może zostać detektywem
• Opinia komendanta i orzeczenie lekarskie
• Czego nie może robić detektyw

Usługi detektywistyczne, znane niegdyś wyłącznie z książek i filmów, stały się na przestrzeni ostatnich lat popularną formą działalności, wykorzystywaną przez klientów agencji detektywistycznych w celu zdobycia wiarygodnych materiałów, które będą mogły być wykorzystane w sądzie jako środki dowodowe.

Agencje detektywistyczne zajmują się, między innymi, poszukiwaniem osób, przeprowadzaniem wywiadu gospodarczego oraz, w przeważającej większości spraw, tropieniem zdrad małżeńskich.

Czy detektyw może podczas wykonywania swojej pracy stosować dowolne środki w celu uzyskania interesujących jego klienta dowodów? Jakie czynności mieszczą się w ramach działalności detektywistycznej i czy detektyw może ponieść karę za niezgodne z prawem wykonywanie swojej pracy? Odpowiedzi na te pytania zawiera ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o usługach detektywistycznych (Dz.U. 2002 nr 12 poz. 110).

Usługi detektywistyczne

Katalog czynności, które mieszczą się w ramach usług detektywistycznych jest szeroki, są to czynności polegające na uzyskiwaniu, przetwarzaniu i przekazywaniu informacji o osobach, przedmiotach i zdarzeniach, realizowane na podstawie umowy zawartej ze zleceniodawcą. Czynności detektywa w swojej formie i zakresie nie mogą wkraczać w pole zastrzeżone dla organów i instytucji państwa (np. policji, prokuratury, służb specjalnych, wywiadu skarbowego).

Usługi detektywistyczne mogą dotyczyć osób fizycznych lub osób prawnych, np. sprawdzanie wiarygodności informacji dotyczących szkód zgłaszanych zakładom ubezpieczeniowym, poszukiwanie osób zaginionych lub ukrywających się, poszukiwanie mienia; zbieranie informacji w sprawie, w której toczy się postępowanie karne, postępowanie w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe albo inne, jeżeli w toku postępowania można zastosować przepisy prawa karnego.

Kto może zostać detektywem

Prowadzenie działalności detektywistycznej usankcjonowane jest uzyskaniem stosownej licencji i wymaga wpisu do rejestru działalności detektywistycznej prowadzonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Aby uzyskać licencję należy spełnić szereg warunków wymienionych w ustawie, takich jak; posiadanie obywatelstwa polskiego lub obywatelstwa innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej (osoba spoza Unii Europejskiej może uzyskać licencję jeżeli przysługuje jej, na podstawie umów międzynarodowych lub przepisów prawa Unii Europejskiej, prawo do podjęcia zatrudnienia lub wykonywania działalności gospodarczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej); ukończenie 21 lat; posiadanie wykształcenia co najmniej średniego lub średniego branżowego; pełna zdolność do czynności prawnych.

Ponadto należy wykazać, iż nie toczy się przeciwko osobie ubiegającej się o licencję postępowanie o umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe oraz, że nie była ona skazana prawomocnym wyrokiem za tego rodzaju przestępstwa.

Detektywem nie może zostać osoba, która została zwolniona dyscyplinarnie z Policji, Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, wojska, prokuratury, sądu lub z innego urzędu administracji publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej lub innym państwie, w okresie ostatnich 5 lat.

Opinia komendanta i orzeczenie lekarskie

Kolejny warunek to pozytywna opinia komendanta powiatowego (rejonowego, miejskiego) Policji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o licencję.

Osoba, która chce zostać detektywem powinna ponadto posiadać zdolność psychiczną do wykonywania czynności detektywistycznych, potwierdzoną orzeczeniem lekarskim i udokumentować odbycie szkolenia w zakresie zagadnień ochrony danych osobowych, ochrony informacji niejawnych, przepisów regulujących prawa i obowiązki detektywa oraz zasad wykonywania działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych.

Czego nie może robić detektyw

Detektyw podczas wykonywania swojej pracy musi przede wszystkim przestrzegać prawa. Jest zobowiązany odmówić wykonania czynności niezgodnej z prawem lub nieetycznej. Jego działania nie mogą w szczególności naruszać wolności i praw człowieka i obywatela.

Detektyw nie ma uprawnień do przeszukiwania prywatnych lokali bez zgody, stosowania nielegalnych urządzeń podsłuchowych czy zakładania GPS.

Jeżeli dopuści się takich czynów, osoba, której prawa zostały naruszone, może skierować sprawę przeciwko detektywowi na drogę postępowania sądowego.

Detektyw, który wykonując swoją pracę nie przestrzega prawa, naraża się na utratę licencji oraz odpowiedzialność cywilną i karną.